Nghi vấn pháp lý quanh việc ông Trump rút Mỹ khỏi hiệp ước khí hậu Liên Hợp Quốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút Mỹ khỏi 66 tổ chức quốc tế, gồm Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) ngày 7/1. Lý do là các tổ chức, hiệp ước này “hoạt động trái với lợi ích quốc gia Mỹ”, ngăn cản họ tập trung phát triển dầu khí và khai thác khoáng sản.

Thượng nghị sĩ Sheldon Whitehouse (đại diện bang Rhode Island), thành viên cấp cao của Ủy ban Môi trường và Công trình công cộng Thượng viện, nói tuyên bố trên của ông Trump là bất hợp pháp.

Bởi lẽ, việc tham gia UNFCCC được Thượng viện Mỹ thông qua từ năm 1992. Ông Sheldon cho biết một khi Thượng viện đã phê chuẩn hiệp ước, chỉ cơ quan này mới có thể rút Mỹ khỏi hiệp ước.

Ông Jean Su, Giám đốc về công bằng năng lượng tại Trung tâm Đa dạng Sinh học, cũng cho rằng Mỹ cần một quy trình rút lui tương tự phê duyệt khi tham gia UNFCCC.

“Nếu hành động bất hợp pháp này tiếp diễn, Mỹ có thể bị loại khỏi ngoại giao khí hậu mãi mãi”, ông Jean Su nói. Ông thêm rằng trung tâm đang cân nhắc việc kiện chính phủ Mỹ ra tòa về quyết định này.

Các quan chức Nhà Trắng không trả lời ngay lập tức câu hỏi của Reuters về tính hợp pháp trong động thái của ông Trump.

Curtis Bradley, giáo sư tại Trường đại học Luật (thuộc Đại học Chicago), cho biết Hiến pháp Mỹ quy định rõ ràng về phê chuẩn một hiệp ước, nhưng lại không rõ việc rút lui.

Thực tế, một số tổng thống đã khẳng định quyền lực của mình trong việc rút Mỹ khỏi các hiệp ước và thỏa thuận quốc tế mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội. Ví dụ, Tổng thống Ronald Reagan đã rút Mỹ khỏi Unesco năm 1983 vì lo ngại về tình trạng chính trị hóa tổ chức quốc tế.

Bradley cho biết Quốc hội có thể ban hành luật để ngăn chặn một tổng thống đơn phương rút khỏi một hiệp ước. Ví dụ, Quốc hội đã thông qua một đạo luật vào năm 2023 để ngăn chính quyền tương lai rút khỏi hiệp ước NATO.

Việc rút khỏi UNFCCC sẽ có hiệu lực một năm sau khi thông báo. Khi rút khỏi hiệp ước này, Mỹ sẽ rất khó quay lại. Chuyên gia pháp lý cho rằng nếu chính quyền tương lai muốn tái tham gia công ước này, họ sẽ phải trải qua một quy trình mới để có được sự ủng hộ của hai phần ba thành viên Thượng viện Mỹ.

Những năm gần đây, Quốc hội Mỹ đang chia rẽ sâu sắc. Việc giành được sự đồng thuận của hai phần ba thành viên Thượng viện gần như là điều bất khả thi, đặc biệt là đối với các vấn đề gây tranh cãi.

Ông Trump từng gọi biến đổi khí hậu là “trò lừa bịp” giữa đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Năm ngoái, Mỹ đã lần đầu tiên không tham dự hội nghị thượng đỉnh quốc tế về khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP 30) tại Belem, Brazil sau ba thập kỷ. Năm ngoái, ông cũng rút Mỹ khỏi Hiệp định Khí hậu Paris. Đến nay, đây là quốc gia duy nhất rời khỏi UNFCCC.

Tờ Inside Climate News nhận định việc Mỹ rời công ước khung này vượt xa việc rút Hiệp định Khí hậu Paris. Bởi lẽ, việc này đồng nghĩa Mỹ, quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất trong lịch sử, không tham gia các cuộc đàm phán quốc tế nhằm giảm thiểu ô nhiễm hay hỗ trợ các nước nghèo đang gánh chịu hậu quả nặng nề của biến đổi khí hậu.

Bảo Bảo (theo Reuters, Inside Climate News)