Ngoài Hormuz, đây là các “yết hầu” hàng hải đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu

Hãy tưởng tượng một buổi sáng, chi phí vận chuyển container hàng hóa của doanh nghiệp bạn bất ngờ tăng vọt. Lý do không nằm ở thị trường nội địa, mà xuất phát từ một vùng biển cách xa hàng nghìn kilomet. Những diễn biến mới nhất trong năm 2026 tại khu vực Trung Đông đang làm sống lại kịch bản này.

Khi dòng chảy năng lượng qua các khu vực trọng yếu sụt giảm, giới kinh doanh toàn cầu buộc phải nhìn lại mức độ phụ thuộc vào những “nút thắt cổ chai” hàng hải. Khoảng 80% khối lượng hàng hóa thế giới được vận chuyển bằng đường biển. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng tạo ra hiệu ứng domino lên toàn bộ nền kinh tế.

Hormuz: Nơi định đoạt giá “vàng đen”

Theo phân tích từ Al Jazeera, eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến giao thông đơn thuần. Nằm giữa Iran và Oman, đây được xem là “nút thắt năng lượng” lớn nhất hành tinh. Điểm hẹp nhất của eo biển này chỉ rộng khoảng 39 km, nhưng lại gánh vác một khối lượng tài sản khổng lồ.

Mỗi ngày, có khoảng 20-21 triệu thùng dầu được vận chuyển qua dải nước hẹp này. Con số này tương đương 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và 1/5 nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Đây là tuyến đường thủy duy nhất để xuất khẩu năng lượng từ Saudi Arabia, UAE, Qatar hay Iraq ra thị trường quốc tế.

Những biến động địa chính trị gần đây đã khiến lưu lượng tàu bè qua Hormuz sụt giảm đáng kể. Tạp chí Fair Observer ghi nhận, giá dầu thô đã có thời điểm bật tăng tới 40% so với trước khi xảy ra căng thẳng. Điều này tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào của hàng loạt ngành công nghiệp.

Khác với nhiều tuyến đường khác, Hormuz gần như không có phương án thay thế tối ưu. Bất kỳ sự chậm trễ nào tại đây đều buộc các nhà nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là tại châu Á, phải trả những mức phí bảo hiểm và vận tải đắt đỏ hơn rất nhiều.

Eo biển Hormuz hiện là tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu (Ảnh: CNN).

Malacca và bài toán chuỗi cung ứng châu Á

Rời Trung Đông, điểm nóng tiếp theo của thương mại toàn cầu nằm ngay tại Đông Nam Á. Eo biển Malacca, nối liền Ấn Độ Dương và Biển Đông, đang xử lý tới 40% lượng thương mại toàn cầu. Tạp chí Geographical đánh giá đây là một trong những tuyến vận tải nhộn nhịp và quan trọng nhất thế giới.

Dù điểm hẹp nhất chỉ rộng khoảng 2,8 km (tương đương 1,5 hải lý), Malacca lại là huyết mạch của các nền kinh tế lớn. Khoảng 23,7 triệu thùng dầu đi qua đây mỗi ngày. Thậm chí, lưu lượng năng lượng qua eo biển này còn vượt qua cả Hormuz.

Đặc biệt, Trung Quốc hiện phải nhập khẩu khoảng 80% lượng dầu mỏ qua tuyến đường này. Giới chuyên gia kinh tế thường gọi sự phụ thuộc này là “thế lưỡng nan Malacca”. Các phương án thay thế như eo biển Sunda lại quá nông đối với tàu chở hàng siêu trường siêu trọng.

Trong khi đó, việc vòng qua eo biển Lombok lại quá xa và tốn kém chi phí nhiên liệu. Để giải quyết bài toán này, các quốc gia châu Á đang nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Việc phát triển các hành lang năng lượng trên bộ qua Myanmar là một trong những chiến lược dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro logistics.

Eo Malacca là tuyến hàng hải ngắn nhất nối Ấn Độ với Trung Quốc, đồng thời là một trong những tuyến vận tải biển nhộn nhịp nhất thế giới (Ảnh: Shutterstock).