Ngồi nhiều, ít vận động làm tăng nguy cơ đột quỵ

TS.BS Nguyễn Thị Minh Đức, Trưởng khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết thói quen ngồi nhiều phổ biến ở giới trẻ hiện nay, nhất là người làm việc văn phòng. Do đặc thù công việc, nhiều người làm việc trước máy tính 8-12 giờ mỗi ngày, vận động ít khiến hoạt động co bóp của cơ bắp, nhất là vùng chi dưới giảm rõ rệt. Bình thường các nhóm cơ này hỗ trợ đẩy máu tĩnh mạch trở về tim. Khi ngồi lâu, cơ chế này giảm làm cho dòng máu lưu thông chậm, dễ xảy ra tình trạng ứ trệ tuần hoàn, giảm cung cấp oxy cho mô, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong hệ tĩnh mạch.

Lối sống ít vận động tác động bất lợi đến chuyển hóa. Tiêu hao năng lượng thấp trong thời gian dài thúc đẩy phát triển tình trạng đề kháng insulin, tăng đường huyết và rối loạn mỡ máu. Những rối loạn này làm tổn thương lớp nội mô mạch máu – lớp tế bào lót bên trong lòng mạch có vai trò điều hòa lưu lượng máu, chống hình thành huyết khối. Khi nội mô bị tổn thương, cholesterol và các tế bào viêm tích tụ trong thành mạch, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa.

Bác sĩ Minh Đức giải thích xơ vữa động mạch làm thành mạch dày lên, mất tính đàn hồi đồng thời hình thành các mảng bám trong lòng mạch. Theo thời gian, mảng xơ vữa làm hẹp dần các động mạch nuôi não hoặc nứt vỡ đột ngột. Khi đó, tiểu cầu và các yếu tố đông máu sẽ tập trung tại vị trí tổn thương, hình thành cục máu đông gây tắc mạch não – cơ chế chính của nhồi máu não.

Ít vận động còn là yếu tố nguy cơ dẫn đến thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, rung nhĩ. Ở người rung nhĩ, máu trong buồng tim có thể bị ứ đọng, hình thành cục máu đông. Khi cục máu đông này theo dòng máu di chuyển lên não, có thể gây tắc động mạch não đột ngột, dẫn đến đột quỵ.

Bác sĩ Minh Đức dẫn một nghiên cứu đăng trên tạp chí JAMA Network Open theo dõi hơn 7.600 người trưởng thành trong hơn 7 năm. Kết quả cho thấy những người có thời gian ngồi nhiều nhất trong ngày có nguy cơ đột quỵ cao hơn khoảng 44% so với nhóm ngồi ít hơn. Ngược lại, những người duy trì vận động thể lực mức trung bình đến cao có thể giảm nguy cơ này.

Theo bác sĩ Minh Đức, người có thói quen ngồi nhiều, thừa cân, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT, MRI não giúp phát hiện sớm tổn thương mạch máu não hoặc những vùng thiếu máu não tiềm ẩn, ngay khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Phát hiện sớm bất thường tạo cơ hội kiểm soát yếu tố nguy cơ kịp thời, hạn chế biến cố nghiêm trọng về sau.

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, làm gián đoạn dòng máu nuôi não. Người bệnh có thể đột ngột méo miệng, nói khó, yếu hoặc liệt một bên tay chân, tê bì nửa người, mất thăng bằng, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc rối loạn ý thức.

Bác sĩ khuyên người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút vận động mức độ vừa mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc 75 phút vận động mức độ mạnh như chạy bộ, bơi lội, thể thao cường độ cao như bóng đá, bóng rổ… Người làm việc văn phòng, phải ngồi nhiều, nên đứng dậy vận động nhẹ ba phút sau mỗi 30 phút ngồi làm việc, kết hợp kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và cân nặng để giảm nguy cơ đột quỵ.

Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có tỷ lệ người dân ít vận động cao trên thế giới.

Trọng Nghĩa