Cyndy Dowling (69 tuổi, người Anh) từng tin rằng mình đã tìm thấy “phép màu” cho hành trình giảm cân kéo dài hàng thập kỷ của mình. Bà tiêm hàng tháng một loại thuốc giảm cân mới đang rất phổ biến thuộc nhóm GLP-1 và đã giảm thành công 27kg chỉ trong vòng một năm rưỡi.
Nhưng đến đầu năm 2025, mọi thứ bắt đầu thay đổi, cảm giác thèm ăn dần quay trở lại. Một năm sau đó, Dowling đã tăng lại gần 5kg và quay lại phụ thuộc vào các bữa ăn thay thế giàu protein, trong khi vẫn tiếp tục tiêm thuốc hàng tuần.
Loại thuốc giảm cân bà Dowling sử dụng (Ảnh: NYT).
Câu chuyện của Dowling không phải là cá biệt. Trước đây, giới y khoa thường cảnh báo về việc tăng cân nhanh chóng sau khi ngừng thuốc. Tuy nhiên, gần đây, nhiều người bắt đầu tăng cân trở lại ngay cả khi đang trong quá trình điều trị. Các nghiên cứu cho thấy cân nặng thường có xu hướng chững lại sau khoảng 9-18 tháng kể từ khi bắt đầu dùng thuốc GLP-1. Sau cột mốc này, áp lực sinh học từ chính cơ thể có thể khiến hiệu quả của thuốc bị giảm sút.
Thuốc giảm cân GLP-1 và cuộc phản công của hệ sinh học
Để hiểu tại sao tình trạng này xảy ra, trước hết cần hiểu rõ về cơ chế của nhóm thuốc GLP-1. Đây là tên viết tắt của glucagon-like peptide-1, một loại hormone tự nhiên được sản sinh trong ruột sau khi ăn.
Các loại thuốc giảm cân GLP-1 hoạt động bằng cách bắt chước hormone này để gửi tín hiệu đến não bộ, giúp ức chế cảm giác thèm ăn và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, từ đó khiến người dùng cảm thấy no lâu hơn. Tuy vậy, ở một số người, cảm giác đói có thể quay trở lại ngay cả khi họ vẫn đang sử dụng thuốc.
Ban đầu, GLP-1 được phát triển để điều trị bệnh tiểu đường tuýp 2 nhờ khả năng ổn định đường huyết. Tuy nhiên, nhờ hiệu quả giảm cân vượt trội, chúng đã nhanh chóng trở thành hiện tượng y khoa toàn cầu. Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh, thuốc không làm thay đổi hoàn toàn bản chất sinh học của cơ thể mà chỉ tạm thời điều chỉnh các tín hiệu thần kinh và nội tiết.
Phần lớn các bác sĩ chuyên điều trị béo phì cho biết họ đã gặp những bệnh nhân rơi vào tình trạng này. Họ cho rằng đây không phải là thuốc giảm cân trở nên kém hiệu quả mà là áp lực sinh học của cơ thể nhằm lấy lại cân nặng bắt đầu “trỗi dậy”.
Sau giảm cân, cơ thể có phản ứng tự nhiên lấy lại số cân đã giảm, dẫn đến hiệu ứng tăng lại cân ở nhiều người (Ảnh minh họa: Getty).
Thông thường, người dùng GLP-1 giảm cân nhanh nhất trong 4-6 tháng đầu, sau đó cân nặng sẽ chững lại trong khoảng 9-18 tháng kể từ khi bắt đầu điều trị. Theo bà Fatima Stanford, bác sĩ chuyên về Y học béo phì tại Bệnh viện Đa khoa Brigham và là phó giáo sư tại Trường Y Harvard, đây là diễn tiến khá điển hình.
Bà nhấn mạnh, béo phì là một bệnh mạn tính, dễ tái phát. Cơ thể có xu hướng duy trì mức cân nặng cao nhất mà nó đã quen thuộc. Khi cân nặng giảm xuống, các cơ chế bù trừ sẽ tăng cường hoạt động. Thuốc GLP-1 có thể làm giảm những tín hiệu này nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn.
Đồng quan điểm, bà Amanda Velazquez, Trưởng khoa Y học béo phì tại Trung tâm Quản lý Cân nặng và Sức khỏe Chuyển hóa Cedars-Sinai (Mỹ) cũng cho rằng vấn đề không nằm ở việc thuốc kém hiệu quả. Thay vào đó, cơ thể sẽ dần tăng cường các cơ chế chống lại tác dụng của thuốc theo thời gian.
Mức độ “kháng lại” này khác nhau giữa mỗi người. Một số người bắt đầu cảm nhận rõ sau vài năm dùng thuốc, trong khi những người khác có thể không bao giờ gặp phải.
Theo bà Velazquez, thời gian kể từ khi giảm cân càng dài thì khả năng cơ thể “muốn quay lại mức cũ” càng cao. Những người bị béo phì lâu năm hoặc có nhiều bệnh lý liên quan đến béo phì thường chịu áp lực sinh học này mạnh hơn. Đồng thời, mức giảm cân càng lớn thì cơ thể càng cố lấy lại số cân đó.
Các bác sĩ cho rằng không nên đổ lỗi cho thuốc khi bệnh nhân tăng cân trở lại. Ngay cả với phẫu thuật giảm cân, bệnh nhân vẫn có thể tăng cân trở lại sau 2-5 năm.
Nên làm gì khi tăng cân lúc đang dùng thuốc?
Theo các bác sĩ, điều đầu tiên bệnh nhân cần làm là không nên ngừng thuốc.
Theo bác sĩ Stanford, việc dừng thuốc rất có thể sẽ khiến cân nặng tiếp tục tăng. Thay vào đó, bác sĩ sẽ đánh giá xem có cần điều chỉnh liều hay không, đồng thời xem xét lượng protein trong chế độ ăn và mức độ tập luyện. Các yếu tố như giấc ngủ, căng thẳng và lối sống cũng cần được xem xét.
Trong khi đó, bác sĩ Velazquez khuyến cáo người bệnh có thể cân nhắc phối hợp thêm thuốc khác cùng với GLP-1. Ngoài ra, việc duy trì chế độ ăn lành mạnh và tăng cường vận động thể chất cũng đóng vai trò quan trọng.
Hiện vẫn chưa rõ tác động lâu dài của các thuốc GLP-1. Một số bác sĩ cho rằng có thể sẽ có một nhóm người tăng lại toàn bộ số cân đã giảm sau một khoảng thời gian nhất định.
Câu hỏi đặt ra cho ngành y học hiện nay không chỉ là làm thế nào để giảm cân, mà là làm thế nào để duy trì kết quả đó một cách bền vững trước sự phản kháng mạnh mẽ của cơ thể.
Nguồn: https://dantri.com.vn/suc-khoe/nguoi-phu-nu-giam-27kg-roi-tang-lai-ly-do-den-tu-thuoc-giam-can-20260318145419510.htm
