Nhân dân tệ âm thầm bứt phá thành “hầm trú ẩn” mới

Lợi suất trái phiếu Mỹ vẫn neo quanh 4,1%, nhưng dòng tiền toàn cầu đã không còn đứng yên. Nhân dân tệ – đồng tiền của nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới – đang dần mở rộng sự hiện diện trong các giao dịch xuyên biên giới, với tốc độ vượt ngoài những gì các thước đo truyền thống phản ánh.

Đồng nhân dân tệ của Trung Quốc có thể đang được sử dụng rộng rãi hơn trong thanh toán xuyên biên giới so với những gì các dữ liệu truyền thống phản ánh (Ảnh: Bloomberg).

“Điểm mù” của dữ liệu và dòng chảy tỷ USD âm thầm

Lâu nay, giới tài chính quốc tế vẫn thường nhìn vào dữ liệu của mạng lưới SWIFT để đánh giá sức mạnh của một đồng tiền. Theo số liệu mới nhất được công bố, nhân dân tệ chỉ chiếm khoảng 2,74% tổng giá trị thanh toán toàn cầu trong tháng 2, đứng thứ 6 thế giới. Xuyên suốt năm 2025, đồng tiền này cũng chỉ quẩn quanh ở vị trí từ thứ 4 đến thứ 6.

Tuy nhiên, bức tranh thực tế có thể rộng lớn hơn rất nhiều. Theo SCMP, các chuyên gia phân tích cho rằng thước đo chính thống đang “đánh giá thấp” vai trò thực sự của đồng tiền Trung Quốc. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc một tỷ trọng giao dịch khổng lồ đang được thực hiện qua Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) do chính Bắc Kinh phát triển.

Sự trỗi dậy của hạ tầng thanh toán độc lập này đã tạo ra một “điểm mù” đối với các dữ liệu phương Tây. Chia sẻ về vấn đề này, ông Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Economist Intelligence Unit nhận định rằng SWIFT đang ngày càng kém phản ánh chính xác bức tranh thanh toán quốc tế.

Theo vị chuyên gia, các giao dịch qua CIPS hay các thỏa thuận song phương phần lớn nằm ngoài tầm nhìn của SWIFT, bởi chúng không sử dụng hạ tầng nhắn tin của mạng lưới này. Điều này cũng lý giải cho tuyên bố của Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) Pan Gongsheng tại Diễn đàn Lujiazui năm ngoái, khi ông khẳng định nhân dân tệ đã là đồng tiền thanh toán lớn thứ 3 thế giới.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu và giới đầu tư, sự chênh lệch dữ liệu này mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới. Việc nhân dân tệ tăng hay giảm tỷ trọng trên SWIFT không còn là thước đo duy nhất.

Hệ thống tài chính toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc, nơi các quốc gia dần giảm sự phụ thuộc vào nền tảng phương Tây để tìm kiếm các kênh giao dịch đa dạng hơn.

Bắc Kinh cho rằng nhân dân tệ đã là đồng tiền thanh toán lớn thứ 3 thế giới (Ảnh: WSJ).

Cú hích tiền số và tham vọng vươn tầm toàn cầu

Không chỉ mở rộng tầm ảnh hưởng qua thương mại truyền thống, nhân dân tệ còn đang “đi ra thế giới” thông qua một hệ sinh thái tài chính số được đầu tư bài bản.

Theo Reuters, Ngân hàng trung ương Trung Quốc vừa chính thức mở rộng chương trình nhân dân tệ số (e-CNY) bằng việc bổ sung thêm 12 ngân hàng tham gia vận hành.

Động thái mới nhất này đã nâng tổng số tổ chức được cấp phép xử lý đồng tiền số lên con số 22. Những cái tên mới gia nhập mạng lưới đều là các định chế tài chính lớn như China CITIC Bank, China Everbright Bank, China Guangfa Bank và Shanghai Pudong Development Bank.

Theo PBOC, mục tiêu của bước đi này là nâng cao tính bao trùm, đồng thời đáp ứng nhu cầu thanh toán an toàn, tiện lợi và hiệu quả của người dân.

Dù được khởi động từ năm 2019, quá trình đưa nhân dân tệ số vào đời sống thực tế vẫn cần thêm thời gian để bứt phá. Rào cản lớn nhất hiện nay là thói quen của người tiêu dùng khi họ đã quá quen thuộc với các nền tảng thanh toán điện tử chi phí thấp như Alipay hay WeChat Pay.

Tuy nhiên, tầm nhìn của Bắc Kinh không chỉ dừng lại ở thị trường bán lẻ nội địa.

Ngân hàng trung ương Trung Quốc khẳng định sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới theo hướng thị trường hóa và tuân thủ pháp luật. Cơ quan này hướng tới việc xây dựng một môi trường phát triển mở, bao trùm và cạnh tranh công bằng. Sự kiên định này tạo ra một bức tranh hoàn toàn đối lập với nước Mỹ trong cuộc đua tài chính số.

Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện sự ủng hộ với các loại tiền mã hóa tư nhân nhưng lại chưa triển khai đồng USD số, thì Trung Quốc lại chọn hướng đi ngược lại.

Họ siết chặt quản lý tiền mã hóa tư nhân, cấm stablecoin, nhưng lại dồn toàn lực phát triển đồng tiền số của ngân hàng trung ương. Sự kết hợp giữa nhân dân tệ số và hệ thống CIPS đang dần hình thành một hệ sinh thái tiền tệ mang tính độc lập cao.

Nhân dân tệ không chỉ “đi ra thế giới” qua thương mại, mà còn qua hạ tầng tài chính số riêng (Ảnh: Reuters).

Khi rủi ro ngoại biên tạo ra “hầm trú ẩn” mới

Sự vươn lên của nhân dân tệ không chỉ đến từ nỗ lực nội tại của Trung Quốc, mà còn được cộng hưởng từ những biến động trong chính sách của Mỹ. Theo phân tích trên Asia Times, những bước đi cứng rắn về hàng rào thuế quan và các biến động địa chính trị đang vô tình bào mòn uy tín của đồng USD.

Khái niệm “đặc quyền quá mức” mà cựu Bộ trưởng Tài chính Pháp Valéry Giscard d’Estaing từng dùng để chỉ vị thế của USD đang bị đặt dấu hỏi. Bất chấp việc tổng nợ quốc gia của Mỹ tiến gần mốc 40.000 tỷ USD, nước này vẫn duy trì được mức lợi suất trái phiếu hấp dẫn. Tuy nhiên, niềm tin của nhà đầu tư toàn cầu vào sự ổn định của tài sản Mỹ đang có dấu hiệu lung lay.

Những căng thẳng thương mại leo thang, các động thái can thiệp địa chính trị tại Nam Mỹ hay Trung Đông, cùng những chỉ trích nhắm vào Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã khiến dòng tiền bắt đầu dịch chuyển.

Theo dữ liệu lưu ký tại Cục Dự trữ Liên bang New York, lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ do các tổ chức nước ngoài nắm giữ chỉ còn khoảng 2.700 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ năm 2012.

Trong bối cảnh giới đầu tư ráo riết tìm kiếm sự an toàn, Trung Quốc đang nổi lên như một ứng viên sáng giá.

Ông Yu Lifeng, Giám đốc nghiên cứu tại Orient Golden Credit Rating đánh giá vai trò trú ẩn của trái phiếu nhân dân tệ đang ngày càng rõ nét. Điểm tựa lớn nhất của nền kinh tế tỷ dân là khả năng chống chịu ấn tượng trước các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Nhờ sở hữu nguồn dự trữ dầu chiến lược lớn, khả năng tiếp cận năng lượng giá hợp lý từ Nga và duy trì các tuyến vận chuyển ổn định, Trung Quốc ít bị tổn thương hơn trước những đợt sóng giá cả.

Dù chưa thể thay thế hoàn toàn USD trong ngắn hạn, nhân dân tệ đang dần khẳng định vị thế trong hệ thống tài chính toàn cầu (Ảnh: SCMP).

Dù vậy, giới chuyên môn cũng nhìn nhận khách quan rằng con đường để nhân dân tệ vươn lên vị trí dẫn đầu vẫn còn những rào cản nhất định cần vượt qua.

Những yếu tố như khả năng chuyển đổi, độ minh bạch hay rủi ro bất động sản vẫn khiến dòng vốn ngoại thận trọng với nhân dân tệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính sách kinh tế và địa chính trị toàn cầu ngày càng khó lường, lợi thế đang dần nghiêng về các lựa chọn thay thế.

Trật tự tiền tệ thế giới không đổi trong một sớm một chiều, nhưng dòng tiền đã bắt đầu dịch chuyển. Khi niềm tin vào những “bến đỗ” quen thuộc lung lay, nhân dân tệ có thể chưa thay thế được USD, nhưng đang dần trở thành một điểm đến mới trong bản đồ trú ẩn của dòng vốn toàn cầu.