Những nguồn lây bệnh truyền nhiễm vào mùa xuân

BS Lê Thị Gấm, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết thời điểm đầu năm sau kỳ nghỉ Tết và bước vào mùa lễ hội, nhu cầu đi lại, gặp gỡ, tụ tập đông người tăng cao. Đây là điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm lan rộng trong cộng đồng. Người dân có thể tiếp xúc với nhiều nguồn lây khác nhau. Dưới đây là 4 nguồn lây bệnh phổ biến trong cộng đồng cần lưu ý:

Nguồn lây từ người

Các bệnh truyền nhiễm như cúm, hợp bào hô hấp RSV, phế cầu, não mô cầu, ho gà, sởi… lây trực tiếp qua giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần, đặc biệt dễ lan trong môi trường đông người. Một số bệnh có hệ số lây nhiễm rất cao, như ho gà có thể lây cho 12-17 người, RSV cho 4-5 người. Người mắc cúm có thể truyền virus từ 1 ngày trước khi có triệu chứng và kéo dài 5-7 ngày.

Mầm bệnh còn tồn tại trên bề mặt vật dụng, dễ xâm nhập vào cơ thể khi chạm tay rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Nhiều người nhiễm bệnh vẫn có khả năng lây ngay cả khi triệu chứng nhẹ hoặc chưa rõ ràng.

Hiện có vaccine phòng ngừa nhiều bệnh này: vaccine cúm cho trẻ từ 6 tháng tuổi và người lớn, cần tiêm nhắc hằng năm; vaccine phế cầu với 5 loại, tiêm từ 6 tuần tuổi; vaccine RSV cho người trên 60 tuổi, thai phụ từ 24-36 tuần và kháng thể đơn dòng cho trẻ sơ sinh đến 24 tháng tuổi.

Nguồn lây từ động vật

Một số bệnh truyền nhiễm có thể lây từ động vật sang người qua vết cắn, cào hoặc tiếp xúc với dịch tiết. Trong đó, bệnh dại đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối khi phát bệnh. Virus dại tồn tại trong nước bọt của các loài động vật máu nóng như chó, mèo, khỉ, dơi… Khi xâm nhập qua vết thương, virus sẽ tấn công hệ thần kinh, gây triệu chứng kích động, sợ nước, co giật rồi tử vong.

Gần đây, một bệnh nhi 6 tuổi ở Quảng Trị tử vong do dại, nhiều địa phương cũng ghi nhận ổ dịch ở chó. Tiêm vaccine và huyết thanh là biện pháp phòng bệnh duy nhất hiện nay. Phác đồ tiêm sau phơi nhiễm gồm 5 mũi tiêm bắp hoặc 8 mũi tiêm trong da. Vaccine dại cũng có thể tiêm dự phòng trước, với 3 mũi cơ bản, giúp giảm số mũi tiêm và không cần huyết thanh nếu bị phơi nhiễm.

Nguồn lây từ muỗi

Sau Tết, nhiều nơi vẫn tồn tại nước đọng trong chum vại, lốp xe, chai lọ… tạo điều kiện cho muỗi sinh sản. Muỗi là trung gian truyền bệnh nguy hiểm như sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản, sốt rét, sốt vàng da. Khi muỗi mang mầm bệnh đốt người, virus hoặc ký sinh trùng sẽ xâm nhập trực tiếp vào máu, thường khởi phát với triệu chứng giống cảm cúm khiến dễ chủ quan.

Sốt xuất huyết có thể diễn tiến nặng, gây sốc, xuất huyết, suy đa cơ quan. Viêm não Nhật Bản có tỷ lệ tử vong tới 30% và để lại nhiều di chứng nặng nề.

Ngoài biện pháp diệt lăng quăng, ngủ màn, mặc quần áo dài tay, người dân được khuyến cáo tiêm vaccine phòng bệnh. Vaccine viêm não Nhật Bản có trong chương trình tiêm chủng mở rộng và dịch vụ, tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi và người lớn. Vaccine sốt xuất huyết tiêm cho trẻ từ 4 tuổi và người lớn, gồm 2 mũi cách nhau 3 tháng, giúp phòng bệnh, ngăn tái nhiễm và giảm tỷ lệ nhập viện tới hơn 90%.

Nguồn lây từ thực phẩm

Thực phẩm và nước uống không đảm bảo vệ sinh có thể trở thành nguồn lây của nhiều bệnh đường tiêu hóa như tả, thương hàn, viêm gan A. Mầm bệnh thường tồn tại trong thực phẩm sống, hải sản chưa nấu chín, nước uống bị ô nhiễm hoặc thực phẩm được chế biến, bảo quản trong điều kiện vệ sinh kém.

Các bệnh này có thể gây ra nhiều triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, nôn ói, sốt, mất nước và mệt mỏi. Trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể bị mất nước nghiêm trọng, rối loạn điện giải hoặc tổn thương gan, ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được điều trị kịp thời.

BS Gấm khuyến cáo người dân nên ăn chín uống sôi, lựa chọn thực phẩm an toàn, đảm bảo vệ sinh trong chế biến. Mọi người cũng có thể tiêm vaccine để tạo kháng thể chủ động cho cơ thể. Vaccine phòng viêm gan A loại đơn và kết hợp phòng thêm viêm gan B; mũi đơn chỉ định cho người từ 12 tháng đến dưới 16 tuổi hoặc từ 24 tháng đến dưới 18 tuổi tùy vào loại vaccine, hai mũi cách nhau ít nhất 6 tháng. Còn mũi kết hợp dành cho trẻ em từ 12 tháng tuổi và người lớn.

Vaccine tả sử dụng đường uống, dành cho người từ 2 tuổi, lịch uống gồm hai liều cách nhau tối thiểu hai tuần. Vaccine thương hàn có lịch tiêm một mũi, dành cho người từ 2 tuổi, nhắc lại một mũi mỗi ba năm nếu có nguy cơ nhiễm bệnh.

Bình An