Những vũ khí tối tân của Mỹ thể hiện ra sao trước “đối thủ cứng” Iran?

Phòng không đánh chặn tên lửa Iran trên bầu trời Tel Aviv, Israel ngày 28/2 (Ảnh minh họa: AFP).

THAAD lập công lớn nhưng đôi khi không bảo vệ được chính mình

Nếu Chiến tranh Vùng Vịnh lần 1 (1991) và lần 2 (2003) từng đưa vũ khí Mỹ lên tầm “thần thánh”, thì chiến dịch tấn công Iran của liên quân Mỹ và Israel suốt gần 4 tuần qua đã có những thay đổi nhất định.

Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) của Mỹ đã đánh chặn thành công nhiều tên lửa đạn đạo Iran khắp Trung Đông, đồng thời chúng cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong tỷ lệ bắn hạ lên đến 92% của mạng lưới phòng không Israel, giúp giảm đáng kể thiệt hại cho đồng minh.

Tuy vậy, đâu đó vẫn còn những “khoảng mờ”. Theo báo AA (Thổ Nhĩ Kỳ), chỉ sau 3 tuần giao tranh, tên lửa và UAV cảm tử của Iran được cho là đã gây ra một số thiệt hại đối với các hệ thống phòng không Mỹ, ước tính, có 4/8 hệ thống THAAD của quân đội Mỹ bị “vô hiệu hóa” một phần hoặc toàn bộ.

Mỹ không bình luận về những thống kê này nhưng khẳng định Mỹ “đang thắng” và phá hủy gần như toàn bộ tiềm lực quân sự của Iran, đặc biệt là xóa sổ 90% số bệ phóng tên lửa đạn đạo và tới 90% số tên lửa.

CCTV News của Trung Quốc dẫn báo cáo chiến đấu ngày 15/3 của người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), trong đó có thông tin cho biết Iran đã phá hủy 4 radar của các hệ thống THAAD. Đến ngày 18/3, hình ảnh vệ tinh thương mại từ một công ty Mỹ xác nhận 4/8 hệ thống THAAD đang triển khai trên toàn cầu dường như đã mất sức chiến đấu, với thành phần quan trọng nhất là radar AN/TPY-2 bị phá hủy bởi UAV và tên lửa Iran.

Trong nỗ lực khẩn cấp lấp đầy khoảng trống năng lực chiến đấu ở Trung Đông, quân đội Mỹ đã phải điều động các thành phần của hệ thống Patriot và THAAD từ Hàn Quốc và Guam. Động thái “giật gấu vá vai” này dường như đã tạo ra những lỗ hổng trong chiến lược triển khai quân sự toàn cầu của Mỹ.

Dữ liệu hình ảnh công khai từ các công ty vệ tinh thương mại Mỹ cho thấy, các thiết bị phòng thủ tên lửa THAAD cốt lõi bị hư hại hoặc phá hủy chủ yếu là radar giám sát độ phân giải cao AN/TPY-2, được ví như “đôi mắt” của hệ thống THAAD. Đài radar tại căn cứ không quân Al-Dhafra ở UAE bị phát hiện có những hố đạn rõ ràng, mái vòm radar AN/TPY-2 hư hại nghiêm trọng.

Video do Iran công bố cho thấy một trạm radar gần căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả rập Xê út bốc khói dày đặc, mái vòm bảo vệ radar THAAD bị hỏa hoạn nghiêm trọng. Sau đó, 5 máy bay tiếp nhiên liệu trên không của Không quân Mỹ tại đây cũng bị hư hại, theo Wall Street Journal. Hệ thống radar mảng pha tại căn cứ không quân Al-Muwafiq al-Salti ở Jordan liên tục bị tấn công.

Sân bay Al Udeid ở Qatar, căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông, cũng chịu thiệt hại. Ngoài radar chủ lực của hệ thống THAAD, hệ thống radar cảnh báo sớm chiến lược cỡ lớn AN/FPS-132 Block 5 cũng bị hư hại trong cuộc không kích; một dãy ăng-ten radar hướng về phía Iran đã bị hỏng.

Theo AA, tổng cộng 12 hệ thống radar hoặc thiết bị đầu cuối liên lạc vệ tinh của Mỹ và các đồng minh, trị giá ước tính 3,152 tỷ USD, đã trúng đạn trong các cuộc tấn công của Iran kể từ ngày 28/2.

Radar AN/TPY-2 – “linh hồn” hỗ trợ hệ thống THAAD trong phòng thủ tên lửa đạn đạo – có giá khoảng 550 triệu đến 600 triệu USD, với chu kỳ đặt hàng đến giao hàng thường là 24 đến 30 tháng. Năng lực sản xuất hiện tại của Lockheed Martin chỉ có thể đáp ứng 1,5 hệ thống mới mỗi năm, đồng nghĩa với việc, nếu những thiệt hại kể trên ở Trung Đông được xác nhận, Mỹ sẽ mất ít nhất 3 năm để bù đắp.

Trước chiến dịch “Lời hứa đích thực 4”, chiến lược tấn công ồ ạt bằng UAV giá rẻ của Iran đã đạt được một số thành công vào năm 2025. Quân đội Mỹ đã phải dùng tên lửa THAAD, mỗi quả giá 12,6 triệu USD, để đánh chặn các tên lửa đạn đạo của Iran có giá vài trăm nghìn USD/quả.

Theo ước tính của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội (CRS), quân đội Mỹ hiện có khoảng 600-800 tên lửa đánh chặn THAAD trong kho dự trữ toàn cầu, và cuộc chiến nảy lửa vào tháng 6/2025 đã tiêu hao khoảng 25% số đạn. Sản lượng hàng năm của tên lửa đánh chặn THAAD chỉ đạt 40-60 quả, không đủ đáp ứng nhu cầu chiến tranh.

Theo nghiên cứu của Postol, chuyên gia về phòng thủ tên lửa tại MIT, hệ thống THAAD ban đầu được thiết kế để chống lại tên lửa đạn đạo siêu âm hoặc siêu vượt âm từ độ cao lớn, nhưng khó đối phó với các UAV cảm tử bay ở độ cao thấp, tốc độ thấp và hoạt động theo bầy đàn.

Chiến thuật của Iran là sử dụng một lượng lớn UAV giá rẻ để làm suy yếu hệ thống tên lửa đánh chặn, sau đó phóng các tên lửa đạn đạo có độ chính xác cao để giáng đòn xóa sổ. Sự kết hợp “cao – thấp” này đã phần nào thành công trong việc làm suy yếu hệ thống phòng thủ tên lửa “tỷ đô” của Mỹ.

Rõ ràng, THAAD – đỉnh cao công nghệ, xương sống của thế trận phòng thủ tên lửa của Mỹ đôi khi cũng không thể bảo vệ được chính mình và đã có một số thiệt hại khi bị Iran phản đòn.

Vị trí các trạm radar của Mỹ bố trí ở Trung Đông được cho là đã bị Iran gây hư hại (Ảnh: AA).