“Quốc hội không chọn giải pháp an toàn mà dám quyết và chịu trách nhiệm”

Đây là một trong những dấu ấn đậm nét của Quốc hội Việt Nam được đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng (nguyên quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị), chia sẻ trong cuộc trao đổi với phóng viên Dân trí, khi nhìn lại chặng đường 80 năm đã đi qua, kể từ ngày Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946.

Điều tạo nên uy tín, vị thế và sức sống của Quốc hội

Từ những lá phiếu đầu tiên cách đây 80 năm (6/1/1946), cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước đã ra đời, không ngừng lớn mạnh và gắn bó mật thiết với vận mệnh đất nước. Là một đại biểu với nhiều kinh nghiệm nghị trường và từng trải qua 3 nhiệm kỳ Quốc hội, ông ấn tượng với những dấu ấn nào trong hoạt động và thành quả của Quốc hội?

– Nhìn lại mốc 80 năm Tổng tuyển cử đầu tiên ngày 6/1/1946, đây không chỉ là một dấu mốc lịch sử để tri ân và tự hào, mà còn là một điểm rơi chính trị có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hiện nay. Tám thập kỷ trước, nhân dân đã trao quyền lực Nhà nước thông qua lá phiếu, đặt nền móng cho một thiết chế quyền lực vì dân tộc và vì nhân dân.

Tám thập kỷ sau, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục khẳng định vai trò của Quốc hội, mà là phải làm cho quyền lực đó thực sự vận hành hiệu quả, liêm chính, kiến tạo và phát triển.

Đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng (Ảnh: Hồng Phong).

Sau 80 năm hình thành và phát triển, Quốc hội không chỉ là nơi làm luật hay quyết định những vấn đề lớn của đất nước, mà còn là nơi kết tinh trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm trước nhân dân và lịch sử.

Điều để lại dấu ấn sâu sắc nhất đối với tôi không phải chỉ là chiều dài lịch sử hay số lượng các đạo luật, nghị quyết đã được ban hành, mà là bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm trước lịch sử và sự kiên định vì lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc mà Quốc hội Việt Nam đã thể hiện một cách nhất quán trong suốt hành trình đó.

Quốc hội ra đời từ lá phiếu của nhân dân trong hoàn cảnh đất nước vừa giành được độc lập, đứng trước muôn vàn khó khăn, thử thách, thậm chí là nguy cơ tồn vong, nhưng chính trong hoàn cảnh ngặt nghèo ấy, Quốc hội xác lập một nguyên lý mang giá trị bền vững: quyền lực Nhà nước bắt nguồn từ nhân dân, do nhân dân trao gửi và phải được thực thi vì lợi ích của nhân dân.

Từ nền tảng đó, Quốc hội đã trở thành biểu tượng của ý chí độc lập, tự chủ và khát vọng xây dựng một quốc gia phát triển, hùng cường.

Suốt 80 năm qua, qua các giai đoạn kháng chiến, thống nhất đất nước, đổi mới và hội nhập quốc tế, Quốc hội luôn đứng trước những lựa chọn khó khăn, nhiều quyết định mang tính lịch sử.

Điều đáng trân trọng là ở mỗi bước ngoặt, Quốc hội không né tránh trách nhiệm, không chọn giải pháp an toàn về chính trị, mà dám đối diện với thực tiễn, dám quyết định và dám chịu trách nhiệm trước nhân dân và lịch sử. Chính tinh thần đó đã tạo nên uy tín, vị thế và sức sống bền bỉ của Quốc hội Việt Nam cho đến hôm nay.

Chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển

Trong hành trình 80 năm, dù nhiều giai đoạn phải đối mặt thách thức, khó khăn, nhưng Quốc hội đã liên tục đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động. Những thay đổi nào, theo ông, là rõ nét nhất?

– Sự phát triển của Quốc hội gắn liền với quá trình đổi mới tư duy về quyền lực Nhà nước và quản trị quốc gia. Một trong những đổi mới căn bản và có ý nghĩa lâu dài nhất là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, từ việc ban hành các quy định mang tính kiểm soát sang thiết kế thể chế nhằm mở đường cho sáng tạo, cho phát triển và cho khát vọng vươn lên của đất nước.

Quang cảnh kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV (Ảnh: Quang Vinh).

Trong hoạt động lập pháp, Quốc hội ngày càng coi trọng chất lượng chính sách, xem đánh giá tác động là khâu then chốt, lắng nghe ý kiến từ thực tiễn, từ chuyên gia, doanh nghiệp và người dân. Điều này giúp pháp luật không chỉ đúng về mặt hình thức mà còn có tính khả thi, ổn định và giá trị lâu dài, hạn chế tối đa tình trạng vừa ban hành đã phải sửa đổi.

Hoạt động giám sát tối cao cũng được đổi mới theo hướng thực chất hơn, không dừng ở việc nêu tồn tại mà đi sâu làm rõ nguyên nhân thể chế, xác định trách nhiệm cụ thể và kiến nghị giải pháp khắc phục. Giám sát vì thế không chỉ là kiểm tra, mà trở thành một kênh quan trọng để hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Trong các nhiệm kỳ Quốc hội, có lẽ nhiệm kỳ khóa XV mang nhiều dấu ấn đặc biệt nhất, khi đất nước phải đối mặt với đại dịch Covid-19, trải qua hàng loạt trận thiên tai, bão lũ và “vừa chạy vừa xếp hàng” trong cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại giang sơn. Có lẽ cũng chưa có thời kỳ nào mà số lượng kỳ họp Quốc hội bất thường bằng với thông lệ. Là một đại biểu được trực tiếp trải nghiệm và hoạt động trong một nhiệm kỳ đặc biệt ấy, ông cảm thấy như thế nào về vai trò, trách nhiệm của Quốc hội nói chung và từng đại biểu Quốc hội nói riêng?

– Quốc hội khóa XV đúng là một nhiệm kỳ rất đặc biệt, có thể coi là một phép thử lớn đối với năng lực thích ứng, bản lĩnh chính trị và tinh thần trách nhiệm của Quốc hội.

Đất nước đồng thời phải đối mặt với đại dịch Covid-19, những biến động sâu sắc của kinh tế thế giới, thiên tai, biến đổi khí hậu và yêu cầu cấp bách về cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy.

Trong hoàn cảnh đó, Quốc hội đã làm việc với cường độ rất cao, tổ chức nhiều kỳ họp bất thường để kịp thời quyết định những vấn đề hệ trọng, chưa có tiền lệ, liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân và sự ổn định của nền kinh tế.

Các đại biểu Quốc hội bỏ phiếu bầu, phê chuẩn nhân sự cấp cao tại kỳ họp bất thường lần thứ 9 khóa XV (Ảnh: Phạm Thắng).

Các quyết sách được đưa ra không chỉ nhanh về tiến độ mà còn thận trọng về nội dung, hài hòa giữa yêu cầu trước mắt và lợi ích lâu dài.

Dấu ấn lớn nhất của nhiệm kỳ khóa XV, theo tôi, không nằm ở số lượng văn bản được thông qua, mà ở sự thay đổi rõ nét trong cách Quốc hội tiếp cận và xử lý vấn đề: Thẳng thắn nhìn nhận những điểm nghẽn thể chế, dám bàn đến những vấn đề khó, vấn đề nhạy cảm, và kiên trì theo đuổi mục tiêu tháo gỡ rào cản cho phát triển. Điều đó góp phần củng cố niềm tin xã hội trong một giai đoạn đầy biến động.

“Trách nhiệm nghị trường không chỉ theo nhiệm kỳ”

Trước những yêu cầu phát triển mới, tư duy lập pháp cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả, dự báo và thích ứng với sự thay đổi của thời đại. Theo ông, Quốc hội và mỗi đại biểu cần tiếp tục tập trung vào những định hướng đổi mới nào để hoàn thành tốt 3 nhiệm vụ quan trọng về lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước?

– Trong kỷ nguyên mới, Quốc hội không chỉ là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất mà còn là nơi phản ánh tầm nhìn chiến lược và ý chí phát triển bền vững của quốc gia. Quốc hội vì thế cần chuyển từ vai trò “làm luật” sang vai trò kiến tạo thể chế, tạo lập hành lang pháp lý cho phát triển, khơi thông các nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân.

Cũng vì thế, yêu cầu đặt ra đối với mỗi đại biểu Quốc hội cao hơn rất nhiều. Đại biểu không chỉ tham gia thảo luận, biểu quyết tại nghị trường, mà còn phải chủ động nghiên cứu sâu các vấn đề lớn của đất nước, phản biện chính sách một cách thẳng thắn, có lập luận và có cơ sở thực tiễn.

Trách nhiệm của đại biểu ngày càng gắn chặt với hiệu quả thực thi chính sách. Một đạo luật hay nghị quyết được thông qua mới chỉ là điểm khởi đầu. Đại biểu phải theo dõi đến cùng việc triển khai, lắng nghe phản ánh từ cử tri và địa phương, kịp thời kiến nghị điều chỉnh khi chính sách chưa phù hợp với thực tiễn.

Có thể nói, trách nhiệm nghị trường trong giai đoạn hiện nay không chỉ là trách nhiệm theo nhiệm kỳ, mà là một cam kết chính trị lâu dài trước nhân dân, đòi hỏi sự tận tâm, kiên trì và bản lĩnh của mỗi đại biểu Quốc hội.

Công việc của đại biểu Quốc hội không chỉ diễn ra trong các kỳ họp, mà trải dài suốt cả năm với cường độ rất cao. Ngoài thời gian tham gia kỳ họp, đại biểu phải nghiên cứu khối lượng lớn tài liệu về các dự án luật, nghị quyết; tham gia các đoàn giám sát, khảo sát thực tế; tiếp xúc cử tri; tiếp nhận và xử lý kiến nghị của người dân; theo dõi việc tổ chức thực hiện chính sách sau khi được ban hành.

Các đại biểu Quốc hội dự kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV (Ảnh: Hồng Phong).

Có những giai đoạn cao điểm, khối lượng công việc rất lớn, thời gian nghiên cứu ngắn, áp lực cao. Nhưng đó là áp lực cần thiết, bởi mỗi quyết định của Quốc hội đều tác động trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người dân và định hướng phát triển lâu dài của đất nước.

Kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV tới đây sẽ được tổ chức sớm hơn thông lệ 3 tháng, diễn ra vào tháng 3/2026. Ông kỳ vọng gì vào Quốc hội và các đại biểu Quốc hội được lựa chọn cho khóa mới?

– Với tôi, làm đại biểu Quốc hội không chỉ là một cương vị hay danh xưng, mà là một trọng trách chính trị và một lời hứa trước nhân dân. Tâm huyết lớn nhất là góp phần kiến tạo một nền thể chế phát triển hiện đại, minh bạch, ổn định và có khả năng dẫn dắt tương lai; tháo gỡ những rào cản đang kìm hãm sự phát triển; mở rộng không gian cho địa phương, cho doanh nghiệp và cho người dân phát huy tối đa năng lực sáng tạo.

Tôi luôn tâm niệm rằng, mỗi ý kiến phát biểu, mỗi lá phiếu tại nghị trường phải được cân nhắc trên lợi ích lâu dài của quốc gia, không vì sự thuận tiện trước mắt mà đánh đổi tương lai. Trách nhiệm của đại biểu Quốc hội không chỉ là đại diện cho cử tri hôm nay, mà còn là trách nhiệm với các thế hệ mai sau.

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, yêu cầu đặt ra đối với Quốc hội và mỗi đại biểu Quốc hội là phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, để xứng đáng với niềm tin mà nhân dân đã trao gửi qua mỗi lá phiếu.

Kỷ niệm 80 năm Tổng tuyển cử là dịp để mỗi đại biểu Quốc hội tự soi lại mình trước lịch sử, trước cử tri và trước tương lai của đất nước. Đó là lời nhắc nhở rằng mọi quyết định tại nghị trường hôm nay đều bắt nguồn từ niềm tin của nhân dân, và phải được trả lời bằng kết quả cụ thể trong thực tiễn phát triển.

Giữ vững tinh thần Tổng tuyển cử năm 1946 trong điều kiện mới chính là giữ vững bản chất của Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, để Quốc hội thực sự xứng đáng với vai trò trung tâm của quyền lực Nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Xin cảm ơn ông!