Rạn nứt Mỹ – châu Âu nhìn từ bài phát biểu của Tổng thống Trump tại Davos

Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, Thụy Sĩ ngày 21/1 (Ảnh: Reuters).

Ngày 21/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có bài phát biểu kéo dài hơn một giờ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos, Thụy Sĩ. Bài phát biểu không chỉ là bài thuyết trình về thành tựu kinh tế của Mỹ mà còn là lời chỉ trích gay gắt nhắm vào các đồng minh châu Âu, NATO và các chính sách toàn cầu hóa mà ông cho là đã làm suy yếu phương Tây.

Theo giới chuyên gia, bài phát biểu đã gây ra sự tranh luận trong giới lãnh đạo châu Âu, dẫn đến các cuộc họp khẩn cấp và thảo luận về “tự chủ chiến lược” của Liên minh châu Âu (EU).

Bên cạnh đó, bài phát biểu cũng phản ánh sự thay đổi trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, nơi nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đang ưu tiên lợi ích quốc gia hơn là cam kết đồng minh truyền thống.

Bài phát biểu của ông Trump có thể được chia thành 3 phần chính, tương tự như cách mà các nhà phân tích từ New York Times và BBC mô tả: ca ngợi thành tựu kinh tế của Mỹ, chỉ trích mô hình phát triển phương Tây cũ, đặc biệt là chỉ trích trực tiếp châu Âu.

Ông bắt đầu bằng việc nhấn mạnh kỷ niệm một năm kể từ ngày nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, khẳng định nền kinh tế Mỹ đang “bùng nổ” với tăng trưởng GDP dự kiến đạt mức 5,4% trong quý IV năm 2025, lạm phát cốt lõi 1,6%, thị trường chứng khoán lập 52 kỷ lục mới, tạo ra 9.000 tỷ USD giá trị thêm cho các quỹ hưu trí. Ông tuyên bố: “Mỹ là động cơ kinh tế của hành tinh và khi Mỹ bùng nổ, toàn thế giới sẽ bùng nổ theo”.

Phần thứ hai tập trung vào việc ông đảo ngược các chính sách của chính quyền tiền nhiệm Joe Biden, như cắt giảm 270.000 việc làm hành chính liên bang, giảm chi tiêu chính phủ 100 tỷ USD, loại bỏ 129 quy định lỗi thời. Ông ca ngợi việc giảm thuế lớn nhất lịch sử, bao gồm miễn thuế cho tiền tip, làm thêm giờ và an sinh xã hội cho người cao tuổi, đồng thời tăng sản xuất dầu khí, dẫn đến giá xăng giảm xuống dưới 2 USD/gallon ở nhiều bang. Ông Trump cũng cho rằng chính sách năng lượng tái tạo đã làm suy yếu châu Âu, ví dụ Đức sản xuất ít điện hơn 22% so với năm 2017 và giá điện cao hơn 64%. “Ở châu Âu, có turbine gió khắp nơi và chúng là những kẻ thua cuộc”, ông nói.

Phần thứ ba, gây sốc nhất là việc ông Trump công khai chỉ trích mối quan hệ với châu Âu. Ông Trump cho rằng châu Âu “nhận nhiều nhưng cho ít, đặc biệt trong Liên minh NATO”. Ông tuyên bố: “NATO đối xử với Mỹ rất bất công. Chúng ta cho đi rất nhiều nhưng nhận lại rất ít”. Ông nhắc lại vấn đề lịch sử, cho rằng nếu không có nước Mỹ, châu Âu sẽ “nói tiếng Đức và tiếng Nhật” (ám chỉ phe Trục chiến thắng trong Thế chiến thứ II). Ông nhấn mạnh cam kết NATO là “một chiều” và ông không chắc châu Âu sẽ hỗ trợ Mỹ nếu bị tấn công.

Về vấn đề Greenland, ông Trump gọi nó là “lãnh thổ của chúng ta” vì nằm ở Bắc Mỹ, Mỹ là bên duy nhất có thể bảo vệ và phát triển nó cho châu Âu. Tuy nhiên, ông khẳng định không dùng vũ lực để sáp nhập, mà chỉ yêu cầu hoàn trả chi phí quân sự. Ông còn kể về việc gây áp lực kinh tế lên các lãnh đạo châu Âu, như yêu cầu Pháp cần tăng giá thuốc dược phẩm, Thụy Sĩ giảm thặng dư thương mại, cảnh báo 6 hoặc 7 quốc gia khác: “Họ coi thường tôi, nhưng họ đang lợi dụng nước Mỹ”.

Ông Trump cũng đề cập đến các vấn đề toàn cầu như xung đột quân sự Ukraine – Nga, nơi ông tuyên bố các bên sắp đạt được thỏa thuận hòa bình và Trung Đông, với việc Iran bị triệt tiêu khả năng hạt nhân do các cuộc tấn công của Mỹ, dẫn đến thỏa thuận hòa bình với 56 quốc gia. Ông cảnh báo châu Âu đang di cư ồ ạt: “Nhiều nơi ở châu Âu không còn nhận ra nữa, đó không phải là cách tích cực”. Những lời nói này phản ánh chiến lược “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump, khiến EU cảm thấy bị đe dọa.