Rối quy định hóa đơn trên sàn

Theo Nghị định 70/2025, có hiệu lực từ ngày 1-6-2025, hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỉ đồng mỗi năm trở lên phải sử dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT) có mã từ máy tính tiền và kết nối trực tiếp với cơ quan thuế. Bên cạnh đó, Nghị định 117/2025 có hiệu lực từ ngày 1-7-2025 tiếp tục quy định các sàn thương mại điện tử (TMĐT) có chức năng thanh toán sẽ thực hiện kê khai và nộp thuế thay cho hộ kinh doanh, cá nhân bán hàng trên nền tảng.

Khó đủ thứ

Tuy nhiên, sau hơn nửa năm triển khai các quy định mới, việc người bán phải xuất HĐĐT cho từng đơn hàng trên sàn đã phát sinh nhiều vướng mắc, gây khó cho hoạt động kinh doanh. Anh Nhật Hào, một người bán đồ gia dụng trên sàn TMĐT, cho biết việc phải xuất HĐĐT cho từng đơn hàng khiến nhà bán hàng phát sinh thêm chi phí như mua phần mềm xuất hóa đơn, đăng ký gói HĐĐT và các chi phí vận hành liên quan. Trong khi đó, phần lớn khách mua hàng trên sàn không có nhu cầu lấy hóa đơn.

Anh Hào cho biết mỗi tháng một gian hàng có thể xử lý cả ngàn đơn, việc lập hóa đơn cho từng đơn hàng với số lượng lớn không chỉ tốn thời gian mà còn dễ xảy ra sai sót, có thể dẫn đến nguy cơ bị xử phạt. Trong khi các sàn TMĐT hiện không công khai đầy đủ thông tin người mua.

Vì vậy, dù quy định đã có hiệu lực nhiều tháng, anh Hào cho biết bản thân anh và nhiều người bán vẫn lựa chọn cách cuối tháng mới lập một hóa đơn tổng hợp, với thông tin người mua “chưa xác định”. “Sàn đã thu thuế thay và toàn bộ doanh thu đều được ghi nhận trên hệ thống. Khi cần, cơ quan thuế có thể yêu cầu sàn cung cấp dữ liệu để đối chiếu thay vì phải xuất hóa đơn từng lần như hiện nay” – anh Hào nói.

Trong khi đó, anh Nguyễn Quang Thái, một nhà bán hàng thời trang trên sàn, cho rằng việc người bán tự lập hóa đơn cho từng đơn hàng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị tính thuế 2 lần. Bởi hiện nay, nhiều sàn TMĐT đã khấu trừ thuế khoảng 1,5% trên mỗi đơn hàng. Nếu người bán tiếp tục xuất hóa đơn thông qua phần mềm máy tính tiền, hệ thống có thể ghi nhận như một giao dịch mới, dẫn đến nguy cơ phát sinh nghĩa vụ thuế lần thứ hai.

Ngoài ra, việc lập hóa đơn cũng gặp không ít khó khăn về kỹ thuật, như tên sản phẩm trên sàn đôi khi không trùng khớp hoàn toàn với tên hàng hóa trên hóa đơn đầu vào, gây khó khăn khi đối chiếu. Trong nhiều trường hợp, một đơn hàng có thể gồm nhiều sản phẩm hoặc bán theo dạng combo nhưng hệ thống xuất hóa đơn lại chưa hỗ trợ linh hoạt cho những tình huống này, khiến việc lập hóa đơn trở nên phức tạp khi quyết toán. “Đặc thù của TMĐT cũng khiến việc xuất hóa đơn cho từng đơn hàng gặp thêm rủi ro. Với ngành thời trang, tỉ lệ đổi trả hàng khá cao. Nếu hóa đơn đã được lập khi đơn hàng giao thành công nhưng sau đó khách yêu cầu đổi hoặc trả hàng, người bán sẽ gặp khó khăn trong việc xử lý lại hóa đơn” – nhà bán hàng này nói.

Trước thực tế đó, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo nghị định mới về hóa đơn, chứng từ điện tử và đang triển khai lấy ý kiến rộng rãi. Một điểm đáng chú ý của dự thảo là đề xuất một số trường hợp không phải lập HĐĐT, trong đó có người bán hàng qua sàn TMĐT khi sàn đã kê khai và nộp thuế thay.

Cụ thể, theo dự thảo, hộ và cá nhân kinh doanh không phải sử dụng HĐĐT nếu không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Ngoài ra, với hoạt động bán hàng qua sàn TMĐT có chức năng thanh toán, nếu chủ sàn đã thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho người bán theo từng giao dịch thì người bán cũng không phải lập HĐĐT. Trong trường hợp người mua có nhu cầu, sàn TMĐT sẽ là đơn vị lập HĐĐT và cung cấp cho khách hàng.

Giúp giảm thủ tục

Đề xuất này ngay lập tức nhận được sự đồng tình của các nhà bán hàng và các chuyên gia. Bởi, đây là giải pháp phù hợp, giúp giảm bớt thủ tục và chi phí tuân thủ, đồng thời phản ánh đúng đặc thù của hoạt động kinh doanh trực tuyến.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, chuyên gia TMĐT Trương Võ Tuấn, người từng điều hành sàn muabannhanh.com, cho biết hiện nay nhiều sàn đã đứng ra thu tiền từ người mua, ghi nhận toàn bộ giao dịch và đồng thời khấu trừ một phần thuế ngay trên mỗi đơn hàng. Vì vậy, nếu tiếp tục yêu cầu người bán lập HĐĐT cho từng giao dịch, quy trình sẽ trở nên phức tạp, giống như một giao dịch bị ghi nhận 2 lần. Việc này không chỉ làm tăng thủ tục mà còn khiến nhà bán hàng phải gánh thêm chi phí và rủi ro trong quá trình kê khai, quyết toán thuế.

Ông Tuấn phân tích về bản chất, người bán trên sàn chỉ đóng vai trò đối tác cung cấp hàng hóa, trong khi sàn là đơn vị trực tiếp thực hiện giao dịch với người mua, quản lý dòng tiền và nắm toàn bộ dữ liệu đơn hàng. Vì vậy, để việc quản lý minh bạch và thuận tiện hơn, cơ quan quản lý có thể cân nhắc phương án để sàn TMĐT đứng ra phát hành hóa đơn cho người mua.

Khi đó, người bán chỉ cần xuất một hóa đơn tổng hợp cho sàn theo doanh thu trong kỳ, chẳng hạn theo tháng hoặc theo từng đợt thanh toán. Cách làm này giúp giảm đáng kể khối lượng thủ tục cho hàng trăm ngàn nhà bán hàng, đồng thời việc quản lý thuế cũng tập trung hơn vì sàn nắm đầy đủ thông tin khách hàng và dữ liệu giao dịch. “Thực tế, sàn đã thu tiền, ghi nhận giao dịch và khấu trừ thuế trên từng đơn hàng. Nếu tiếp tục yêu cầu người bán phải xuất HĐĐT cho từng đơn nữa thì quy trình trở nên lòng vòng và dễ phát sinh trùng lặp. Hợp lý hơn là để sàn xuất hóa đơn cho người mua, còn nhà bán chỉ xuất hóa đơn tổng hợp cho sàn theo doanh thu” – ông Tuấn nói.

Cùng quan điểm, ông Đỗ Quang Huy, Giám đốc Công ty CP Ecotop, cho rằng phương án để sàn TMĐT đứng ra xuất hóa đơn cho người mua là phù hợp với thực tế vận hành. Bởi, trong mô hình này, sàn đóng vai trò đơn vị phát hành hóa đơn, còn người bán chỉ cần xuất hóa đơn cho sàn theo tổng doanh thu. Ví dụ, nếu một gian hàng bán được 500 triệu đồng trong một tháng, người bán chỉ cần xuất một hóa đơn cho sàn với giá trị tương ứng, sau đó sàn sẽ phát hành hóa đơn cho khách hàng và thực hiện các nghĩa vụ thuế liên quan. “Nếu sàn chịu trách nhiệm phát hành HĐĐT thì các vấn đề phát sinh như đổi trả hàng, khiếu nại hay hoàn tiền sẽ được kiểm soát chặt chẽ hơn, đồng thời hạn chế rủi ro đối với người bán khi khách hàng lợi dụng chính sách trả hàng hoàn tiền sau khi hóa đơn đã được xuất” – ông Huy nói.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đề xuất chưa được thông qua, ông Huy đề xuất cơ quan quản lý nên xem xét cơ chế linh hoạt hơn trong việc phát hành hóa đơn. Chẳng hạn cho phép một khoảng thời gian nhất định trước khi hóa đơn được phát hành chính thức, hoặc cho phép hủy hóa đơn trong thời hạn phù hợp để người bán xử lý các trường hợp đổi trả. “Thực tế có những trường hợp khách khiếu nại sau 20-30 ngày vẫn được sàn chấp nhận trả hàng, trong khi hóa đơn đã được xuất trước đó, khiến việc điều chỉnh hoặc hủy bỏ hóa đơn trở nên rất khó khăn khi phải giải trình với cơ quan thuế” – ông Huy nêu.