Mỹ kêu gọi các nước điều chiến hạm hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz (Ảnh: US Navy).
Mỹ hối thúc các nước hỗ trợ hộ tống tàu qua eo biển Hormuz
Hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz gần như đã ngừng lại kể từ khi Mỹ, Israel mở chiến dịch không kích Iran, khiến Iran tuyên bố sẽ tấn công bất kỳ tàu thuyền nào có liên quan đến 2 nước này hoặc các đối tác của họ
Khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, cùng lượng tương đương hoặc lớn hơn khí tự nhiên hóa lỏng và các sản phẩm phân bón, phải đi qua eo biển hẹp gần Iran để tới các thị trường thế giới. Việc đóng cửa đã khiến giá các mặt hàng này tăng vọt.
Để giảm bớt áp lực kinh tế, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang lên kế hoạch để Hải quân Mỹ hộ tống tàu thương mại qua eo biển. Ông cũng kêu gọi các đồng minh như Nhật Bản, Hàn Quốc, các nước NATO và cả Trung Quốc cử tàu quân sự tham gia nhiệm vụ hộ tống.
Đến nay chưa có quốc gia nào đưa ra cam kết hỗ trợ công khai mặc dù ông Trump khẳng định đã nhận được sự đồng ý của một số nước.
Các nhà phân tích hải quân cho rằng điều này phản ánh rõ mức độ rủi ro của chiến dịch.
Theo giới chuyên gia, ngay cả khi thành công, hoạt động này cũng chỉ có thể khôi phục khoảng 10% lưu lượng trước chiến tranh qua tuyến đường thủy này.
Người đứng đầu Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez cho biết các hoạt động hộ tống hải quân qua eo biển Hormuz sẽ không thể “đảm bảo an toàn 100%” cho các con tàu cố gắng đi qua tuyến đường thủy này.
Ông Arsenio Dominguez nhấn mạnh, hỗ trợ quân sự “không phải là một giải pháp lâu dài hay bền vững” để mở lại eo biển.
Ông Dominguez cho biết IMO cũng có những lo ngại nghiêm trọng về việc các con tàu bị mắc kẹt tại vịnh Ba Tư có thể cạn kiệt lương thực và vật tư cho thủy thủ đoàn.
Hội đồng IMO sẽ họp phiên bất thường tại trụ sở ở London trong tuần này để thảo luận về tác động đối với vận tải biển và người đi biển do cuộc khủng hoảng Trung Đông.
Ông Dominguez kêu gọi các công ty quản lý tàu “không ra khơi, không đặt thủy thủ vào rủi ro và không đặt các con tàu vào nguy hiểm”.
Vị trí eo biển Hormuz (Ảnh: BBC).
Kế hoạch tiềm ẩn rủi ro
Các hoạt động hộ tống trên biển rất phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng trên biển và trên không để bảo vệ cả tàu chở dầu, tàu hàng lẫn chính các tàu chiến.
Việc phối hợp tất cả những yếu tố đó trong khu vực “tọa độ chết” của eo biển Hormuz là một nhiệm vụ đầy thách thức.
Trước hết là vấn đề không gian. Eo biển này chỉ rộng khoảng 16km tại điểm hẹp nhất. Không gian có thể lưu thông còn ít hơn nữa, đặc biệt đối với các tàu chở dầu khổng lồ.
Điều đó khiến cả tàu chở dầu lẫn tàu chiến hộ tống gần như không có nhiều không gian để cơ động. Các tàu chiến, nhiều khả năng là tàu khu trục của Hải quân Mỹ, cần không gian để di chuyển xung quanh các tàu chở dầu nhằm có vị trí khai hỏa thích hợp trước những mối đe dọa như máy bay không người lái, tàu không người lái hoặc tên lửa.
Về cơ bản, các tàu chở dầu có nguy cơ gây ra những “điểm mù” cho tàu chiến.
Ngoài ra còn có vấn đề thời gian phản ứng rất hạn chế, do vũ khí của Iran được bố trí sát bờ biển. “Từ thời điểm phát hiện mối đe dọa đến khi phải phản ứng là rất, rất ngắn”, chuyên gia Jennifer Parker cho biết.
Các nhà phân tích nói rằng việc hộ tống không thể chỉ dựa vào tàu khu trục. Trực thăng hoặc máy bay tấn công phải bay gần đó để sẵn sàng đối phó với máy bay không người lái hoặc tàu không người lái. Máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không (AWACS) cùng máy bay không người lái trinh sát phải giám sát sâu trong lãnh thổ Iran để phát hiện các vụ phóng tên lửa có thể nhằm vào tàu.
Trong khi đó, các lực lượng Iran có thể đe dọa nhiệm vụ hộ tống bằng tên lửa và máy bay không người lái có khả năng triển khai từ xe tải hoặc từ vô số tàu cá nhỏ, thuyền gỗ hoặc thậm chí tàu dân sự.
“Liệu có thể phá hủy hết các phương tiện đó để loại bỏ mối đe dọa không? Theo tôi là không khả thi”, chuyên gia Collin Koh nhận định.
Các mối đe dọa có thể được giảm bớt bằng không kích hoặc chiến dịch trên bộ nhằm kiểm soát khu vực phóng, nhưng điều đó lại tạo ra những vấn đề mới, bao gồm thương vong lớn cho lực lượng mặt đất của Mỹ.
Một vấn đề khác là số lượng tàu chiến. Một tàu khu trục Mỹ có thể chỉ hộ tống được 1-2 tàu chở dầu mỗi lần. Một số chuyên gia cho rằng mỗi tàu thậm chí cần nhiều hơn một tàu hộ tống.
Theo ước tính, một chiến dịch hộ tống cơ bản cần từ 8 đến 10 tàu khu trục để bảo vệ đoàn tàu gồm 5 đến 10 tàu thương mại trong mỗi lần di chuyển.
Tỷ lệ này đồng nghĩa với việc các nhiệm vụ hộ tống chỉ có thể khôi phục lưu lượng qua Hormuz lên khoảng 10% mức trước xung đột.
Hải quân Mỹ hiện có 73 tàu khu trục lớp Arleigh Burke đang hoạt động, tuy nhiên chỉ khoảng 68% trong số đó sẵn sàng chiến đấu tại một thời điểm, tức khoảng 50 chiếc, nhưng các tàu lại phân tán trên toàn cầu.
Nếu cần tới 10 tàu cho một nhiệm vụ hộ tống, điều đó cho thấy Mỹ sẽ nhanh chóng bị kéo căng quá mức nếu phải duy trì hoạt động trong thời gian dài.
Điều này cũng giải thích vì sao Tổng thống Trump liên tục kêu gọi các quốc gia khác tham gia.
Ngoài hộ tống, việc phát hiện và xử lý thủy lôi cũng là một thách thức lớn mà Mỹ khó có thể tự mình giải quyết. Năm ngoái, Hải quân Mỹ đã cho ngừng hoạt động 4 tàu quét mìn chuyên dụng tại khu vực vịnh Ba Tư.
Trong khi đó, Iran có thể triển khai nhiều loại thủy lôi khác nhau, từ thủy lôi tiếp xúc kiểu cũ đến các loại kích nổ bằng âm thanh, từ trường hoặc thậm chí có cơ chế đếm tàu trước khi phát nổ.
“Việc phát hiện thủy lôi luôn là một thách thức”, chuyên gia Carl Schuster nói.
Các đồng minh như Nhật Bản và Hàn Quốc có thể hỗ trợ bằng tàu quét mìn, nhưng ngay cả khi điều đó xảy ra, chúng cũng không phải giải pháp hoàn hảo vì các tàu này có khả năng tự vệ hạn chế và cần lực lượng bảo vệ đi kèm.
Ở trường hợp Hàn Quốc, các tàu quét mìn của nước này thậm chí không được thiết kế cho nhiệm vụ xa bờ kéo dài trong môi trường nguy hiểm cao như eo biển Hormuz.
Dù có nhiều trở ngại, một số chuyên gia cho rằng nhiệm vụ vẫn có thể thực hiện được, bởi Hải quân Mỹ từng đối phó với các mối đe dọa tương tự từ Iran trong những năm 1980 và 1990.
Tuy nhiên, những người khác bi quan hơn. Họ cho rằng năng lực hải quân của các quốc gia hiện nay không còn như trước, và quy mô hạm đội cũng như hệ thống hỗ trợ chỉ bằng một phần so với 4 thập niên trước.
Ngoài ra, những khó khăn mà lực lượng Houthi tại Yemen gây ra ở biển Đỏ trong những năm gần đây, dù đã có các chiến dịch hộ tống của Mỹ và châu Âu, cho thấy việc bảo vệ tàu thương mại không hề dễ dàng.
“Lực lượng sắp phải đối mặt với một đối thủ lớn hơn nhiều là Iran, với kho vũ khí máy bay không người lái và tên lửa vượt trội”, chuyên gia Koh nói.
Một số chuyên gia nhận định, Mỹ và các đối tác đã không đánh giá đúng tầm quan trọng sống còn của vận tải biển đối với nền kinh tế hiện đại.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/rui-ro-khi-my-tim-cach-mo-eo-bien-hormuz-giua-hoa-luc-iran-20260317140354734.htm
