Rủi ro khiến các nước Vùng Vịnh ngần ngại đáp trả Iran

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cuối tuần trước thừa nhận kể từ khi xung đột nổ ra, khoảng 40% tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của họ hướng vào Israel, số còn lại nhắm vào các nước láng giềng Vùng Vịnh. Điều này đồng nghĩa hơn 1.200 tên lửa, UAV đã được Iran phóng về phía những quốc gia láng giềng.

UAV, tên lửa của Iran đã rơi xuống các khách sạn hạng sang ở Dubai, gây hư hại các cơ sở dầu mỏ, nhà máy lọc nước biển của Bahrain, trạm biến áp và sân bay của Kuwait. IRGC còn tấn công các tàu dầu, tàu hàng đi qua Eo biển Hormuz, khiến dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh ra thế giới gần như tê liệt.

Theo giới chuyên gia, cả hai bên trong cuộc xung đột dường như đều đang có những tính toán riêng đằng sau các cuộc tấn công vào Vùng Vịnh. Iran hy vọng việc nhắm vào những nước này sẽ đẩy họ rời xa Mỹ và tạo tổn thất kinh tế lớn đến mức đối phương phải ngừng chiến sự.

Kamal Kharrazi, cố vấn đối ngoại then chốt của Lãnh tụ Tối cao Iran, tuyên bố những cuộc tấn công sẽ không dừng lại nhằm buộc các nước Vùng Vịnh phải thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump chấm dứt chiến dịch tấn công.

Trong khi đó, Mỹ và Israel có vẻ đang dùng những đòn tấn công từ Iran để gây sức ép buộc các chính phủ Arab phải tham chiến cùng mình.

Tuần trước, ông Trump cho biết chứng kiến các đồng minh Arab của Mỹ bị Iran tấn công dồn dập là “bất ngờ lớn nhất” trong cuộc xung đột, đồng thời nói thêm rằng những vụ tập kích này đã thôi thúc các quốc gia Vùng Vịnh “kiên quyết muốn tham gia”.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, đồng minh của Tổng thống Trump, là người thể hiện rõ nhất nỗ lực gây sức ép buộc các đồng minh Arab phải tham chiến.

Sau chuyến thăm Israel, ông đã chất vấn tại sao Mỹ phải bảo vệ những đối tác như Arab Saudi khi họ từ chối góp sức vào điều mà ông mô tả là “cuộc đấu tranh chung chống lại Iran”. Ông cảnh báo nếu họ không tham gia, “hậu quả sẽ ập đến”.

Trước chiến sự, hầu hết các nước Vùng Vịnh là đối tác với Iran và ban đầu phản đối chiến dịch của Mỹ, Israel nhắm vào nước này. Nhưng sau nhiều ngày liên tiếp hứng chịu các đòn tập kích của Iran, nỗi phẫn nộ của chính phủ và người dân các nước Vùng Vịnh đã chuyển hướng.

Tổng thống Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Mohamed bin Zayed al Nahyan cuối tuần qua đến thăm một số người bị thương vì tên lửa Iran và đưa ra lời cảnh báo “UAE có làn da dày và phần thịt đắng. Chúng tôi không phải con mồi dễ xơi”.

Khoảnh khắc tiêm kích ‘đuổi bắt’ UAV tại bãi biển Dubai

Arab Saudi cũng đang nỗ lực để hạ nhiệt căng thẳng, nhưng các quan chức nước này ngày càng đưa ra những cảnh báo cứng rắn với Iran, thậm chí đe dọa sẽ “bước lên tuyến đầu để đối phó” nếu các đòn tập kích của Tehran không chấm dứt.

Tuy nhiên, các quốc gia Vùng Vịnh đến nay vẫn từ chối lời kêu gọi tham gia không kích Iran. Các lãnh đạo khu vực đã nhiều lần khẳng định họ không mong muốn góp mặt trong cuộc chiến.

Tỷ phú kiêm ông trùm kinh doanh Dubai Khalaf Al Habtoor đã cho thấy một góc nhìn về tâm thế của Vùng Vịnh trong một phản hồi hiếm hoi đối với lời kêu gọi tham chiến từ thượng nghị sĩ Mỹ Graham.

“Chúng tôi biết rõ tại sao mình bị tấn công và cũng biết ai đã kéo cả khu vực vào tình thế leo thang nguy hiểm này trong khi không hề tham vấn những người mà ông ấy gọi là ‘đồng minh'”, Habtoor viết trên X, nhưng sau đó xóa bài đăng.

Các quốc gia Vùng Vịnh rõ ràng đang hết sức thận trọng để không bị cuốn vào một cuộc chiến lớn, nơi mà cuối cùng họ có thể phải tự mình gánh chịu những hệ quả dài hạn sau khi Mỹ rút quân.

Theo Hasan Alhasan, chuyên gia cao cấp về chính sách Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), trụ sở tại London, Anh, nhiều quốc gia Vùng Vịnh đang có một cảm nhận chung rằng khi tập kích Iran, chính quyền ông Trump đã ưu tiên an ninh của Israel hơn các đồng minh Arab.

“Việc bị mất lòng tin có khả năng là rào cản khiến các nước Vùng Vịnh không tham gia vào tấn công Iran”, ông nói.

Vị thế khó khăn

Các quốc gia Vùng Vịnh nhận thức sâu sắc được về tình thế khó khăn mà họ đang đối mặt.

“Sau cùng, Iran vẫn là láng giềng với chúng ta”, một quan chức UAE nói. “Quan hệ với Tehran cuối cùng cũng sẽ phải bình thường hóa, ngay cả khi có thể mất nhiều thập kỷ để lấp đầy khoảng trống niềm tin khổng lồ”.

Lực lượng Mỹ cuối cùng sẽ “thu dọn đồ đạc và rút khỏi” Trung Đông, còn Iran vẫn mãi là một quốc gia nằm ngay bên cạnh, Bader Al Saif, giáo sư lịch sử tại Đại học Kuwait, cho hay.

“Mỹ đã rút khỏi Afghanistan. Họ đang rời khỏi Iraq và họ cũng sẽ rời khỏi khu vực của chúng ta. Vì vậy, chúng ta cần phải tự giải quyết các vấn đề của chính mình”, ông nói thêm.

Một số quốc gia nhỏ bé hơn tại Vùng Vịnh có lẽ đang chờ xem phản ứng từ Arab Saudi, cường quốc trong khu vực và những quyết định của họ có thể định hình việc các nước khác có làm theo hay không.

Nhưng quyết định can dự vào xung đột có thể đẩy Riyadh vào tình thế phải chiến đấu trên nhiều mặt trận, trong đó có cả khu vực dọc biên giới phía nam, nơi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen chỉ vừa giảm bớt các cuộc tấn công kéo dài nhiều năm vào lãnh thổ Arab Saudi.

Trong số các quốc gia Vùng Vịnh bị Iran nhắm tới, Arab Saudi là nước duy nhất tiếp giáp cả Vịnh Ba Tư và Biển Đỏ, giúp họ sở hữu tuyến xuất khẩu dầu không đi qua Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, nó cũng rất dễ bị tổn thương trước Houthi, lực lượng từng tiến hành nhiều cuộc tập kích tàu bè trên Biển Đỏ.

Houthi trước đây từng làm gián đoạn vận tải hàng hải qua Eo biển Bab al-Mandab, điểm thắt nút nối Biển Đỏ với các tuyến hàng hải toàn cầu, và có thể đe dọa khu vực này một lần nữa nếu xung đột leo thang.

Theo Alhasan, các nước Vùng Vịnh giờ đây rơi vào thế kẹt khi phải cân nhắc giữa rủi ro tham chiến và cái giá của việc đứng ngoài cuộc. Ông đồng thời cảnh báo việc không hành động có thể làm suy yếu khả năng răn đe và khiến Iran bớt e dè hơn mỗi khi định thực hiện những cuộc tấn công trong tương lai.

Alhasan cho rằng các đồng minh Vùng Vịnh có thể hỗ trợ Mỹ bằng cách mở cửa không phận và căn cứ quân sự của mình cho Washington sử dụng. Đây vốn là “lựa chọn ít gây leo thang nhất”. Họ cũng có thể nhắm vào các địa điểm phóng tên lửa và UAV của Iran, hoặc mạnh tay hơn nữa là đánh thẳng vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ theo kiểu “ăn miếng trả miếng”.

Nhưng sau cùng, mục tiêu của hai bên vẫn không giống nhau. Nếu can thiệp, các nước Vùng Vịnh có lẽ chỉ để khôi phục khả năng răn đe và sớm chấm dứt xung đột, trong khi Mỹ – Israel lại đang tập trung vào việc triệt hạ năng lực quân sự Iran.

Mối lo ngại khác đối với các nước Vùng Vịnh khi tấn công đáp trả Iran là nguy cơ cơ sở hạ tầng thiết yếu của họ bị đối phương nhắm mục tiêu dữ dội hơn nữa.

Cuối tuần qua, một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm của Iran đã bị tấn công, khiến họ trả đũa bằng cách tập kích bằng UAV gây hư hại một cơ sở tương tự tại Bahrain.

Sự việc làm gia tăng nỗi sợ hãi trên khắp Vùng Vịnh rằng chiến sự có thể lan rộng sang cả những cơ sở hạ tầng nước, thứ đặc biệt quan trọng đối với một khu vực phụ thuộc nặng nề vào việc khử mặn nước biển để lấy nước uống.

Các quốc gia sa mạc Vùng Vịnh chỉ chiếm chưa đầy 1% dân số thế giới nhưng lại đóng góp khoảng 50% công suất khử mặn toàn cầu. Đòn tấn công của Iran vào hạ tầng khử mặn có thể gây gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung nước sinh hoạt tại khu vực, đẩy người dân vào tình thế thảm họa.

Jerusalem Post hôm 8/3 dẫn lời một quan chức Israel cho biết UAE là bên đã tiến hành cuộc tập kích vào nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm của Iran. Tuy nhiên, Abu Dhabi nhanh chóng bác bỏ, khẳng định lập trường của họ xuyên suốt cuộc chiến chỉ thuần túy là tự vệ và sẽ không thay đổi.

Anwar Gargash, cố vấn của Tổng thống UAE, khẳng định Abu Dhabi “sẽ không để bị kéo vào vòng xoáy leo thang”.

Jerusalem Post sau đó dẫn một nguồn tin thân cận UAE cáo buộc giới chức Israel đang lan truyền “tin đồn thất thiệt” để tìm cách kéo quốc gia này vào xung đột.

Dù cuộc xung đột đang gây chấn động thị trường toàn cầu và nền kinh tế Vùng Vịnh, chính phủ các nước trong khu vực hiện vẫn quyết định đứng ngoài cuộc giao tranh, bởi đây là một cuộc chiến mà họ không thể kiểm soát. Mặt khác, họ cũng lo sợ bị kéo vào cuộc đối đầu mà họ sẽ phải tự gánh chịu hậu quả lâu dài sau khi các cường quốc bên ngoài rút lui.

“Tuy nhiên, không làm gì cũng mang lại rủi ro”, Alhasan nói. “Vùng Vịnh có thể ngồi yên chịu trận đến bao giờ? Không hành động không có nghĩa là không gặp nguy hiểm”.

Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)