Sân khấu mắc ‘bệnh’ dài dòng

NSND Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM, trong những chuyến công tác và tham gia các liên hoan sân khấu quốc tế, đã không ít lần bắt gặp những cái nhíu mày đầy thắc mắc từ đồng nghiệp nước ngoài: “Tại sao vở diễn của VN lại dài đến thế?”.

Ông Giàu cho biết: “Thực tế, tại những nền công nghiệp giải trí phát triển như Hàn Quốc hay Pháp, tiết tấu là yếu tố sống còn. Một vở diễn thông thường chỉ dao động trong khoảng 65-70-90 phút. Thời lượng này được tính toán kỹ lưỡng để phù hợp với nhịp sinh hoạt của người lao động: Tan ca, họ có thể ghé vào nhà hát bằng phương tiện công cộng, thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật trọn vẹn, rồi vẫn kịp trở về nhà ăn tối và nghỉ ngơi bên gia đình. Tại các liên hoan sân khấu ở Pháp, sự hàm súc luôn được ưu tiên hàng đầu, bằng khả năng nén cảm xúc và kịch tính trong một biên độ thời gian vừa vặn với sức tập trung của con người hiện đại”.

“CÁI TÔI” LẤN ÁT CÁI CHUNG

Vấn đề của không ít vở diễn sân khấu Việt nằm ở sự dài dòng không cần thiết. Một trong những nguyên nhân trực tiếp nhất chính là các mảng miếng không được tiết chế. Vì muốn “lấy lòng” khán giả, nhiều diễn viên sẵn sàng kéo dài những tình huống chọc cười đến mức sa đà, đôi khi nội dung tư tưởng chính bị mờ nhạt dưới những tràng cười dễ dãi. Không chỉ hài, ngay cả những phân đoạn bi kịch cũng rơi vào tình trạng quá đà. Những màn bi lụy kéo dài đôi khi gây ra cảm giác mệt mỏi hơn là sự đồng cảm.

Sâu xa hơn, đó là câu chuyện về “cái tôi” của người nghệ sĩ. Trong bối cảnh thu nhập từ sân khấu còn khiêm tốn so với phim ảnh hay chương trình thực tế, những người bám trụ với màn nhung đa phần vì lòng say mê cháy bỏng. Chính sự mê nghề ấy, đôi khi cộng hưởng với tâm lý nể nang của các ông bầu và đạo diễn, đã dẫn đến tình trạng “yêu quá hóa dở”. Đạo diễn chấp nhận để mỗi diễn viên thể hiện thêm một chút, khiến ranh giới vai chính – phụ bị xóa nhòa và trở nên cồng kềnh. Thêm vào đó, áp lực “nuôi quân” buộc các đơn vị phải tìm cách đưa tất cả diễn viên ra sân khấu để ai cũng có đất dụng võ, khiến vở diễn như một cỗ xe quá tải.

Ngoài ra, tư duy biên kịch và dàn dựng cũng là một nút thắt. Nhiều vở kịch lấy bối cảnh xưa thường có tiết tấu rất chậm, từ cách thoại cho đến hành động. Dù đạo diễn muốn tái hiện lối suy nghĩ, nếp sống chậm rãi của những thế hệ trước, nhưng nếu không khéo, sự chân thực ấy dễ biến thành vẻ lề mề, xa lạ với nhịp sống đương đại. Khán giả hôm nay khó lòng kiên nhẫn theo dõi một câu chuyện có thể giải quyết trong một nửa thời gian đó. Đặc biệt, việc nhồi nhét quá nhiều thông điệp vào một kịch bản cũng là không nên. Khi cố gắng giải quyết quá nhiều vấn đề cùng lúc, tác phẩm không những không đạt được chiều sâu mà còn thấy rắc rối và dài dòng.

DÀI BAO NHIÊU LÀ VỪA ?

Nhìn lại, những tác phẩm kinh điển của sân khấu như Tiếng trống Mê Linh hay Dạ cổ hoài lang cũng chỉ gói gọn trong khoảng 120-150 phút. Ngay cả những bản thu âm hay ghi hình ngày trước, thời lượng cũng chỉ khoảng 90 phút mà vẫn làm say đắm biết bao thế hệ. Gần đây nhất, sân khấu kịch 5B có vở Xóm phông bạt với thời lượng 2 tiếng 15 phút vẫn truyền tải trọn vẹn các cung bậc bi – hài. Hay các vở cải lương lịch sử của đạo diễn Hoa Hạ, vốn hoành tráng và đông diễn viên, nhưng với tiết tấu nhanh và mạnh mẽ đã chứng minh rằng một vở diễn thành công không cần phải quá dài.

NSND Trần Ngọc Giàu nhấn mạnh: “Ở Hàn Quốc, việc công bố thời lượng vở diễn là bắt buộc. Nếu quá 90 phút, khán giả có quyền từ chối mua vé vì điều đó làm đảo lộn lịch trình sinh hoạt của họ”. Điều này cho thấy tính chuyên nghiệp và sự tôn trọng quyền lợi của khách hàng – một yếu tố mà sân khấu Việt vẫn thường bỏ ngỏ.

Đạo diễn Tôn Thất Cần, Phó chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM, chia sẻ thêm: “Trong công tác đào tạo hay tại các liên hoan chuyên nghiệp, yêu cầu về thời lượng luôn được đặt ra như một tiêu chí khắt khe để rèn luyện tư duy súc tích cho thế hệ trẻ. Điều này cho thấy giới chuyên môn đã nhận diện được “căn bệnh” dài dòng và đang nỗ lực thay đổi. Khi mỗi câu thoại, mỗi điệu bộ đều được chắt lọc và đặt đúng điểm rơi, sân khấu mới thực sự có thể tạo nên những dư chấn cảm xúc mạnh mẽ”.

Và thiết nghĩ, các vở kịch, cải lương nên chọn thời lượng khoảng 2 đến 2 tiếng rưỡi là vừa vặn, phù hợp với tâm lý thưởng thức và nhịp sinh hoạt của khán giả.