Sân khấu Việt không cần ồn ào, cần những người đủ tin

Trò chuyện với Thanh Niên trong những ngày đầu xuân, NSND Thúy Mùi, Chủ tịch Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, Phó chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, chia sẻ sân khấu không thể sống bằng sự ồn ào nhất thời, cũng không thể chạy theo nhịp nhanh của phim ảnh hay giải trí số. Theo bà, sân khấu là con đường dài, cần sự kiên nhẫn, tử tế và những người sẵn sàng âm thầm giữ lửa, nâng đỡ người trẻ.

NSND Thúy Mùi: Khi sân khấu từng là “văn hóa di động” của làng quê Việt

* Những ngày đầu xuân, khi sân khấu – như nhiều ngành nghề khác đang chuẩn bị cho một vòng mới, bà thường nghĩ gì về hành trình của người nghệ sĩ?

– NSND Thúy Mùi: Đây luôn là lúc người làm nghề hay nhìn lại. Tôi thường nhớ đến hình ảnh nghệ sĩ sân khấu ngày xưa – những con người gắn bó trọn vẹn với đời sống cộng đồng. Họ đi theo đoàn hát, diễn hội làng, diễn đình, diễn bến nước. Mỗi mùa xuân đến, sân khấu lại theo chân lễ hội mà về với làng quê. Nghệ sĩ khi ấy không đứng tách biệt, mà sống giữa khán giả, vui buồn cùng khán giả.

* Có phải chính sự gắn bó ấy đã tạo nên sức sống bền bỉ cho sân khấu truyền thống?

– Tôi tin là vậy. Ở Việt Nam, không chỉ tuồng hay chèo, mà cả cải lương, múa rối nước, dân ca kịch… đều từng là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa cộng đồng. Nghệ sĩ sân khấu ngày xưa mang theo tích truyện, đạo lý, tiếng cười và cả nước mắt đi khắp làng quê, phố thị, biểu diễn ở sân đình, bến nước, chợ phiên hay những dịp lễ hội. Đó là một dạng “văn hóa di động” rất đặc biệt, nơi sân khấu không đứng yên trong rạp mà hòa vào nhịp sống đời thường của người dân.

Chính sự gắn bó trực tiếp với công chúng ấy đã nuôi dưỡng sức sống cho sân khấu truyền thống. Khi khán giả còn nhận ra mình trong câu chuyện trên sân khấu, còn thấy hơi thở đời sống, phong tục, tập quán của chính mình ở đó, thì sân khấu vẫn còn đất sống. Vấn đề của hôm nay là làm sao giữ được tinh thần ấy, đồng thời tìm được cách tiếp cận mới để các loại hình sân khấu truyền thống tiếp tục đồng hành cùng xã hội đương đại.

* Nhìn lại hành trình làm nghề hôm nay, bà thấy đời sống nghệ sĩ sân khấu đã thay đổi như thế nào?

– Thay đổi nhiều lắm. Sân khấu giờ không còn là lựa chọn giải trí duy nhất. Truyền hình, phim ảnh, mạng xã hội chiếm phần lớn thời gian của khán giả. Nghệ sĩ sân khấu vì thế phải đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn hơn, trong khi đời sống kinh tế không ổn định như nhiều ngành nghề khác. Hiện có không ít nghệ sĩ trẻ vẫn băn khoăn: tiếp tục ở lại với sân khấu hay rẽ sang con đường khác.

ẢNH: HỘI NGHỆ SĨ SÂN KHẤU

Nghệ sĩ sân khấu: Đa năng để tồn tại, giữ “căn cốt” để đi đường dài

* Nhưng cũng có một thực tế là nghệ sĩ sân khấu ngày nay năng động và đa năng hơn trước?

– Đúng vậy. Nghệ sĩ hôm nay không chỉ đứng trên sàn diễn. Họ tham gia truyền hình, chương trình tạp kỹ, làm workshop, giảng dạy, sản xuất nội dung. Trong sân khấu hiện đại, nhiều người kiêm nhiệm nhiều vai trò: diễn viên, đạo diễn, biên kịch, người đào tạo lớp trẻ. Đó là sự thích nghi tất yếu của nghề trong bối cảnh mới. Điều quan trọng là dù làm gì, họ vẫn giữ được căn cốt sân khấu trong tư duy và lao động nghệ thuật.

* Trong một năm nhiều biến động, theo bà, sân khấu còn giữ được vai trò phản ánh đời sống xã hội?

– Sân khấu vẫn luôn là tấm gương của đời sống. Từ những vở diễn dân gian gửi gắm giá trị truyền thống, đến kịch hiện đại khai thác đề tài gia đình, chiến tranh, những xung đột xã hội, sân khấu luôn đặt con người vào trung tâm. Đặc biệt là khi bắt đầu một năm, sân khấu lại có khả năng khiến khán giả dừng lại, nhìn lại chính mình, nhìn lại những gì đã qua.

* Bà thường nhắc đến những người “lặng lẽ truyền lửa”. Hình ảnh ấy gợi cho bà điều gì khi ở ngưỡng của một năm mới đang bắt đầu?

– Tôi nghĩ đến rất nhiều người làm nghề không xuất hiện trên mặt báo, không ồn ào trên mạng xã hội. Họ âm thầm tập luyện, dựng vở, giữ lớp, truyền nghề cho thế hệ sau. Năm mới nhìn lại, chính những con người ấy là nền móng để sân khấu không bị đứt gãy. Họ không cần ánh đèn chiếu vào mình, nhưng lại là người giữ cho ánh đèn luôn sáng.

* Với khán giả trẻ – một bài toán chưa có lời giải trọn vẹn, bà kỳ vọng điều gì trong năm mới?

– Tôi không mong sân khấu bỗng nhiên đông khán giả trẻ trong một sớm một chiều. Tôi mong sân khấu đi chậm nhưng chắc, giữ chất lượng, giữ chiều sâu. Khi người trẻ tìm đến sân khấu, họ cần cảm nhận được sự chân thành và giá trị thật, chứ không phải sự chạy theo trào lưu. Tôi chỉ mong những người làm sân khấu đủ kiên nhẫn và đủ tin. Sân khấu không cần ồn ào, không cần vội vã. Chỉ cần còn những con người tử tế với nghề, còn tin vào giá trị tinh thần mà sân khấu mang lại, thì dù là cuối năm hay đầu xuân, ánh đèn vẫn sẽ sáng – một ấm áp và bền bỉ.