Từ cỗ xe ngựa Hermès đến chú ngựa gốm Bát Tràng

5 năm nay, Phan Linh theo chồng định cư tại Na Uy, nơi chị có thể ngắm cực quang thỏa thích như từng mơ ước. Linh gửi cho tôi xem những bức hình chị chụp cực quang, rất nhiều lần tại Tromsø trong suốt mấy năm qua, thường là những lúc nửa đêm về sáng. Không bức nào giống bức nào. Vịnh biển thẳm sâu, núi tuyết sắc lạnh, và cực quang ngời ngời hiện ra. Sự chuyển động tinh tế và kỳ diệu của ánh sáng tựa một vũ điệu rộn ràng mà thầm lặng của vũ trụ, theo những đồ thị cảm xúc không thể nào đoán định.

Những bức ảnh chụp cực quang tại Na Uy thêm lần nữa nhắc Phan Linh về giá trị của sáng tạo: Mỗi khoảnh khắc của sự thăng hoa đều là độc nhất, không dễ gì lặp lại và gặp lại.

Miền cực quang của cảm xúc

Trước khi quyết định trở thành một nghệ sĩ độc lập, Phan Linh từng có 10 năm thuộc về hệ sinh thái của nhà mốt lừng danh Hermès trong vai trò Window Artist. Những ô cửa sổ trưng bày tại các cửa hàng của Hermès tại Hà Nội hay TP.HCM dưới sự sắp đặt của Linh là sự pha trộn khéo léo giữa chất liệu Việt, giá trị Việt vào triết lý thẩm mỹ đặc trưng tinh thần Pháp, đồng thời mang ngôn ngữ toàn cầu.

“Đi nhiều nơi trên thế giới, tôi không thấy nơi đâu giống Hà Nội. Tôi yêu 36 phố phường với đa ngành nghề thủ công, dòng sông Hồng bao quanh thủ đô với các làng nghề trên bến dưới thuyền. Một mảnh đất trù phú nguyên vật liệu bậc nhất cho bất kỳ người nghệ sĩ nào. Là một nhà thiết kế Việt làm những cửa sổ đặc trưng của tinh thần Pháp, tôi không thể bỏ qua cơ hội dùng những nguyên vật liệu truyền thống nơi quê nhà, hay một vài chi tiết nhỏ cho thấy sự nhận diện của văn hóa Việt trong một biểu tượng toàn cầu; màn đối thoại thú vị giữa cái giản dị mộc mạc của chất liệu Việt như tre, gốm, giấy dó… và sự sang chảnh của một thương hiệu thời trang xa xỉ”, Phan Linh chia sẻ với PV Thanh Niên từ Na Uy.

Trong triết lý kinh doanh của Hermès, có một câu nói Linh tâm đắc: “Sức mạnh chính của thương hiệu Hermès là tình yêu đối với nghề thủ công. Họ hóa thân thành những người thợ chế tác sáng tạo và theo đuổi triết lý giữ gìn nghề thủ công mãi mãi” (Axel Dumas, CEO Hermès). “Một triết lý sâu sắc và là kim chỉ nam cho bất kỳ ai làm trong lĩnh vực thủ công, triết lý của phát triển bền vững”, Linh nói.

Hermès được biết đến là một thương hiệu toàn cầu với nhận diện hình cỗ xe và chú ngựa. Với cửa sổ trưng bày của Hermès, ngựa vốn là linh hồn của thương hiệu. “Ngựa là một biểu tượng đẹp đẽ lâu đời không chỉ trong văn hóa phương Tây mà trong cả văn hóa phương Đông và VN. Sự kết hợp giao thoa giữa truyền thống, nghề thủ công trong ngôn ngữ thiết kế với tôi không phải quá khó khăn khi kết hợp”, Linh nói. Chị quan niệm: Mỗi thiết kế cửa sổ trưng bày nhất thiết phải chứa đựng những giá trị văn hóa và truyền thống: “Lấy cội gốc làm nền vững chắc cho hiện đại – như sự tiếp nối gần gũi trong đời sống. Đó là đặc trưng cho những thiết kế của tôi”.

Bầu trời quê hương soi bóng nước Bắc Âu

Nhịp sống chậm ở Bắc Âu cũng đưa vào tầm mắt của nhà thiết kế Việt xa xứ hình ảnh những chú ngựa thảnh thơi gặm cỏ trên những thảo nguyên “bát ngát bao la tận chân trời”, bên những bờ suối vắng. “Ngẩng đầu ngắm trăng sáng/ Cúi đầu nhớ cố hương”, Linh thường nhớ tới câu thơ của Lý Bạch khi lặng ngắm cực quang và man mác nhớ về cội Việt. Hình ảnh chú ngựa cúi đầu uống nước từ đó bám riết lấy chị, như thể bước ra từ tựa sách chị yêu thích: Suối nguồn.

Một ngày đẹp trời đầu năm 2025, Linh quyết định về VN trong một chuyến đi thực tế dài ngày, đồng thời cho một triển lãm cá nhân đầu tiên của chị tại TP.HCM. Lần này Linh chọn chất liệu gốm Bát Tràng cho hình tượng chú ngựa “cúi đầu nhớ cố hương” của mình. “Gốm, chính là đất mẹ, là suối nguồn, là cội Việt…”, Linh tâm đắc. Cùng sự đồng hành của Bảo tàng Nghệ thuật Hồn Đất Việt Bát Tràng và xưởng gốm Bát Tràng Museum Atelier, bộ ngựa Mã Niên bằng gốm Bát Tràng đã kịp chào sân trước Tết Bính Ngọ 2026.

“Nếu như trước đây, khi thiết kế những ô cửa sổ cho Hermès, tôi thường chú tâm nhiều hơn đến sự bay bổng hay sự chuyển động hùng tráng của ngựa, những chú ngựa hướng ngoại, thì với bộ sưu tập Mã Niên lần này, đó lại là những chú ngựa hướng nội, cúi đầu soi mình vào mặt nước trong veo in hình trời mây. Chính khung cảnh bình yên thường gặp đó ở Bắc Âu đã nhắc tôi chú ý đến một hình ảnh khác của ngựa, một tâm thế sống khác, tĩnh tại và hướng nội hơn”, Linh nói.

“Một buổi sớm mai trên đồng cỏ bao la, tôi thấy một chú ngựa đang uống nước bên dòng suối. Dòng suối in bầu trời của quê hương tôi dù ở bất kỳ đâu. Tôi muốn khắc họa hình ảnh đó với chú ngựa . Tôi muốn đưa bầu trời nhớ nhung của tôi vào trong thiết kế của mình. Bầu trời đó có bốn mùa, đó là Hà Nội của tôi khi tôi nhớ về”, từ trời Âu, Phan Linh bồi hồi nhớ cội.