“Số phận” thỏa thuận chấm dứt xung đột Nga – Ukraine trong năm 2026

Lực lượng Ukraine và Nga vẫn giao tranh tại các khu vực trên tiền tuyến (Ảnh: RT).

Các cuộc thảo luận gần đây về kế hoạch hòa bình đã tạo ra ấn tượng rằng cuộc chiến Nga – Ukraine có thể sớm kết thúc. Tuy nhiên, những khác biệt dường như không thể dung hòa giữa Ukraine và Nga, cùng với việc Điện Kremlin tiếp tục theo đuổi các yêu cầu mang tính tối đa, cho thấy các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục kéo dài sang năm 2026 thay vì mang lại một nền hòa bình bền vững.

Tiến triển nhưng chưa có hồi kết

Ngày 28/12, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump, và cả hai nhà lãnh đạo đều tuyên bố rằng họ gần như đã đạt được sự đồng thuận về kế hoạch hòa bình cho Ukraine.

Có dấu hiệu cho thấy sự tiến triển trong việc điều chỉnh lập trường của các bên. Các nhà lãnh đạo Ukraine và Mỹ đều thống nhất về sự cần thiết của các bảo đảm an ninh dài hạn từ Washington, đồng thời các cuộc thảo luận cũng tiến xa hơn về thứ tự triển khai các nội dung khác nhau của kế hoạch hòa bình, cũng như về một kế hoạch thịnh vượng nhằm hỗ trợ công cuộc tái thiết Ukraine sau khi chiến tranh kết thúc.

Tuy nhiên, những vấn đề phức tạp nhất vẫn chưa được giải quyết. Nếu không có sự thay đổi lập trường từ cả hai phía, các cuộc đàm phán nhiều khả năng sẽ trì hoãn bất kỳ triển vọng nào về việc hiện thực hóa một kế hoạch hòa bình trong những tháng tới, thậm chí có thể kéo dài sang năm tiếp theo.

Lãnh thổ là điểm bế tắc chính

Điện Kremlin tiếp tục theo đuổi các yêu cầu tối đa của mình, được nhắc đi nhắc lại nhiều lần, rằng điều kiện tiên quyết cho bất kỳ cuộc thảo luận nào về ngừng bắn là Ukraine phải rút hoàn toàn quân đội khỏi vùng Donbass ở miền Đông, gồm các tỉnh Lugansk và Donetsk.

Ngày 29/12, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tái khẳng định rằng Nga yêu cầu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi Donbass vượt ra ngoài ranh giới hành chính của khu vực này, bao gồm cả những vùng lãnh thổ mà Nga chưa kiểm soát được trong gần 4 năm xung đột. Đây vẫn là điều kiện tiên quyết của Điện Kremlin cho một lệnh ngừng bắn.

Hiện nay, Nga kiểm soát gần 2/3 vùng Donetsk, trong khi Ukraine vẫn duy trì sự hiện diện tại khu vực này và các công sự phòng thủ được xây dựng từ năm 2014. Việc từ bỏ các vùng lãnh thổ còn lại ở Donbass sẽ khiến Ukraine dễ bị tấn công trở lại từ nhiều hướng, nếu Nga tái phát động chiến dịch quân sự sau lệnh ngừng bắn.

Về phía mình, giới lãnh đạo Ukraine nhiều lần tuyên bố việc từ bỏ lãnh thổ là không thể thương lượng, đồng thời nhất quán khẳng định mọi quyết định về lãnh thổ phải được hợp pháp hóa thông qua các biện pháp hiến định, chẳng hạn trưng cầu dân ý.

Tổng thống Zelensky bác bỏ bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào bị áp đặt bằng vũ lực và khẳng định các quyết định về lãnh thổ phải tôn trọng chủ quyền và pháp luật của Ukraine. Đây là những lập trường đối lập hoàn toàn, chứ không phải là bất đồng kỹ thuật, khiến dư địa thỏa hiệp gần như không tồn tại.

Bản đồ Ukraine (Ảnh: BBC).