Chưa bao giờ trong lịch sử Quốc hội (QH) Việt Nam, khoảng cách giữa Nghị quyết của Trung ương, Bộ Chính trị và các đạo luật lại ngắn đến vậy. Khoảng cách đó trước đây tính bằng năm, bằng tháng, nay rút xuống thậm chí bằng ngày.
Thần tốc xây dựng Nghị quyết của Bộ Chính trị
Từ đầu tháng 10-2024, sau kỳ họp thứ 8 khai mạc với phát biểu “thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn” của Tổng Bí thư Tô Lâm, Chính phủ, Ủy ban Thường vụ QH cũng như của các bộ và các ủy ban của QH đã làm việc với cường độ khác hẳn.
Năm 2025, Bộ Chính trị ban hành liên tiếp bốn nghị quyết 57, 59, 66, 68 tạo thành hệ thống nền tảng cho giai đoạn phát triển mới. Chính phủ và các chuyên gia, doanh nghiệp gọi đây là “bộ tứ nghị quyết chiến lược”. Bốn nghị quyết, bốn lĩnh vực nhưng cùng một tinh thần tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo không gian cho đột phá. Nhiệm vụ của QH là thể chế hóa bốn nghị quyết này thành luật, nghị quyết, quy định cụ thể và làm nhanh, không để thủ tục làm bào mòn tinh thần cải cách.
Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng cho biết cuối tháng 2-2025, Văn phòng Trung ương Đảng gửi công văn cho Chính phủ truyền đạt ý kiến của Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm về phát triển kinh tế tư nhân. Chỉ ít ngày sau đó, ngày 6-3-2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính ký quyết định thành lập Ban Chỉ đạo (BCĐ) xây dựng đề án này do ông làm trưởng ban.
Đầu tháng 3-2025, trong cuộc làm việc của Tổng Bí thư Tô Lâm với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, các đại biểu (ĐB) đều thống nhất đánh giá, khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, với những đóng góp thể hiện qua các số liệu cụ thể. Ngày 15-3-2025, BCĐ họp phiên thứ nhất để lên khung chương trình, các nhiệm vụ, quan điểm, mục tiêu, định hướng chính xây dựng đề án trình Bộ Chính trị.
“Đây là đề án hết sức quan trọng nhưng cũng rất khó với quan điểm sản phẩm cuối cùng là nghị quyết của Bộ Chính trị” – Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nói.
Liên tiếp trong tháng 4-2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì hai phiên họp của BCĐ để xây dựng nghị quyết về kinh tế tư nhân. Trong các phiên họp này, Thủ tướng nhấn mạnh quan điểm “nguồn lực bắt nguồn từ tư duy, động lực bắt nguồn từ sự đổi mới, sức mạnh bắt nguồn từ nhân dân”. Ông cũng cho biết BCĐ đã tổ chức tám hội thảo, khảo sát tại các địa phương và lấy ý kiến của các bộ, ngành… để xây dựng, hoàn thiện đề án.
Với sự chuẩn bị khẩn trương như vậy, ngày 4-5-2025, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Ngay sau đó, Chính phủ ban hành kế hoạch hành động bằng Nghị quyết 138 và trình QH ban hành cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân bằng Nghị quyết 198.
Ngày đêm làm việc quyết liệt
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm, người được phân công chủ trì chỉ đạo soạn thảo Nghị quyết của QH về các cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, chia sẻ có lẽ chưa bao giờ một nghị quyết quan trọng của QH lại tạo được đồng thuận và quyết nghị thần tốc đến vậy.
“Nghị quyết 68 ban hành ngày 4-5 thì đến ngày 17-5, QH đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, thực tế quá trình thể chế hóa Nghị quyết 68 chỉ diễn ra trong hơn 10 ngày” – Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm nói.
Theo ông, cơ quan chủ trì soạn thảo, thẩm định, thẩm tra đã làm việc bất kể ngày đêm, tập trung sức lực, trí lực để hoàn thiện dự thảo nghị quyết trình QH cho ý kiến, thảo luận và xem xét quyết định.
ĐBQH Phan Đức Hiếu nói khi đó Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đã sát cánh, đồng hành với Chính phủ để xây dựng, phản biện, góp phần hoàn thiện dự thảo nghị quyết. Hầu như mỗi phiên bản dự thảo Chính phủ chuẩn bị xong thì ủy ban cũng sẽ họp và cho ý kiến ngay. Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn cũng chỉ đạo sát sao, dõi theo từng bước dù lúc đó Ủy ban Thường vụ đang tập trung thể chế hóa Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị.
“Sau phiên họp của Ủy ban Thường vụ QH chiều 14-5, cả cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra đã “trắng đêm” để tiếp thu ý kiến của Thường vụ QH để sáng hôm sau có hồ sơ chất lượng, đúng quy định trình QH” – ông Hiếu nhớ lại.
Với 429/434 ĐB có mặt tham gia biểu quyết tán thành, QH đã thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân vào sáng 15-5.
Kỳ họp của những quyết sách lịch sử
Kỳ họp thứ 9 (tháng 5 và tháng 6-2025), QH cũng thông qua 34 luật và 13 nghị quyết quy phạm pháp luật. Trong đó có các nội dung quan trọng như sửa đổi Hiến pháp 2013 (điều chỉnh 8/120 điều để phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp), Luật Đường sắt sửa đổi mở đường cho đường sắt cao tốc, Luật Năng lượng nguyên tử sửa đổi tái khởi động chương trình điện hạt nhân và quyết định sắp xếp cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn gọi đây là kỳ họp lịch sử quyết định những vấn đề lịch sử. “Những gì thông qua tại kỳ họp này sẽ định hình cách vận hành của đất nước trong nhiều thập niên tới. Sắp xếp lại bộ máy, tổ chức lại chính quyền địa phương, mở ra không gian pháp lý cho đường sắt cao tốc, cho điện hạt nhân, cho kinh tế tư nhân, đây không phải là những quyết định bình thường” – ông nhấn mạnh.
Các ĐBQH đánh giá các dự thảo luật tại kỳ họp này cao hơn rõ rệt, ngắn gọn, rõ ràng hơn, chỉ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của QH. Đó là bằng chứng sống động nhất cho thấy sự chuyển hóa tư duy lập pháp từ lý thuyết đã đi vào thực tiễn.
Có lẽ cũng cần phải nhắc đến kỳ họp bất thường lần thứ 9 diễn ra từ ngày 12 đến 19-2-2025 – điển hình nhất về tốc độ lập pháp mới. Chỉ trong 6,5 ngày làm việc, QH đã thông qua bốn luật và 11 nghị quyết. Trong đó, bốn luật được thông qua để điều chỉnh chính cơ cấu bộ máy quyền lực, gồm Luật Tổ chức Chính phủ sửa đổi, Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi, Luật sửa đổi Luật Tổ chức QH và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi. Đây là những đạo luật có độ phức tạp và nhạy cảm hàng đầu.
Hậu trường của kỳ họp này là một bức tranh về nỗ lực chưa từng có của cả bộ máy. Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) phải điều chỉnh để phù hợp với mô hình hai cấp. Mỗi điều khoản đều có thể ảnh hưởng đến hàng ngàn đơn vị hành chính, hàng triệu người dân. Ban soạn thảo phải làm việc song song với nhiều nhóm chuyên gia pháp lý, với các địa phương và đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của QH.
“Chúng tôi nhận được phản hồi từ 63 tỉnh, TP, từ hàng trăm đơn vị hành chính, từ các hiệp hội doanh nghiệp, từ các tổ chức quốc tế chỉ trong vài tuần” – một thành viên của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp chia sẻ. Theo đó, câu hỏi lớn nhất không phải là làm gì mà là làm sao để tất cả ý kiến đó được lắng nghe thực sự, không chỉ về mặt hình thức.
Và tại nghị trường, các ĐB cũng đặt ra những câu hỏi sát sườn thực tiễn như cơ chế kiểm soát quyền lực khi phân cấp mạnh cho địa phương là gì, trách nhiệm giải trình của UBND xã trong mô hình hai cấp như thế nào… Những câu hỏi đó đã được ban soạn thảo phải trả lời và bổ sung, ngay trong kỳ họp, cho thấy tinh thần làm việc thực chất và quyết liệt.
Kỳ vọng của cử tri vừa là động lực vừa là áp lực
Tôi cho rằng trong nhiệm kỳ khóa XV, chuyển động của QH ngày càng gắn chặt hơn với nhịp phát triển của đời sống kinh tế – xã hội đất nước. Nhiều quyết sách được ban hành khá kịp thời, từ các chính sách phục hồi sau đại dịch, thúc đẩy đầu tư hạ tầng chiến lược cho đến việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ những điểm nghẽn của nền kinh tế.
Một điểm đáng ghi nhận là hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước ngày càng đổi mới theo hướng thực chất, minh bạch và gần với thực tiễn hơn.
Nhiều vấn đề nóng của đời sống xã hội được đưa ra thảo luận thẳng thắn tại nghị trường, qua đó tạo sức ép tích cực để các cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả điều hành.
Tuy nhiên, tôi cho rằng có lẽ vẫn còn những việc phải tiếp tục nỗ lực để đáp ứng hơn nữa kỳ vọng của cử tri. Cử tri luôn kỳ vọng rất cao vào QH, chính sự kỳ vọng đó vừa là động lực vừa là áp lực để mỗi ĐB, trong đó có bản thân tôi tiếp tục trăn trở, lắng nghe và làm tốt hơn vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân.
ĐBQH TẠ VĂN HẠ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa
và Xã hội của QH khóa XV
*****
Những kỳ vọng vào hoạt động lập pháp trong nhiệm kỳ mới
Trên nền tảng những thành công và kinh nghiệm tích lũy từ nhiệm kỳ QH khóa XV, cùng các định hướng, chỉ đạo mạnh mẽ về đổi mới tư duy lập pháp, hoạt động lập pháp trong nhiệm kỳ QH khóa XVI được kỳ vọng sẽ bước sang một giai đoạn phát triển mới, sâu sắc hơn về chất lượng, hiện đại hơn về phương thức và thực chất hơn trong vai trò kiến tạo phát triển.
Trước hết là việc thể chế hóa mạnh mẽ tư duy đổi mới lập pháp. Hoạt động lập pháp trong nhiệm kỳ tới cần kiên định cách tiếp cận kiến tạo phát triển, dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”. Việc quản lý phải chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, chú trọng các biện pháp quản trị rủi ro.
Pháp luật cần được thiết kế theo nguyên tắc Nhà nước chỉ làm những gì pháp luật cho phép, còn người dân và doanh nghiệp được tự do làm những gì pháp luật không cấm. Đây là sự phản ánh của quá trình hiện đại hóa quản trị quốc gia, mức độ hoàn thiện của Nhà nước pháp quyền XHCN và nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
Thứ hai, tăng cường tính ổn định và khả năng dự báo của pháp luật là một kỳ vọng then chốt, đặc biệt trong bối cảnh môi trường kinh doanh đòi hỏi sự minh bạch và nhất quán cao.
Thực tiễn cho thấy trong một số trường hợp việc sửa đổi pháp luật quá nhanh, thiếu lộ trình rõ ràng có thể tạo ra chi phí tuân thủ lớn và sự chuẩn bị không kịp thời cho các thay đổi của nhà đầu tư. Vì vậy, QH XVI cần coi tính ổn định của pháp luật là tiêu chí quan trọng trong hoạt động lập pháp, cân nhắc thận trọng việc sửa đổi pháp luật, trường hợp cần sửa đổi thì phải bảo đảm các thay đổi có thời gian chuyển tiếp hợp lý.
Thứ ba, nâng cao tính dễ tiếp cận của pháp luật cần được xem là ưu tiên chiến lược. Hệ thống pháp luật dù đầy đủ nhưng nếu khó tra cứu, khó hiểu, khó tiếp cận thì hiệu lực thực tế sẽ bị hạn chế. Nhiệm kỳ mới, cấu trúc hệ thống pháp luật cần được nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng logic, mạch lạc hơn; tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện các quy định về pháp điển hóa và hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, xây dựng và vận hành hiệu quả cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia thống nhất, thân thiện với người dùng. Đây là điều kiện quan trọng để tăng tính minh bạch, củng cố niềm tin xã hội vào pháp luật.
Thứ tư, xác định rõ vị trí, vai trò trung tâm của QH trong hoạt động lập pháp. Với tư cách là cơ quan dân cử cao nhất, QH không chỉ thông qua luật mà cần thể hiện rõ vai trò đại diện cho nhân dân trong việc xem xét, thông qua chính sách lập pháp, dẫn dắt quá trình hoàn thiện thể chế.
QH khóa XVI sẽ tiếp tục tăng cường tính độc lập, chủ động và trách nhiệm chính trị trong hoạt động lập pháp, qua đó bảo đảm sâu sắc hơn các giá trị dân chủ và pháp quyền XHCN.
Thứ năm, hoạt động lập pháp trong nhiệm kỳ QH khóa XVI cần tiếp tục phát huy tính khoa học, coi trọng việc tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm lập pháp của thế giới phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo vào phân tích chính sách, rà soát pháp luật được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá về chất lượng và hiệu quả làm luật.
Cuối cùng, cần gắn kết chặt chẽ hơn giữa hoạt động lập pháp với hoạt động giám sát, đặc biệt cần coi trọng khâu giám sát hậu lập pháp. QH không chỉ ban hành luật rồi “đóng khung” mà phải định kỳ giám sát việc triển khai chính sách. Đây là căn cứ khoa học để kịp thời điều chỉnh chính sách, giúp pháp luật luôn sống cùng thực tiễn, tránh tình trạng luật ban hành nhưng khó hoặc không đi vào cuộc sống.
ĐBQH HOÀNG MINH HIẾU, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của QH
Nguồn: https://plo.vn/suc-song-moi-tu-nghi-truong-quoc-hoi-bai-3-tu-trang-dem-den-than-toc-the-che-hoa-post899054.html
