Thế giới chạy đua tìm cách ‘giải cứu’ dầu

Viễn cảnh thị trường năng lượng thế giới đang đứng trước nguy cơ bị “bóp nghẹt” chỉ vì một vùng nước rộng chưa đến 3km buộc cả thế giới cùng chạy đua tìm cách “giải cứu” tình hình.

Eo biển và bom đạn

Bên cạnh trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, Iran còn nắm trong tay “tài sản” chiến lược vô cùng quan trọng là eo biển Hormuz. Đây là eo biển hẹp, nằm kẹp giữa Iran ở phía bắc và bán đảo Musandam của Oman ở phía nam. Tại điểm hẹp nhất, luồng hàng hải để tàu thuyền đi qua rộng chỉ hơn 3km.

Dù rất nhỏ, đây lại là cửa ngõ duy nhất dẫn từ vịnh Ba Tư ra Ấn Độ Dương. Điều này đồng nghĩa dầu mỏ và khí đốt từ những “ông lớn” Trung Đông như Saudi Arabia, Iraq, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Qatar… đều phải đi qua eo biển này để đến tay người tiêu dùng.

Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), năm 2024, khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, chiếm 27% tổng thương mại dầu hàng hải toàn cầu. Đây cũng là tuyến vận chuyển 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới.

Kể từ khi Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran (IRGC) cảnh báo đóng cửa eo biển Hormuz sau khi bị Mỹ – Israel tấn công hôm 28-2, đã có ít nhất 9 tàu dầu bị tấn công ở đây. Các hãng vận tải biển lớn nhất thế giới gồm Maersk, MSC, Hapag-Lloyd, CMA CGM đều đã đình chỉ mọi chuyến tàu qua eo biển này. Theo Kpler, lưu lượng tàu dầu qua eo biển Hormuz hiện đã giảm 90% so với trước chiến sự, trong khi hàng trăm tàu đang neo đậu, “xếp hàng” chờ đợi ở hai đầu eo biển.

Việc dòng chảy dầu Trung Đông bị đứt khiến giá dầu lập tức phản ứng dữ dội. Ngay từ phiên giao dịch ngày 2-3, phiên đầu tiên sau khi chiến sự bùng nổ, giá dầu Brent tăng đến 9% và tiếp tục đà tăng trong ba phiên liên tiếp. 

Trước giờ phiên giao dịch 6-3 mở cửa tại Mỹ, hợp đồng tương lai dầu Brent đã gần chạm mốc 85 USD/thùng. Nếu không có gì thay đổi, dầu Brent sẽ kết thúc tuần giao dịch tăng mạnh mẽ nhất kể từ năm 2022 với mức tăng 18%.

Tuy nhiên, eo biển Hormuz không phải nguyên nhân duy nhất khiến thị trường dầu thế giới chao đảo. Khoan nói đến vận tải, bản thân việc chế biến dầu ở Trung Đông cũng chịu ảnh hưởng trầm trọng khi nhiều cơ sở năng lượng phải đóng cửa do bị hoặc sợ bị bom đạn tấn công.

Chạy đua giảm thiểu thiệt hại

Giữa bức tranh u ám đó, một số tín hiệu tích cực đã xuất hiện khi các bên liên quan chạy đua tìm giải pháp. Lợi thế lớn nhất thuộc về Saudi Arabia và UAE – hai quốc gia sở hữu hệ thống đường ống trên đất liền, giúp đưa dầu của mình ra biển mà không phải qua eo biển Hormuz.

Saudi Arabia có tuyến đường ống Đông – Tây dài 1.200km nối trung tâm xử lý dầu Abqaiq ở bờ đông đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ, với công suất thiết kế 5 triệu thùng/ngày. UAE cũng có đường ống ADCOP dẫn dầu từ thủ đô Abu Dhabi đến cảng Fujairah nằm trên vịnh Oman, công suất 1,5 – 1,8 triệu thùng/ngày. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), tổng công suất dự phòng của hai hệ thống đường ống này rơi vào khoảng 3,5 – 5,5 triệu thùng/ngày.

Tuy số lượng này vẫn không thấm vào đâu so với 20 triệu thùng thường đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, nhưng đủ để giúp Saudi Arabia duy trì phần lớn hoạt động xuất khẩu. Theo đánh giá từ Hãng tư vấn CSC Commodities, trong kịch bản tốt nhất, đường ống Đông – Tây có thể giúp Aramco chuyển hướng gần 80% lượng dầu vốn đi qua Hormuz, phần còn lại được đưa vào kho dự trữ để bán khi tuyến hàng hải mở lại.

Theo JP Morgan, Saudi Arabia còn khoảng 150 triệu thùng dung tích lưu trữ khả dụng, đủ để Aramco cầm cự khoảng 73 ngày nếu Hormuz đóng cửa hoàn toàn.

Tuy nhiên, ngoài Saudi Arabia và UAE, không quốc gia vùng Vịnh nào khác có hạ tầng để tránh Hormuz. Iraq, nhà sản xuất lớn thứ 2 trong khối OPEC, gần như phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến vịnh Ba Tư.

Để giảm bớt sự lo lắng của dư luận, ngày 4-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Hải quân Mỹ có thể hộ tống tàu dầu qua Hormuz. Tuy nhiên, giới chuyên gia nghi ngờ sự hiệu quả của giải pháp này.

Trong bối cảnh trên, thế giới bắt đầu tìm đến những nguồn cung cấp thay thế mà trong đó, dầu Nga chính là lựa chọn hàng đầu. Theo Kpler, do các lệnh trừng phạt từ phương Tây, hiện có đến 140 triệu thùng dầu Nga đang lênh đênh trên Ấn Độ Dương và biển Ả Rập.

Ngày 5-3, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố cấp miễn trừ tạm thời 30 ngày cho các nhà máy lọc dầu Ấn Độ được mua dầu Nga. Động thái này lập tức “mở khóa” lượng dầu khổng lồ trên cho thị trường đông dân nhất thế giới. Dù không thể giải quyết triệt để tình trạng thiếu dầu, lượng dầu Nga này vẫn đỡ được phần nào cơn khát của các nhà máy lọc dầu châu Á.

Bên cạnh đó, nhóm OPEC+ cũng đã nhất trí tăng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày từ tháng 4, nhiều hơn dự kiến ban đầu của giới phân tích. Tuy nhiên, Phó chủ tịch cấp cao và trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy Jorge León đánh giá đây chỉ là “tín hiệu, không phải giải pháp”, bởi có sản xuất thêm dầu cũng là vô nghĩa nếu không thể đưa chúng vào lưu thông.

Các quốc gia, doanh nghiệp và định chế tài chính vẫn đang tích cực tìm phương án giảm thiểu tác động từ tình hình chiến sự hiện tại ở Trung Đông. Tuy nhiên tình hình chắc chắn sẽ chỉ có thể được giải quyết hoàn toàn sau khi hòa bình trở lại.