Thiếu trung thực sẽ làm méo mó thị trường

Sở VH-TT TP.HCM vừa ban hành văn bản gửi đến các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp hoạt động biểu diễn trên địa bàn thành phố, về việc tăng cường kỷ cương, đảm bảo tính trung thực trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên địa bàn TP.HCM. Động thái này được xem là bước chấn chỉnh cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi khán giả và giữ gìn giá trị cốt lõi của sân khấu biểu diễn.

Văn bản yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực biểu diễn tuân thủ nghiêm quy định pháp luật trong quá trình tổ chức và thực hiện các vở diễn, chương trình biểu diễn nghệ thuật, đặc biệt là các chương trình biểu diễn tại nhà hát, sân khấu trong nhà.

Theo đó, Sở VH-TT TP.HCM lưu ý việc lạm dụng phương tiện kỹ thuật, sử dụng âm thanh từ bản ghi âm thay cho biểu diễn trực tiếp trên sân khấu (tức hát nhép) là một trong các hành vi bị nghiêm cấm.

Văn bản này được đưa ra đã thu hút sự quan tâm và đồng tình của của dư luận. Bởi trong thời gian qua, vấn nạn hát nhép liên tục gây tranh cãi trên mạng xã hội và trong giới chuyên môn. Có không ít trường hợp ca sĩ bị phát hiện sử dụng bản nhạc thu sẵn có giọng hát (hát nhép) tại các chương trình, concert, kể cả những đêm diễn bán vé với giá cao, khiến khán giả bày tỏ sự thất vọng. Từ các sân khấu truyền hình đến sự kiện quy mô lớn, việc lạm dụng bản thu âm sẵn dần trở thành vấn đề nhức nhối, đặt ra câu hỏi về tính trung thực trong biểu diễn và trách nhiệm của nghệ sĩ lẫn đơn vị tổ chức.

Hát nhép vì yêu cầu của đơn vị tổ chức

Ở góc nhìn của một người làm nghề hơn 20 năm, một nhà sản xuất (xin giấu tên) cho rằng thực trạng hát nhép hiện nay đang diễn ra khá phổ biến và có phần bị “bình thường hóa”. Điều này khiến nhiều người hoạt động nghệ thuật trăn trở. Khi việc hát nhép được gợi ý, được ủng hộ, không ít trường hợp dù không có khả năng hát live vẫn đi diễn, nhận show với cát sê cao. Theo nhà sản xuất này, nếu tình trạng này tiếp diễn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến những ca sĩ có thực lực, những người đã bền bỉ làm nghề hàng chục năm, đầu tư nghiêm túc cho giọng hát và sân khấu.

Theo vị này, vấn đề không chỉ nằm ở cá nhân nghệ sĩ mà còn đến từ phía nhà sản xuất. Khoảng 70% nguyên nhân xuất phát từ yêu cầu của đơn vị tổ chức. Họ muốn đảm bảo chương trình không xảy ra sự cố âm thanh, tiết kiệm chi phí… nên chọn phương án an toàn là thu âm sẵn và yêu cầu ca sĩ hát nhép hoặc hát đè lên bản thu sẵn. Thậm chí, nhiều chương trình truyền hình thực tế hiện nay đều thu âm trước, khi phát sóng chỉ là phần ghi hình lại màn trình diễn. Sau đó, bản thu này tiếp tục được sử dụng cho các chương trình, concert khác.

Tuy nhiên, nhà sản xuất trên nhấn mạnh: “Với những chương trình bán vé, khán giả có quyền mong đợi được nghe giọng hát thật. Có thể tồn tại hai nhóm khán giả: một bộ phận, đặc biệt là khán giả trẻ, đến concert chủ yếu để ‘đu thần tượng’, thưởng thức không khí, sân khấu, hình ảnh; họ không quá đặt nặng yếu tố live. Và nhóm khán giả thứ hai, họ bỏ tiền mua vé với mong muốn được nghe ca sĩ hát, thể hiện cảm xúc khi trình diễn. Khán giả thường kỳ vọng được nghe giọng hát trực tiếp thay vì một bản thu hoàn chỉnh. Và với những nghệ sĩ thuộc thế hệ đi trước hoặc có định vị là ca sĩ thực lực, việc hát nhép gần như không thể chấp nhận. Ở đây, sự kỳ vọng của khán giả là khác nhau tùy theo tệp người xem và hình ảnh nghệ sĩ xây dựng”.

Phải minh bạch với khán giả

Nhà sản xuất trên cũng thừa nhận có những trường hợp cần thông cảm, nhưng phải rõ ràng – sòng phẳng với khán giả (có thể chia sẻ khi giới thiệu chương trình, hay thông báo với hội đồng phúc khảo…). Những tiết mục đòi hỏi vũ đạo phức tạp, nhào lộn, đu dây… việc vừa thực hiện động tác khó vừa hát live hoàn toàn là thử thách lớn. Trong những tình huống như vậy, hát đè để đảm bảo an toàn là điều có thể hiểu được. Hát đè giúp ca sĩ có “lớp nền” âm thanh hỗ trợ, hạn chế tình trạng hụt hơi, chênh phô khi thực hiện các động tác mạnh. 

“Dù vậy, cũng không thể để một show kéo dài hai, ba tiếng mà toàn bộ đều hát nhép. Ít nhất, trong một chương trình dài hai tiếng, ca sĩ cũng nên có khoảng thời lượng đáng kể để hát live, chứng minh năng lực của mình. Ví dụ có những nghệ sĩ vẫn giữ được khả năng hát live ổn định trong show dài, chỉ sử dụng hát đè ở một vài tiết mục vũ đạo mạnh, đó là sự cân bằng hợp lý. Tuy nhiên, nếu hát đè thì cũng chỉ nên để sẵn khoảng 30%. Ngược lại, nếu toàn bộ chương trình chỉ mở bản thu âm hoàn chỉnh rồi hát đè lên, thì đó là điều khó chấp nhận, nhất là khi giá vé không hề thấp”, nhà sản xuất này nêu quan điểm.

Về ý kiến cho rằng hát nhép là hành vi “lừa dối” khán giả, nhà sản xuất trên cho rằng từ “lừa dối” có phần nặng nề. Theo vị này, đúng hơn là sự thiếu trung thực. Bởi trong nhiều trường hợp, cả nghệ sĩ lẫn nhà sản xuất đều không công bố rõ ràng việc sử dụng bản thu sẵn, trong khi vẫn quảng bá như một chương trình biểu diễn trực tiếp. Nếu ngay từ đầu có sự minh bạch với khán giả, ví dụ thông báo đây là show ghi hình, có playback, thì khán giả có quyền lựa chọn.

Người này cũng cho rằng việc cơ quan quản lý đưa ra văn bản chấn chỉnh là cần thiết. Điều này không nhằm “đánh” nghệ sĩ, mà để tạo sự công bằng cho thị trường, giúp bảo vệ những ca sĩ có thực lực và hạn chế tình trạng những người không đủ khả năng live vẫn hoạt động lâu dài chỉ nhờ vào bản thu sẵn. Việc siết chặt sẽ góp phần thanh lọc, để nghề ca sĩ trở lại đúng giá trị cốt lõi: giọng hát và năng lực trình diễn thực sự.

Theo nhà sản xuất này, hát nhép là vấn đề nan giải, là chuyện “biết rồi, khổ lắm, nói mãi…”, liên quan đến cả nghệ sĩ, nhà tổ chức và thị hiếu khán giả. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là sự trung thực và tôn trọng khán giả, bởi đó mới là nền tảng bền vững của nghề ca hát, biểu diễn.