Thủ tướng: Phải có lời giải thỏa đáng cho những câu hỏi lớn

Làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sáng 24/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật quan trọng, mà còn là nền tảng tư duy, kim chỉ nam cho hoạch định đường lối, chính sách phát triển mọi mặt của đất nước.

Người đứng đầu Chính phủ cho rằng trên thế giới, nhiều nhà khoa học lớn đều nhận định khoa học kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi đi kèm hiểu biết về khoa học xã hội. Albert Einstein từng nói “không phải mọi thứ có thể đếm được đều quan trọng và không phải mọi thứ quan trọng đều có thể đếm được”. Đây là lời nhắc nhở về những giá trị vô hình nhưng cốt lõi chỉ có khoa học xã hội mới giải đáp được.

Qua lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã hun đúc kho tàng hệ giá trị văn hóa, tư tưởng, tinh thần quý báu. Đó chính là nền tảng, nguồn học liệu quý mà ngành khoa học xã hội và nhân văn có sứ mệnh nghiên cứu, gìn giữ, phát triển và lan tỏa trong thời đại mới.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khoa học xã hội và nhân văn có vai trò quan trọng bồi đắp nền tảng tư tưởng, định hướng hệ giá trị, phát triển văn hóa và tri thức xã hội, tạo sức mạnh và phát huy khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Đội ngũ những nhà khoa học xã hội góp phần cung cấp “phần hồn” cho sự phát triển, phát huy bản sắc, củng cố sức mạnh nội sinh và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Thủ tướng khẳng định Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là “cơ quan tham mưu chiến lược” của Đảng, Nhà nước về khoa học xã hội và nhân văn, xây dựng con người Việt Nam. Đây là nơi kết tinh trí tuệ của nhiều thế hệ nhà khoa học, trung tâm luận giải những vấn đề lớn của đất nước, khơi mở tư duy, phương pháp luận, cách tiếp cận để giải quyết vấn đề thực tiễn.

Thủ tướng trăn trở “phải có lời giải thỏa đáng cho những câu hỏi lớn”, như: Bằng cách nào thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình? Làm thế nào phát triển lực lượng sản xuất hiện đại đồng thời với hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp? Mô hình quản trị quốc gia nào phù hợp với kỷ nguyên số? Làm sao xây dựng được hệ giá trị quốc gia vừa giữ gìn bản sắc, vừa tiếp thu tinh hoa văn minh nhân loại? Làm thế nào để tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, phát triển con người và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, môi trường sáng xanh sạch đẹp? Làm thế nào vừa hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả, vừa giữ được độc lập, tự chủ?

Viện cần tham gia trả lời những câu hỏi nêu trên, gắn với phương châm 24 chữ “lý luận phát triển – bản sắc giữ gìn – truyền thống phát huy – tinh hoa hấp thụ – phản biện sắc sảo – kiến tạo tương lai”.

Cùng với triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị, Viện cần tham gia tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Viện tiên phong nghiên cứu, luận giải con đường và mô hình phát triển xã hội chủ nghĩa phù hợp với điều kiện Việt Nam; xây dựng nền dân chủ và nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Chất lượng, hiệu quả tư vấn chính sách của Viện cần được nâng cao với tinh thần “tư vấn kịp thời, phân tích sâu sắc, dự báo chính xác, kiến nghị khả thi và thiết thực”. Nguồn nhân lực trình độ cao về khoa học xã hội cần đẩy mạnh đào tạo đáp ứng nhu cầu đất nước trong tình hình mới. Viện thúc đẩy hiệu quả hợp tác nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp với tinh thần hội tụ trí tuệ, lan tỏa lợi ích.

Thủ tướng giao Bộ Nội vụ phối hợp với Viện về cơ chế thu hút, tuyển dụng, đãi ngộ nhân lực chất lượng cao. Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tư pháp hoàn thiện chính sách phát triển khoa học xã hội và nhân văn theo hướng tự chủ, gắn với trách nhiệm giải trình; cơ chế đặt hàng, khoán theo sản phẩm, cơ chế hợp tác công tư… Bộ Tài chính bố trí nguồn lực tương xứng, tạo điều kiện để Viện đầu tư vào nghiên cứu chất lượng cao, cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Thanh tra Chính phủ hỗ trợ Viện tháo gỡ các tồn đọng kéo dài nhiều năm vượt quá khả năng tự khắc phục.

Theo báo cáo tại cuộc họp, những năm qua Viện đã có 48 nhà khoa học có công trình, cụm công trình được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng Nhà nước. Nhiều nhà khoa học của Viện được công nhận là viện sĩ Viện Hàn lâm các nước, được đặt tên đường, tên trường như GS Trần Huy Liệu, Đặng Thai Mai, Đào Duy Anh, Nguyễn Khánh Toàn, Trần Văn Giàu, Phạm Huy Thông…

Vũ Tuân