Tiền bạc ‘bất lực’ trước cuộc khủng hoảng sinh sản tại Singapore

Tình hình nhân khẩu học tại Singapore đã rơi vào ngưỡng báo động. Bất chấp những nỗ lực bền bỉ và hàng loạt chính sách ưu đãi được chính phủ đưa ra nhằm cải thiện tỷ lệ sinh, các cặp vợ chồng vẫn không mấy mặn mà với việc xây dựng gia đình đông con hay đơn giản là ý định sinh con, Bloomberg nhận định.

Thách thức này không của riêng quốc gia nào mà là thực trạng chung tại hầu hết nước phát triển. Tỷ lệ sinh cực thấp là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển nhanh chóng và mức sống ngày càng được nâng cao. Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc đều ghi nhận tỷ lệ sinh thấp hơn mức 2,1, mức thay thế mà các nhà nhân khẩu học cho rằng một xã hội cần đạt được để duy trì quy mô dân số ổn định.

Giới lãnh đạo Singapore hiện đứng ngồi không yên trước xu hướng sụt giảm dân số. Dù số liệu chính thức của năm 2025 vẫn đang được tổng hợp, khả năng cải thiện so với năm trước là rất thấp. Phát biểu tại một hội nghị tuần qua, Phó Thủ tướng Gan Kim Yong thừa nhận khó có thể đưa ra những tín hiệu lạc quan. Trong khi đó, một bộ trưởng khác cùng dự sự kiện mô tả thực trạng tỷ lệ sinh hiện nay là một thảm cảnh, sau khi người dẫn chương trình đưa ra nhận định đầy châm biếm rằng người dân dường như mặn mà với việc nuôi thú cưng hơn là chào đón những thiên thần nhỏ.

Kỳ vọng về sự khởi sắc của tỷ lệ sinh trong năm 2024 của Singapore đã chính thức tan biến khi chỉ số này tiếp tục dậm chân ở mức dưới 1. Đây là một sự sụt giảm đáng báo động nếu nhìn lại thời điểm đảo quốc này mới độc lập 60 năm trước, khi tỷ lệ sinh trung bình đạt mức 4,5. Thực trạng mức sinh thấp kéo dài buộc chính phủ phải đối mặt với những bài toán hóc búa về việc sử dụng lao động nhập cư, cũng như đẩy mạnh ứng dụng robot và trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh tốc độ già hóa tăng nhanh, chính phủ cũng đưa ra cảnh báo về việc Singapore sẽ sớm trở thành một xã hội “siêu già”.

Khác với Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc, Singapore chủ động tìm kiếm nguồn nhân lực từ bên ngoài, đặc biệt tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như công nghệ, kỹ thuật và tài chính. Xét trên nhiều phương diện, đảo quốc này sở hữu lợi thế lớn hơn các quốc gia láng giềng trong việc hóa giải các thách thức về nhân khẩu học. Tuy nhiên, chiến lược này vẫn tồn tại những giới hạn nhất định. Kể từ sau biến động bầu cử năm 2011, chính phủ đương nhiệm đã khẳng định nguyên tắc: việc bổ sung dân số thông qua nhập cư không được phép gây ảnh hưởng đến cơ hội việc làm của người dân trong nước.

Liệu các chính phủ có nên buông xuôi trước bài toán dân số? Ngay cả khi các biện pháp như tăng thời gian nghỉ thai sản cho cha, thưởng tiền mặt hay ưu đãi thuế không thể giúp xoay chuyển tỷ lệ sinh một cách đáng kể, thì điều đó cũng không đồng nghĩa với việc các chính sách này thiếu hiệu quả. Chúng vẫn đóng vai trò là những chính sách an sinh xã hội tích cực. Hơn nữa, triển vọng về việc các gia đình đông con xuất hiện trở lại vẫn là điều khả thi, bởi thực tế chỉ mới vài thập kỷ trước, giới chức toàn cầu còn đang lo ngại về tình trạng quá tải dân số trên hành tinh.

Đừng mong chờ những điều kỳ diệu từ các gói cứu trợ tài chính, bởi chúng vốn không đủ sức khỏa lấp sự thay đổi sâu sắc trong tư duy về gia đình của thế hệ hiện tại. Trong cuốn sách mới mang tên “Độc tố nhân khẩu học”, các nhà nghiên cứu cảnh báo hệ giá trị có thể chuyển biến nhưng đà suy giảm của nhân khẩu học là rất lớn. Những quốc gia đã rơi vào tình trạng suy giảm dân số vẫn sẽ tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng âm trong nhiều thập kỷ tới trước khi các nỗ lực đảo ngược tình thế mang lại kết quả. Nỗ lực vực dậy tỷ lệ sinh đang trên đà sụt giảm vì thế đòi hỏi một sự kiên nhẫn cực độ.

Thực trạng dân số sụt giảm không có nghĩa là các nền kinh tế hàng đầu châu Á đang đi vào ngõ cụt. Xét trên nhiều phương diện, những thành tựu họ đạt được vẫn rất đáng ghi nhận. Chỉ số GDP luôn duy trì ở mức cao và nếu tính theo đầu người như trường hợp của Singapore, con số này đạt mức cao kỷ lục. Sự thịnh vượng này bắt nguồn từ nỗ lực vươn mình sau Thế chiến II, tận dụng tối đa xu hướng tự do hóa thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, vị thế hàng đầu về xuất khẩu không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến các thách thức nhân khẩu học hiện nay. Trước đây, kế hoạch hóa gia đình là yếu tố then chốt đối với an ninh quốc gia và ổn định tài chính, bởi các quốc gia không chỉ cần tồn tại mà phải hướng tới sự phát triển thịnh vượng.

Từ nỗ lực “thắt chặt” quy mô dân số, các chính phủ giờ đây đang xoay trục sang chính sách khuyến sinh, dù mức độ thực thi không còn quyết liệt như trước. Trong quá khứ, một số quốc gia từng ráo riết thúc đẩy triệt sản, như Trung Quốc với chính sách một con khiến những trẻ em “ngoài giá thú” phải chịu nhiều thiệt thòi khi bị từ chối cấp giấy tờ tùy thân, rào cản lớn đối với giáo dục, y tế và cơ hội việc làm. Giờ đây, trong nỗ lực nhằm gia tăng quy mô gia đình, nước này thậm chí còn áp thuế lên bao cao su. Dù các rào cản cũ đã được gỡ bỏ, bài toán dân số vẫn chưa tìm thấy lời giải.

Việc thúc giục người dân chung tay cải thiện tỷ lệ sinh là một chuyện nhưng những dự báo thảm khốc về tương lai chắc chắn không phải là giải pháp căn cơ. Năm 2023, một bộ trưởng Hàn Quốc từng gây sốc khi cảnh báo quốc gia này đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Tương tự, các báo cáo về sự giảm tốc kinh tế của Trung Quốc hiện nay luôn đi kèm với những cập nhật ảm đạm về sự sụt giảm dân số. Xét theo khía cạnh này, tiêu điểm truyền thông năm 2025 không nằm ở thuế quan của Mỹ hay thặng dư thương mại kỷ lục, mà chính là mức sụt giảm dân số hàng năm nghiêm trọng nhất kể từ thời Mao Trạch Đông. Thực trạng này là hệ quả tất yếu của một quá trình tích tụ kéo dài.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc điều chỉnh các chính sách của chính phủ. Thực tế cho thấy phụ nữ ngày nay khao khát phát triển sự nghiệp, trong khi chi phí nuôi dạy trẻ nhỏ và giá nhà đất ngày càng trở nên đắt đỏ. Hơn nữa, nam giới vẫn chưa san sẻ trách nhiệm gia đình một cách tương xứng. Trong một nghiên cứu công bố năm ngoái, chủ nhân giải Nobel Kinh tế Claudia Goldin hối thúc đàn ông hãy trở thành những người cha đáng tin cậy, thay vì chỉ là những “ông bố hờ” thiếu trách nhiệm.

Chính phủ Singapore có lý khi cho rằng những thông tin về tỷ lệ sinh khó có thể sớm khởi sắc. Thực trạng này không phải là hệ quả của một biến cố bất ngờ, mà là điểm đến của một lộ trình đã hình thành từ lâu. Những giải pháp cho bài toán này chắc chắn không thể mang lại kết quả trong một sớm một chiều, nếu như chúng thực sự tồn tại.

Bình Minh (Theo Bloomberg)