Toàn cảnh xung đột Trung Đông: Phòng không Iran bất ngờ “hồi sinh”

Phòng không Iran bất ngờ “hồi sinh”, liên tiếp bắn hạ máy bay Mỹ

Sau hơn 1 tháng xung đột, phòng không Iran, mặc dù bị sứt mẻ nghiêm trọng nhưng đã bất ngờ hồi sinh, liên tiếp bắn hạ máy bay chiến đấu có người lái của Mỹ.

Trong nửa cuối tháng 3, Iran liên tiếp tuyên bố bắn trúng chiến đấu cơ Mỹ, bao gồm F-15, F-16, F/A-18 và thậm chí cả tiêm kích tàng hình F-35 nhưng chưa có chiếc nào rơi tại chỗ. Đây là những dấu hiệu cho thấy có sự thay đổi đáng kể trong cuộc chiến giành lại bầu trời.

Cuối cùng, “việc gì phải đến đã đến”, ngày 3/4, lần đầu tiên phòng không Iran đã chính thức bắn rơi tại chỗ chiến đấu cơ có người lái – tiêm kích F-15 – của Mỹ, khiến 2 phi công phải nhảy dù.

Ngay lập tức chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn được phát động, hiện 1 phi công đã được tìm thấy và đưa về an toàn. Số phận của người còn lại vẫn chưa rõ. Iran đang nỗ lực tìm kiếm để bắt giữ trong khi phía Mỹ cũng chạy đua với thời gian để giải cứu phi công này.

Phía Iran tuyên bố, các lực lượng của họ đã bắn trúng tổng cộng 5 máy bay chỉ riêng trong 24 giờ qua và gọi đây là “ngày đen tối” của không quân Mỹ. Các máy bay này có thể bao gồm 1 tiêm kích F-15, 1 cường kích A-10, 1 chiến đấu cơ F-16 và 2 trực thăng. Ngoại trừ 2 máy bay F-15 và A-10 đã được xác nhận, 3 chiếc còn lại chưa có thông tin chính thức.

Máy bay cường kích A-10 của Mỹ được cho là bị phòng không Iran bắn hạ (Ảnh: RT).

Rạng sáng nay 4/4 theo giờ địa phương, hãng thông tấn Tasnim của Iran tuyên bố phòng không nước này đã bắn rơi tại chỗ thêm 2 chiến đấu cơ phản lực của Mỹ, trong đó có 1 máy bay cường kích A-10, chiếc còn lại là F-16 hoặc F-35 nhưng nhiều khả năng là tiêm kích F-16.

Phía Mỹ hiện chưa lên tiếng về những tuyên bố của Iran.

Hình ảnh được cho là xác một chiến đấu cơ phản lực của Mỹ bị phòng không Iran bắn rơi tại chỗ đêm 3-4/4 (Ảnh: Tasnim).

Vậy vì sao phòng không Iran đang im lặng bất ngờ ra đòn đáp trả?

Thứ nhất, trước ưu thế tuyệt đối về không quân của Mỹ và Israel, các hệ thống trinh sát bằng radar hay các hệ thống phòng không tầm trung – xa của Iran rất khó hoạt động hiệu quả trong môi trường bị chế áp điện tử mạnh mẽ. Địa hình phức tạp cũng gây khó khăn cho việc triển khai các hệ thống vũ khí nặng nề, dễ bị phát hiện và tiêu diệt.

Do vậy, Iran đã lựa chọn các tổ hợp phòng không tầm ngắn hoặc vác vai (MANPADS) nhằm tăng tính cơ động với thời gian triển khai và thu hồi nhanh chóng.

Thứ hai, thay vì sử dụng radar để chống lại công nghệ tàng hình tiên tiến, Iran đã lựa chọn phương pháp phát hiện dựa trên hình ảnh và tín hiệu hồng ngoại phát ra từ vỏ máy bay do ma sát với không khí và từ động cơ phản lực. Điểm đặc biệt của hệ thống cảm biến quang – ảnh nhiệt là khả năng theo dõi thụ động, không phát ra bất kỳ tín hiệu nào về phía mục tiêu, do đó khó bị phát hiện.

Điều này được chứng minh qua đoạn clip do phía Tehran cung cấp. Mặc dù cự ly giám sát hạn chế hơn so với radar, nhưng lợi thế của các hệ thống điều khiển bằng quang – hồng ngoại là mục tiêu sẽ không thể biết mình đang bị khóa.

Ngay cả khi tên lửa phòng không đã rời bệ phóng, hệ thống cảnh báo trên máy bay thường không kịp phản ứng hoặc thậm chí không nhận biết được mình đang bị tấn công. Tại thời điểm trúng đạn, chiếc F-35 của Mỹ vẫn đang bay theo đường bay đã tính toán, không thực hiện bất kỳ động tác cơ động tránh né hay bắn mồi bẫy nhiệt nào để đánh lừa tên lửa.

Thực tế, tất cả các máy bay Mỹ được cho là bị bắn hạ đều là “chiến tích” của các tổ hợp phòng không sử dụng phương thức điều khiển bằng quang – ảnh nhiệt.

Những sự kiện đáng chú ý

Việc chiếc F-15E bị phá hủy và những tổn thất sau đó của một số máy bay Mỹ khác trở thành một trong những sự kiện chính trong ngày: ngay cả khi chiếm ưu thế hoàn toàn trên không, chiến dịch của liên quân Mỹ và Israel cũng bắt đầu gặp khó khăn. Trong bối cảnh này, tuyên bố “chiến thắng” của Mỹ ngày càng trở nên thiếu thuyết phục, và xung đột tiếp tục leo thang.

Bản đồ toàn cảnh xung đột Trung Đông tính đến ngày 3/4 (Ảnh: Rybar).

Mỹ đề nghị tạm ngừng chiến dịch 2 ngày, Iran bác bỏ

Theo báo cáo sơ bộ, trong chiến dịch tìm kiếm và cứu hộ, một số máy bay Mỹ có thể đã bị phòng không Iran bắn hạ, bao gồm 2 trực thăng UH-60 và 1 chiếc cường kích A-10. Điều này giải thích cho nỗ lực của Mỹ nhằm tạm ngừng chiến dịch trong 2 ngày, điều mà Tehran đã từ chối.

Tình trạng của một phi công Mỹ vẫn chưa được biết sau khi máy bay chiến đấu F-15 của họ bị bắn rơi trên không phận Iran. Thành viên phi hành đoàn còn lại đã được cứu sống, các nguồn tin của Mỹ nói với CNN. Iran cũng đã bắn trúng một máy bay quân sự thứ hai của Mỹ trong ngày 3/4, buộc phi công phải nhảy dù bên ngoài lãnh thổ Iran, theo một quan chức Mỹ.

Bản đồ các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran tính đến hết ngày 3/4 (Ảnh: Rybar).

Tehran đã nhận trách nhiệm bắn rơi chiếc F-15 và hứa sẽ treo thưởng nếu người Iran nào tìm thấy, bắt giữ và áp giải quân nhân Mỹ.

Trong khi đó, Mỹ đang diễn tập kịch bản đổ bộ đường biển. Lầu Năm Góc đã công bố hình ảnh về hoạt động của tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli, trong đó các đơn vị Thủy quân lục chiến đang huấn luyện lực lượng tấn công đổ bộ – về cơ bản là để chiếm giữ các hòn đảo của Iran. Trong điều kiện thực tế, họ sẽ phải hoạt động dưới sự tấn công của UAV, tên lửa và các mối đe dọa từ thủy lôi, điều mà các cuộc tập trận như vậy không chuẩn bị cho họ.