Tổn thương não do biến chứng tiểu đường

BS.CKI Cao Hoàng Trọng, Khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết lúc nhập viện bà Hoa tỉnh táo, rối loạn vận động kiểu múa vung nửa người song sức cơ tứ chi vẫn 5/5, không yếu liệt. Bà mắc bệnh tiểu đường hơn 10 năm nhưng kiểm soát đường huyết kém.

Xét nghiệm đường máu lúc nhập viện là 341 mg/dl, cao hơn gần 3-5 lần so với ngưỡng bình thường. Chỉ số HbA1c – đường huyết trung bình ba tháng 14,59%, cho thấy tình trạng tăng đường huyết kéo dài trong nhiều tháng. Kết quả chụp MRI 3 Tesla não ghi nhận tổn thương hạch nền hai bên, chủ yếu tại bèo sẫm bên phải – nguyên nhân gây rối loạn vận động kiểu múa vung (hemiballismus) do rối loạn chuyển hóa khi tăng đường huyết.

Theo bác sĩ Trọng, múa vung là rối loạn vận động đặc trưng bởi các động tác xoay, vung ném mạnh, đột ngột, không kiểm soát ở một bên cơ thể. Tình trạng này thường liên quan đến tổn thương hạch nền – cấu trúc sâu trong não giữ vai trò điều hòa vận động. Tăng đường huyết kéo dài có thể gây rối loạn chuyển hóa tại hạch nền. Khi glucose không được sử dụng hiệu quả, tế bào thần kinh chuyển sang các con đường chuyển hóa thay thế, làm giảm các chất dẫn truyền thần kinh ức chế như GABA… Sự thiếu hụt này phá vỡ cân bằng giữa hệ kích thích và hệ ức chế vận động khiến các xung động vận động bị phát ra quá mức, biểu hiện thành những cử động vung ném dữ dội.

Bà Hoa được cân bằng nước và điện giải, sử dụng insulin để kiểm soát đường huyết. Song song đó, bác sĩ cho người bệnh dùng các thuốc giúp làm dịu hoạt động quá mức của hệ thần kinh, giảm các động tác vung ném, run giật, đồng thời giúp người bệnh bớt căng thẳng, ngủ tốt hơn.

Sau 7 ngày, đường huyết của bà Hoa được duy trì ổn định, các cử động bất thường thưa dần, biên độ nhỏ hơn, tiếp tục được theo dõi sát và điều chỉnh phác đồ insulin, hạn chế nguy cơ tái phát, tránh biến chứng thần kinh về sau. Bác sĩ Trọng cho hay nếu điều trị nội khoa ba tháng vẫn không kiểm soát triệu chứng, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp cắt bỏ cầu nhạt trong, phẫu thuật cắt bỏ nhân bụng sau bên đồi thị, kích thích từ trường xuyên sọ.

Rối loạn vận động do tăng đường huyết có thể cải thiện nếu được phát hiện sớm, kiểm soát chuyển hóa kịp thời. Khi đường huyết trở về mức ổn định, các cử động bất thường thường giảm dần trong vài ngày đến vài tuần. Tuy nhiên, nếu tăng đường huyết tiếp diễn hoặc kiểm soát không ổn định, người bệnh có nguy cơ gặp các tổn thương mạch máu não nặng, tái phát rối loạn vận động, đột quỵ.

Bác sĩ khuyến cáo người mắc bệnh tiểu đường cần tuân thủ điều trị, tái khám định kỳ. Khi xuất hiện cử động tay chân không kiểm soát, nói khó, yếu liệt hoặc thay đổi ý thức, người bệnh nên đến cơ sở có chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán và xử trí kịp thời, tránh biến chứng lâu dài.

Trọng Nghĩa

*Tên người bệnh đã được thay đổi