Tổng Bí thư: Xây điểm tựa kinh tế, chấn hưng nền tảng văn hóa

Sáng 25/2, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam. Phát biểu chỉ đạo, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh đây là hai nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bổ sung cho nhau trong cấu trúc phát triển mới của đất nước.

Theo Tổng Bí thư, hai nghị quyết được ban hành trên cơ sở tổng kết thực tiễn sâu sắc và phát triển tư duy lý luận trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn mới, nhằm đồng thời giải quyết hai yêu cầu nền tảng: tăng cường nội lực vật chất và củng cố nội lực tinh thần. Nghị quyết 79 tạo dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, năng động, hiệu quả gắn với hội nhập sâu rộng; Nghị quyết 80 hướng tới xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Kinh tế nhà nước phải chiếm lĩnh “cao điểm chiến lược”

Tổng Bí thư nhấn mạnh kinh tế nhà nước phải “chiếm lĩnh những cao điểm chiến lược chỉ huy của nền kinh tế”, giữ vai trò chủ đạo và trở thành điểm tựa quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Theo ông, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tư nhân tạo thành hai trụ cột quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó, khu vực tư nhân phát triển năng động, đóng góp lớn vào tăng trưởng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu. Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm các cân đối lớn, điều tiết vĩ mô và thực hiện các nhiệm vụ chiến lược trung, dài hạn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, tài chính, tiền tệ, viễn thông, hạ tầng thiết yếu và các lĩnh vực then chốt.

Để thực sự giữ được các “cao điểm chiến lược”, Tổng Bí thư yêu cầu kinh tế nhà nước phải cơ cấu lại mạnh mẽ, tập trung vào ngành, lĩnh vực then chốt và địa bàn trọng yếu. Vai trò chủ đạo không đo bằng quy mô vốn hay tài sản mà phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, hiệu quả hoạt động và đóng góp thực chất cho ổn định vĩ mô, an ninh kinh tế và phát triển trung, dài hạn.

Ông nhấn mạnh lĩnh vực nào Nhà nước cần nắm giữ để bảo đảm chủ quyền và ổn định thì phải nắm chắc, làm tinh, làm mạnh. Lĩnh vực Nhà nước chỉ cần giữ vai trò dẫn dắt thì phải thiết kế cơ chế để khu vực tư nhân cùng tham gia, cạnh tranh và phát triển. Lĩnh vực không cần thiết hoặc làm không hiệu quả thì phải kiên quyết sắp xếp lại theo nguyên tắc thị trường minh bạch, chống “lợi ích nhóm”, “sân sau”, “thao túng”, “trục lợi” chính sách.

Tổng Bí thư lưu ý kinh tế nhà nước nắm giữ các “huyết mạch”, “xương sống” quốc gia không phải để độc quyền mà nhằm bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc, chủ động trước biến động và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi tình huống.

Trong bối cảnh nhiều cú sốc đan xen như đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động lãi suất, tỷ giá, chiến tranh thương mại, thiên tai, dịch bệnh, kinh tế nhà nước phải là điểm tựa điều tiết, giữ ổn định các thị trường thiết yếu và duy trì năng lực dự phòng trước rủi ro hệ thống.

Trăn trở về hiệu quả hoạt động còn hạn chế, Tổng Bí thư yêu cầu nhìn thẳng vào thực tế này để sửa. Ông nhấn mạnh phải coi trọng hạch toán và tiêu chuẩn chất lượng trong đầu tư. Dẫn chứng việc phát triển hạ tầng giao thông, ông đặt vấn đề vì sao lựa chọn nhà thầu, công nghệ, tiêu chuẩn khác nhau, khiến các tuyến đường trên cao tại Hà Nội chưa kết nối đồng bộ.

Hay như dự án sân bay Long Thành với tổng mức đầu tư khoảng 16 tỷ USD, trong khi các nước khác như Malaysia, Singapore xây sân bay tương tự với vốn đầu tư ít hơn. “Tôi hỏi sân bay Long Thành có vượt trội hơn sân bay Malaysia hay Singapore hay không, bao lâu thu hồi vốn thì không trả lời được. Sân bay này mỗi năm đóng góp cho tăng trưởng kinh tế quốc gia bao nhiêu cũng không tính toán được”, Tổng Bí thư nói.

Ông nhấn mạnh mỗi con đường, mỗi công trình đều phải được hạch toán cụ thể, minh bạch. “Phải lập lại trật tự trong việc này. Tư nhân họ hạch toán rất rõ ràng và làm rất nhanh. Có những công trình khu vực nhà nước làm 5 năm chưa xong, trong khi tư nhân chỉ một năm đã hoàn thành, 4 năm sau thu hồi được vốn”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Người đứng đầu Đảng yêu cầu kinh tế nhà nước phải là điểm tựa dẫn dắt khu vực tư nhân. Khu vực nhà nước mạnh không để lấn át mà trở thành bệ đỡ, mở đường, tiếp sức để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tăng tỷ lệ nội địa hóa và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.

Bên cạnh đó, kinh tế nhà nước phải đi đầu trong đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ. Nếu chỉ mạnh về vốn, tài sản nhưng yếu công nghệ, quản trị và nhân lực thì không thể giữ vai trò chủ đạo trong kỷ nguyên mới. Thực tế doanh nghiệp tư nhân đã đầu tư robot, tự động hóa, trong khi nhiều doanh nghiệp nhà nước chưa ứng dụng mạnh mẽ công nghệ.

Ông đặt vấn đề vì sao doanh nghiệp tư nhân có thể chủ động nguồn lực, còn doanh nghiệp nhà nước với nhiều lợi thế về đất đai, vốn, nhân lực lại chưa phát huy tương xứng. Tinh thần được nhấn mạnh là doanh nghiệp nhà nước phải là nơi kỷ luật, minh bạch, trách nhiệm giải trình cao nhất; không để tồn tại tình trạng “lợi ích nhóm”, “sân sau”, đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm.

Văn hóa quyết định khả năng đi xa

Nói về Nghị quyết 80, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định văn hóa không chỉ đồng hành mà phải đứng ở vị trí dẫn đường cho phát triển, là nền tảng định hình chất lượng con người và chất lượng quốc gia. “Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên”, ông nói.

Theo Tổng Bí thư, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là thiếu nguồn lực mà là nguy cơ xói mòn hệ giá trị, lệch chuẩn hành vi, thực dụng hóa, bạo lực ngôn từ, tin giả và sự tấn công của các yếu tố độc hại trên không gian mạng. Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, tăng trưởng có thể đạt trong ngắn hạn nhưng sẽ thiếu nền tảng dài hạn; con người có thể giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về chuẩn mực, lòng tự trọng, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến.

Để Nghị quyết 80 đi vào đời sống, Tổng Bí thư yêu cầu xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới như một “la bàn” định hướng hành vi xã hội, đủ mạnh để phân biệt đúng – sai, thật – giả và đủ bền để chống lại lệch chuẩn, lai căng trong môi trường số. Những phẩm chất cốt lõi cần được bồi đắp gồm yêu nước, thuần phong mỹ tục, kỷ cương, liêm chính, trách nhiệm, nhân ái, sáng tạo và khát vọng vươn lên.

Song song với đó, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh được coi là nhiệm vụ nền tảng, dựa trên các chuẩn mực ứng xử và thái độ tôn trọng pháp luật, tôn trọng sự thật, tôn trọng nhân phẩm, tôn trọng lao động và sự cống hiến. Trong kỷ nguyên số, khi thông tin lan truyền nhanh và cảm xúc dễ bị kích động, cần nâng cao “miễn dịch xã hội” trước tin giả, thông tin xấu độc, xây dựng văn hóa tranh luận văn minh, văn hóa ứng xử có trách nhiệm, kiên quyết bài trừ bạo lực ngôn từ, xúc phạm nhân phẩm, gieo rắc hằn thù và chia rẽ.

Tổng Bí thư cũng đặt trọng tâm vào giáo dục và phát triển con người như trục xuyên suốt của chấn hưng văn hóa. Nhà trường không chỉ dạy chữ mà phải dạy làm người, dạy trách nhiệm công dân, kỷ luật và năng lực sống. Gia đình không chỉ nuôi dưỡng vật chất mà là nơi hình thành nhân cách, nền nếp và lòng tự trọng. Cộng đồng không chỉ là không gian sinh hoạt mà phải tôn vinh điều tốt, khuyến khích lao động, học tập và cống hiến. Chấn hưng văn hóa phải bắt đầu từ những điều gần gũi như tôn trọng pháp luật, tôn trọng người khác, trung thực, tử tế, trách nhiệm và tinh thần phụng sự cộng đồng.

Cùng với đó, Tổng Bí thư yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa để văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia; thúc đẩy hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thu hút nhân lực chất lượng cao.

Ông nhấn mạnh xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị là gốc của niềm tin xã hội. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là hạt nhân lan tỏa văn hóa liêm chính, chuẩn mực trong ứng xử, nghiêm túc trong thực thi nhiệm vụ, không né tránh, không đùn đẩy, không vô cảm; nêu gương phải trở thành phương thức lãnh đạo có sức thuyết phục cao nhất. “Niềm tin của nhân dân phải được tạo ra trước hết từ thái độ phục vụ, từ kỷ luật hành động và từ sự nêu gương của đội ngũ cán bộ”, Tổng Bí thư lưu ý.

Kết thúc phát biểu, người đứng đầu Đảng yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng chương trình hành động cụ thể, phân công rõ trách nhiệm, nhất là trách nhiệm người đứng đầu, đưa nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến để người dân cảm nhận được trong đời sống hằng ngày.

>>> Nội dung bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm

Vũ Tuân