TP.HCM tìm công thức chuẩn để giữ chân kiều bào

50 kiều bào tiêu biểu là trí thức, chuyên gia người Việt Nam sinh sống tại nước ngoài trong các lĩnh vực kỹ thuật, khoa học – công nghệ, tài chính – đầu tư… đã đưa ra nhiều ý kiến quý giá trong việc kết nối nguồn lực nước ngoài với thị trường trong nước.

Khai thông cho quỹ đầu tư mạo hiểm

Phát biểu tại tọa đàm, Trưởng Phòng phát triển khoa học – công nghệ Sở KH-CN TP.HCM Nguyễn Thị Thu Sương đặt ra ba bài toán TP mong muốn chuyên gia kiều bào chung tay tháo gỡ. 

Trong đó, bài toán thứ ba, được xem là khó nhất, là về vốn và quỹ đầu tư mạo hiểm của TP, dự kiến đưa vào vận hành trước tháng 3-2026. TP.HCM mong muốn lắng nghe tư vấn về các mô hình quốc tế để tham khảo cho quá trình vận hành này.

Trao đổi với Tuổi Trẻ bên lề tọa đàm, bà Nguyễn Huỳnh Diễm Phương (kiều bào đang cư trú tại Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất – UAE), hiện là lãnh đạo khu vực châu Á của một ngân hàng đầu tư hàng đầu thế giới, cho biết đã rất ấn tượng khi biết tin TP.HCM sắp thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm. 

Bà Phương nhận định: “Đây như một cuộc cách mạng nhỏ. Từ trước đến nay, mọi người thường tập trung nói về chủ trương, chính sách. Giờ đây, một chủ trương của riêng lĩnh vực tài chính sắp được đưa vào thực tiễn. Tôi rất mừng và ủng hộ chủ trương này của TP”.

Ông Bùi Quang Duy, Phó giám đốc mảng đầu tư tài chính khí hậu của Quỹ đầu tư responsAbility (Thụy Sĩ), cũng đánh giá cao định hướng trên. Theo ông, các khoản đầu tư vào tài chính xanh và chuyển đổi bền vững đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, có khả năng chống chịu rủi ro. Đây là điều mà các quỹ đầu tư mạo hiểm có thể đáp ứng tốt.

Đặc biệt trong lĩnh vực tài chính khí hậu, nhiều mô hình kinh doanh còn mới, công nghệ cần thời gian chứng minh. Do đó lĩnh vực này rất cần những công cụ tài chính phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp trong nước chuyển đổi. Nhìn về tương lai, cả hai chuyên gia bày tỏ sự lạc quan với triển vọng phát triển của thị trường Việt Nam. 

Ông Duy cho biết qua trao đổi với các nhà đầu tư quốc tế, ông nhận thấy sự quan tâm đến thị trường Việt Nam đang tăng mạnh trong vài năm gần đây. “Nếu nhìn khắp khu vực châu Á và các nước đang phát triển, Việt Nam chính là một ngôi sao đang lên”, ông khẳng định.

Tuy nhiên, cả hai cảnh báo vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ. Trong đó có sự e ngại của nhà đầu tư nước ngoài về chính sách vốn. 

Đây là điều mà các định chế tài chính quốc tế quan tâm và là điểm nghẽn cần được “khai thông” để quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động hiệu quả. 

“Một bên đầu tư cả chục triệu USD vào Việt Nam thì khi họ rút tiền về sẽ như thế nào? Nhiều năm qua, chính sách của Ngân hàng Nhà nước tập trung nhiều vào việc kiểm soát đồng USD ra vào. 

Tuy nhiên, nếu muốn phát triển hơn, ví dụ cho trung tâm tài chính quốc tế, chính sách phải mở ra hơn. Tôi đầu tư vào được thì tôi phải có thể rút tiền ra được. Bất kỳ thị trường tài chính nào trên thế giới muốn phát triển đều cần hai yếu tố đầu tiên là sự minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư”, bà Phương đặt vấn đề.

Sẵn sàng đóng góp không điều kiện

Hai chuyên gia khẳng định cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài sẵn lòng đóng góp cho quê hương, từ kiến thức và kinh nghiệm đến cả tài lực. 

Bà Phương chia sẻ: “Là một người con của TP.HCM, tôi rất muốn góp phần hỗ trợ việc thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm, cả về công sức, kiến thức, nhân lực… Có rất nhiều nhân tài Việt làm việc tại những thị trường tài chính lớn như London (Anh) và New York (Mỹ). Khi TP kêu gọi, tất nhiên mọi người cũng sẵn sàng hỗ trợ mà không đòi hỏi điều kiện”.

Về phần mình, ông Duy cho biết nhiều nhà đầu tư nước ngoài mong muốn đầu tư vào Việt Nam nhưng gặp khó trong việc tìm kiếm cơ hội, đối tác phù hợp và am hiểu văn hóa địa phương. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hoàn toàn có thể đóng vai trò cầu nối để giải quyết khó khăn này. 

Ông Duy đề xuất cần có cơ chế hệ thống hóa công việc kết nối này, thay vì để mỗi cá nhân tự làm riêng lẻ. “Một người làm thì chỉ được một khối lượng công việc nhất định. Nhưng nếu có một tổ chức, một hệ thống để mọi người tương tác, chia sẻ cơ hội thì hiệu ứng lan tỏa sẽ lớn hơn rất nhiều”, ông kiến nghị.

Tìm công thức chuẩn để giữ chân kiều bào

Phát biểu tham luận tại tọa đàm, GS Hà Tôn Vinh – Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tổ hợp giáo dục Stellar Management (Mỹ) – cho biết một trong những rào cản khiến dòng kiều hối chưa chảy mạnh vào lĩnh vực sản xuất, khoa học – công nghệ là vấn đề niềm tin và cơ chế quản lý.

Ông cho rằng kiều bào sẵn sàng gửi tiền về nước cho gia đình vì yếu tố tình cảm. Tuy nhiên, khi chuyển sang đầu tư, họ phải cân nhắc rủi ro, khả năng hoàn vốn và lợi nhuận. Vì vậy, các quỹ đầu tư muốn thu hút kiều hối cần chứng minh tính minh bạch, năng lực quản trị rủi ro, hiệu quả sinh lời, đồng thời phải có cơ chế pháp lý rõ ràng để đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích.

Theo ông Vinh, bên cạnh nguồn lực tài chính, việc thu hút và giữ chân chuyên gia quốc tế cũng là bài toán lớn. Nhiều chuyên gia nước ngoài được mời về Việt Nam nhưng khó gắn bó lâu dài do thiếu cơ chế phù hợp, thậm chí rơi vào tình trạng “không biết làm gì”.

Ông cho rằng những người có chuyên môn cao cần môi trường làm việc đủ “độ thoáng” để phát huy năng lực và cảm nhận được giá trị đóng góp, thay vì chỉ chú trọng yếu tố thu nhập. Ông cũng nhấn mạnh vai trò đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong nước.

Việt Nam từng thu hút các tập đoàn công nghệ lớn như TSMC hay Nvidia tìm hiểu, đầu tư. Từ đó, Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác đào tạo, nhằm đưa nhân tài trẻ tiếp cận môi trường nghiên cứu phát triển hàng đầu và quay trở về phục vụ đất nước.

Đồng quan điểm này, ông Eric Nguyễn – nhà sáng lập IECS & ISemi, Hội chuyên gia người Việt tại Đức – cho rằng cần có giải pháp cụ thể giúp kiều bào là chuyên gia an tâm về nước để tham gia phát triển khoa học – công nghệ.

Theo ông, cần có chính sách hỗ trợ đời sống cho gia đình các chuyên gia quốc tế như giáo dục, y tế, cơ hội việc làm và điều kiện sinh sống. Đây là yếu tố quan trọng giúp họ yên tâm gắn bó lâu dài.

Ở góc độ thu hút đầu tư, ông đề xuất xây dựng các “vùng thử nghiệm” hoặc mô hình sandbox dành cho doanh nghiệp khoa học – công nghệ, với cơ chế linh hoạt hơn về thủ tục, thử nghiệm công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

Trả lời các ý kiến kiều bào, Giám đốc Trung tâm cách mạng công nghiệp lần thứ 4 Lê Trường Duy cho biết từ năm 2026, TP.HCM sẽ chuyển sang thu hút đầu tư vào các dự án cụ thể, xây dựng danh mục dự án trọng điểm để kiều bào tham gia đầu tư trực tiếp.

Thành phố cũng đề xuất xây dựng trung tâm trao đổi tri thức toàn cầu nhằm kết nối kiều bào với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và viện nghiên cứu, hỗ trợ chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và thúc đẩy hợp tác đổi mới sáng tạo.