Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV được kỳ vọng sẽ định hình những quyết sách chiến lược mang tính đột phá cho mô hình tăng trưởng và động lực phát triển của nền kinh tế.
Thực tiễn phát triển cho thấy, mô hình tăng trưởng hiện nay đã tạo nền tảng quan trọng giúp kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng trong nhiều năm, củng cố vị thế và sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động trong và ngoài nước.
Trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới, cộng đồng doanh nghiệp và giới chuyên gia tập trung trao đổi, phân tích mức độ phù hợp của mô hình tăng trưởng hiện hành, nhận diện những khâu cần tiếp tục hoàn thiện nhằm nâng cao năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng, đồng thời làm rõ vai trò ngày càng quan trọng của kinh tế tư nhân trong chiến lược phát triển quốc gia.
Những ý kiến được kỳ vọng sẽ góp phần cung cấp luận cứ thực tiễn, phục vụ việc hoạch định các chủ trương, chính sách lớn tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.
Doanh nghiệp hiến kế mô hình tăng trưởng
Bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Công nghệ Thế hệ mới Hanel, cho rằng, từ thực tiễn hoạt động doanh nghiệp này, mô hình tăng trưởng dựa vào gia công, vốn và lao động vẫn còn phù hợp ở một số ngành mà Việt Nam có lợi thế, đặc biệt là các lĩnh vực đang tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu như điện tử, cơ khí chính xác, dệt may hay chế biến.
“Gia công không phải là điều tiêu cực nếu đó là nguồn thu ổn định, giúp doanh nghiệp tích lũy vốn, kinh nghiệm quản trị, kỷ luật sản xuất và tạo “bệ đỡ” để duy trì hoạt động cũng như đầu tư dài hạn. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có làm gia công hay không, mà là doanh nghiệp có dừng lại ở gia công hay biết tận dụng gia công để đi lên các nấc cao hơn của chuỗi giá trị”, bà nói.
Quang cảnh Hà Nội nhìn từ trên cao (Ảnh: Tiến Tuấn).
Theo bà, tinh thần này cũng phù hợp với Nghị quyết 68 khi xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, đồng thời đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực nội sinh của doanh nghiệp vào trung tâm mô hình tăng trưởng mới.
Theo bà, nếu chỉ gia công, doanh nghiệp sẽ luôn bị giới hạn năng lực. Nhưng nếu biết liên tục đổi mới, ứng dụng công nghệ, gia tăng hàm lượng chất xám, dùng gia công làm “bệ phóng” để đầu tư R&D, làm chủ thiết kế, chế tạo và tích hợp công nghệ thì doanh nghiệp hoàn toàn có thể từng bước nâng cao giá trị gia tăng.
“Chúng tôi đang theo đuổi con đường đó, vừa duy trì thiết kế, sản xuất và gia công ở những mảng có lợi thế, vừa chủ động phát triển các sản phẩm công nghệ cao mang thương hiệu Việt”, bà nói. Dù thế, bà nêu điểm nghẽn lớn nhất của mô hình tăng trưởng hiện nay nằm ở năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng, mà gốc rễ là tư duy lãnh đạo, năng lực làm chủ công nghệ và khả năng đầu tư dài hạn cho con người của doanh nghiệp tư nhân vẫn còn hạn chế.
Dù định hướng và nghị quyết đã rất rõ, bà Trang cho rằng doanh nghiệp vẫn thiếu những cơ chế đủ mạnh để dám đầu tư dài hạn, đặc biệt ở 3 yếu tố then chốt là con người, công nghệ – nghiên cứu phát triển (R&D) và chính sách thực thi.
Năng suất khó cải thiện nếu lao động chỉ dừng ở mức “làm theo”, trong khi đổi mới sáng tạo lại đòi hỏi nguồn vốn trung và dài hạn, điều mà nhiều doanh nghiệp sản xuất tư nhân vẫn rất khó tiếp cận. Bên cạnh đó, chính sách dù đã có tiến bộ nhưng cần ổn định, nhất quán và khả thi hơn để doanh nghiệp yên tâm xây dựng chiến lược 5-10 năm.
“Từ góc nhìn của doanh nghiệp, chuyển đổi mô hình tăng trưởng quốc gia chỉ có thể thành công khi khu vực kinh tế tư nhân được tạo điều kiện để vừa “sống được” trong ngắn hạn, vừa “lớn lên” trong dài hạn. Gia công và sản xuất vẫn là nền tảng, nhưng làm chủ công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững mới là đích đến đúng với tinh thần của Nghị quyết 68”, bà Trang nhấn mạnh.
Muốn tăng trưởng bền vững, phải giải bài toán năng suất
Về năng suất lao động của người Việt, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Vina T&T Group, cho rằng điểm nghẽn không phải do người lao động kém mà ở hệ thống thủ tục hành chính, sự liên kết giữa đào tạo và sản xuất và việc tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp tư nhân.
Cụ thể hơn, ông nêu vấn đề lớn đầu tiên là chuỗi liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và thị trường chưa thật sự chặt chẽ. Khi các chủ thể trong chuỗi giá trị hiểu rõ vai trò, nhu cầu của nhau và cùng hành động, năng suất và hiệu quả sản xuất sẽ được nâng lên. Vì vậy, việc tháo gỡ điểm nghẽn liên kết chính là tạo điều kiện để nông dân và doanh nghiệp “bắt tay” chặt chẽ hơn, cùng hướng tới phát triển bền vững.
Thứ hai, khả năng ứng dụng công nghệ và tiếp cận nguồn vốn còn nhiều hạn chế. Để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp cần được tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận công nghệ hiện đại cũng như nguồn vốn. Khi có đủ công cụ và nguồn lực tài chính, bà con nông dân sẽ mạnh dạn đầu tư, nâng cao năng suất. Do đó, nút thắt này cần được tháo gỡ, tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận những thứ họ cần một cách dễ dàng, minh bạch.
Quang cảnh Hà Nội nhìn từ trên cao (Ảnh: Tiến Tuấn).
Cuối cùng là chính sách thuế đối với nông nghiệp. Thuế cần được thiết kế theo hướng đơn giản, ổn định và công bằng, thực sự trở thành công cụ hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp. Khi chính sách thuế phù hợp, người làm nông sẽ yên tâm sản xuất, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của toàn ngành nông nghiệp.
Ông Tùng nhấn mạnh vai trò của kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất và khi doanh nghiệp tư nhân được hỗ trợ công bằng thì họ sẽ tự nâng năng suất, kéo cả nền kinh tế đi lên.
Ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, lại cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không quốc gia nào bước vào nhóm thu nhập cao mà không giải được bài toán năng suất tổng hợp (TFP).
Với Việt Nam, nâng cao năng suất cần được nhìn nhận như một bài toán hệ thống, gắn chặt với 4 trụ cột.
Trước hết là thể chế phát triển hiện đại, minh bạch và ổn định, có khả năng dự báo cao, qua đó tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư trong các quyết định trung và dài hạn. Thể chế hiệu quả không chỉ giảm chi phí tuân thủ mà còn khuyến khích đổi mới và phân bổ nguồn lực theo tín hiệu thị trường.
Bên cạnh đó, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữ vai trò then chốt, với trọng tâm là làm chủ, ứng dụng và lan tỏa các công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ xanh. Đây là động lực trực tiếp giúp nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng tăng trưởng và gia tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Quang cảnh bất động sản tại Hà Nội (Ảnh: Tiến Tuấn).
“Nguồn nhân lực chất lượng cao là trụ cột không thể thiếu, đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế số, kinh tế tri thức. Khi kỹ năng của người lao động theo kịp sự thay đổi của công nghệ, năng suất mới có thể được cải thiện một cách bền vững”, ông Huy nêu.
Cuối cùng là năng lực quản trị, cả trong khu vực công và khu vực doanh nghiệp, cần được nâng cấp theo các chuẩn mực quốc tế. Quản trị hiệu quả giúp tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu suất hoạt động và giảm thiểu rủi ro trong quá trình phát triển.
Về dài hạn, ông Huy cho rằng năng suất quốc gia không chỉ là chỉ tiêu kinh tế thuần túy, mà còn là thước đo năng lực cạnh tranh và mức độ trưởng thành của nền kinh tế, phản ánh chất lượng thể chế, công nghệ, con người và quản trị trong chỉnh thể thống nhất.
“Bộ tứ trụ cột” mở đường cho tăng trưởng kinh tế bền vững
Dưới góc nhìn chuyên gia kinh tế, TS Châu Đình Linh cho biết khi tham khảo các mô hình kinh tế thế giới, yếu tố cơ bản quyết định sự thành công của một quốc gia nằm ở thể chế.
“Làm sao để tạo được sự bình đẳng giữa tất cả các thành phần kinh tế, các chủ thể cùng nhau tạo công ăn việc làm cho mọi người? Làm sao để người dân có quyền tự do sở hữu tài sản (vàng, bất động sản, cổ phiếu…) và đóng thuế theo đúng quy định? Làm sao để GDP tăng trưởng và thu nhập thực tế của mọi người dân cũng tăng lên…”, ông Linh đặt vấn đề và kết luận công thức chung nằm ở thể chế.
Bình minh Hà Nội (Ảnh: Tiến Tuấn).
Về kinh tế, chuyên gia nhấn mạnh “bộ tứ trụ cột” gồm 4 nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị: Nghị quyết 57 về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Các nghị quyết này tạo nền tảng thể chế và môi trường cạnh tranh bình đẳng, khơi thông nguồn lực để thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn mới.
Trong đó, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước. Điểm nhấn quan trọng của nghị quyết là yêu cầu làm chủ công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và hình thành năng lực nội sinh bền vững.
Chuyên gia cho rằng đây sẽ là động lực then chốt để nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và bảo đảm tự chủ, an ninh quốc gia trong bối cảnh mới. Cùng với Nghị quyết 68 kỳ vọng cộng hưởng được nguồn lực của mọi chủ thể kinh tế, tạo đà tăng trưởng mạnh trong mô hình mới.
Dưới góc độ là chuyên gia của định chế tài chính quốc tế, ông Srini Nagarajan – Giám đốc điều hành kiêm Giám đốc khu vực châu Á của Tổ chức Đầu tư Quốc tế Anh (BII) – nhấn mạnh tổ chức mình đang coi Việt Nam là thị trường trọng điểm.
Ông nói: “Ít có quốc gia nào như Việt Nam, tăng trưởng GDP cao và lạm phát ở mức vừa phải. Chưa kể, chính quyền Việt Nam cũng đang có những cơ chế thúc đẩy thị trường, do đó nhu cầu về năng lượng tái tạo và dòng vốn xanh chắc chắn sẽ tăng”.
Liên quan đến Đại hội Đảng sắp tới và loạt Nghị quyết trụ cột thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, ông Srini Nagarajan cho biết rất tin tưởng vào tiềm năng nền kinh tế mới này.
Trên cương vị quản lý dòng vốn nước ngoài, ông Srini Nagarajan cho biết môi trường đầu tư tại Việt Nam đang ngày càng cởi mở và thân thiện với nhà đầu tư. Theo ông, những cải thiện rõ nét về chính sách trong khoảng hai năm trở lại đây sẽ tạo thêm động lực để BII cùng các định chế tài chính đối tác gia tăng dòng vốn đầu tư vào Việt Nam trong thời gian tới.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/tu-gia-cong-den-lam-chu-cong-nghe-ky-vong-mo-hinh-tang-truong-moi-20260114013318871.htm
