Việt Nam chủ động giảm lượng gạo xuất khẩu từ 2026

Thế giới dư cung, giá thấp kéo dài

Trong nửa đầu tháng 1.2026, thị trường gạo thế giới vẫn ảm đạm dù nhà nhập khẩu lớn nhất thế giới là Philippines đã mở cửa trở lại. Đáng nói, khi Philippines xác nhận sẽ nhập khẩu trở lại thì Indonesia lại tuyên bố sẽ tiếp tục không nhập gạo trong năm 2026, thậm chí đang lên kế hoạch xuất khẩu đến 1 triệu tấn do sản lượng dư thừa.

Ở chiều ngược lại, các nguồn cung gạo lớn tiếp tục trầm lắng. Cuối năm ngoái, Thái Lan đẩy mạnh ký các hợp đồng chính phủ với Trung Quốc (500.000 tấn) và Singapore khiến giá gạo nội địa tăng đáng kể; gạo trắng 5% tấm lên đến 430 USD/tấn. Tuy nhiên, bước qua đầu năm 2026, theo Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan (TREA), giá gạo đã giảm đến 31 USD, chỉ còn 399 USD/tấn. Các sản phẩm khác cũng đồng loạt giảm 10 – 20 USD/tấn.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Tại VN, trong 15 ngày đầu tháng 1 vừa qua dù thị trường gạo chưa sôi động giống các năm trước nhưng các hợp đồng mới từ khách hàng lớn đã được ký kết. Những lô hàng đầu tiên cũng đã được giao. Điều này giúp giá gạo VN giữ ổn định so với cuối năm ngoái. Riêng ở phân khúc cao cấp, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An (Cần Thơ), cho biết nhu cầu vẫn tốt và lượng hàng xuất ổn định. Giá gạo xuất khẩu cũng duy trì mức cao, các loại gạo thơm ĐT8 và Japonica từ 700 – 800 USD/tấn, gạo ST25 1.150 USD/tấn.

Nói về thị trường gạo, ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH SX-TM Phước Thành IV (Vĩnh Long), phân tích: Việc Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo năm 2023 tạo nên cơn sốt giá trên toàn cầu. Để ứng phó và đảm bảo an ninh lương thực, hầu khắp các nước đã đẩy mạnh sản xuất nhằm chủ động nguồn cung và hệ lụy là dư thừa như hiện nay. Các thống kê ước tính trong 2 – 3 năm qua, trên phạm vi toàn cầu, nguồn cung dư thừa lũy kế đến 7 – 8 triệu tấn. Do vậy, dự báo trong năm 2026 và một vài năm tới giá gạo, đặc biệt là các mặt hàng thông dụng, ít có cơ hội khởi sắc. “VN giữ được giá hiện tại hoặc tăng nhẹ cũng là một thành công vì có được thị trường Philippines. Nước này cũng lên kế hoạch nhập khoảng 3,6 – 3,8 triệu tấn, trong đó 70 – 80% mua từ VN”, ông Thành nhận xét.

Gạo Việt vươn mình sang phân khúc cao cấp

Năm 2024, xuất khẩu gạo của VN đạt mức kỷ lục 9,2 triệu tấn với kim ngạch 5,8 tỉ USD. Năm 2025, sản lượng xuất khẩu trên 8 triệu tấn, kim ngạch 4,1 tỉ USD. Bước sang năm 2026, VN lên kế hoạch chỉ xuất khoảng 7 triệu tấn gạo.

Giải thích về xu hướng này, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực VN (VFA), nói: Về mặt thị trường, trong năm 2026 có nhiều khó khăn và thách thức. Nguồn cung thế giới dồi dào cũng ảnh hưởng lớn đến các nhà xuất khẩu nói chung, trong đó có VN. Chính vì vậy mà năm nay kế hoạch xuất khẩu điều chỉnh giảm còn 7 triệu tấn. “Đây không hoàn toàn là vấn đề thị trường mà là định hướng chiến lược cho ngành gạo, theo Quyết định 583 của Thủ tướng Chính phủ ban hành tháng 5.2023. Chúng ta sẽ giảm dần sản lượng xuất khẩu đến năm 2030 chỉ còn khoảng 4 triệu tấn. Cùng với việc giảm lượng là tăng chất lượng và nâng cao giá trị để hướng đến phân khúc cao hơn”, ông Nam nói.

Dù vậy, người đứng đầu VFA thừa nhận năm 2026 có nhiều thách thức. Trong tháng 1, VN xuất khoảng 250.000 tấn riêng cho thị trường Philippines nhưng giá không biến động nhiều vì lượng tồn kho gối đầu từ năm 2025 chuyển sang tương đối cao. Ngoài ra, Philippines áp dụng chính sách nhập khẩu theo định mức khiến hoạt động xuất khẩu của VN gặp nhiều khó khăn, đặc biệt vào cao điểm thu hoạch. “Do vậy, để giải quyết câu chuyện giá lúa cho bà con nông dân trong vụ đông xuân sắp tới thì Chính phủ và các bộ ngành liên quan cần tạo điều kiện để doanh nghiệp (DN) có nguồn lực thu mua tạm trữ khi vào vụ thu hoạch. Bên cạnh đó, thúc đẩy các hợp đồng chính phủ với các nước như Ghana, Singapore…”, ông Nam khuyến nghị.

Theo ông Nguyễn Văn Thành, với xu hướng chủ động nguồn cung của nhiều nước, phân khúc thấp và trung bình sẽ rất khó cạnh tranh và rủi ro thị trường rất cao. Với phân khúc cao cấp như Nhật Bản, EU, Mỹ, Úc, Trung Đông… thì cơ hội vẫn có. Đây là bài toán mà DN phải tính. “Các thị trường cao cấp đang rất chuộng sản phẩm gạo ST25 của VN vì chất lượng tốt, giá khá cạnh tranh. Bên cạnh đó, những năm gần đây, nhiều DN đẩy mạnh hợp tác đầu tư sản xuất gạo Nhật cung cấp cho các nước. Vấn đề của chúng ta là phải tiếp tục nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn nếu muốn khai phá phân khúc này”, ông Thành nói và cho biết thêm một số DN Việt cũng đã xác định hướng đi này, đồng thời phối hợp với các nhà phân phối ở EU, Mỹ trong việc xây dựng thương hiệu gạo Việt để đưa lên quầy kệ siêu thị. “Đây là việc lớn, khó và cần nhiều thời gian, chi phí đầu tư, tâm huyết cũng như công sức. Do vậy, các DN đang cần sự hỗ trợ về nhiều mặt từ Chính phủ để phát triển cơ sở hạ tầng cho ngành hàng, xúc tiến mở rộng thị trường”, ông Thành đề nghị.