Tuyển sinh đại học 2026: Giới hạn 10 nguyện vọng là làm khó thí sinh?

Quyền lợi của 1,5% thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng lớn hơn 10 cần được đảm bảo

Bên cạnh đề xuất áp ngưỡng điểm sàn 16/30 đối với phương thức xét học bạ, dự thảo quy chế tuyển sinh đại học 2026 còn có một thay đổi gây nhiều băn khoăn khác, đó là: mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng xét tuyển.

Quy định này liên quan nhiều tới vấn đề lọc ảo của hệ thống trong mùa tuyển sinh năm 2025.

Thí sinh thi tốt nghiệp THPT tại TPHCM (Ảnh: Nam Anh).

Năm ngoái, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) dự kiến công bố điểm chuẩn tuyển sinh vào trưa ngày 20/8. Nhưng sát “giờ G”, khi các trường đại học phía Nam đã sẵn sàng “bấm nút” thì Bộ bất ngờ nhắn tin thông báo hoãn. Thời gian lọc ảo kéo dài thêm 2 ngày, tăng số phiên lọc ảo từ 6 lên 10. 

Sở dĩ hệ thống tuyển sinh chung của Bộ GD&ĐT gặp trục trặc là do phải xử lý một khối lượng dữ liệu khổng lồ chưa từng có trong các mùa tuyển sinh. Bởi ngoài việc tất cả phương thức tuyển sinh dồn vào một đợt, Bộ cho phép thí sinh đăng ký nguyện vọng không giới hạn.

Hệ thống ghi nhận nhiều thí sinh đăng ký trên 100 nguyện vọng, mức kỷ lục là 231 nguyện vọng tại nhiều ngành và nhiều trường từ Bắc vào Nam. Tổng số nguyện vọng vượt 7,6 triệu.

Chỉ tính riêng khu vực phía Nam, nhóm lọc ảo phía Nam đã phải thực hiện 15 lượt lọc với hơn 1,59 triệu nguyện vọng, đạt quy mô lớn nhất từ trước đến nay.  Trong khi, tổng chi tiêu các trường trong nhóm chỉ có hơn 301.000 sinh viên. Tỷ lệ ảo ghi nhận lên tới hơn 170%.

Kết quả là, năm nay, Bộ GD&ĐT dự kiến giới hạn mỗi thí sinh trong 10 lựa chọn thay vì không giới hạn.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, cho hay quy định trên có căn cứ khoa học là dữ liệu thí sinh trúng tuyển. Theo đó, năm 2025, thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng 1 chiếm 35,1%, thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng dưới 10 chiếm đến 98,5%. Tức chỉ có khoảng 1,5% thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng lớn hơn 10.

Cũng theo ông Thảo, tại Hội nghị Giáo dục Đại học năm 2025 vừa qua, phần lớn các trường đại học đề xuất giới hạn nguyện vọng đăng ký từ 1-5 cho mỗi thí sinh. Điều chỉnh này góp phần tiết kiệm chi phí cho thí sinh, rút ngắn thời gian xét tuyển, đồng thời đòi hỏi các em phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân.

Song đứng trên lợi ích của người học, TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng việc giới hạn số lượng nguyện vọng sẽ tác động tới toàn bộ thí sinh. 

Ông Đức nhấn mạnh, con số 1,5% thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng lớn hơn 10 tuy nhỏ nhưng vẫn tương đương hàng chục nghìn thí sinh nếu tính trên quy mô toàn quốc. 

“Dù chỉ 1,5% thì cũng là quyền lợi của một bộ phận thí sinh. Nếu thay đổi đột ngột, các em có thể chưa kịp nghiên cứu, chưa kịp thích nghi”, ông Đức nói.

ThS Phùng Quán, Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM), cùng quan điểm. Theo ông, với học sinh lớp 12, việc cân nhắc lựa chọn trong 10 nguyện vọng là một thách thức và áp lực. 

Ông Quán khẳng định, việc học sinh phân vân khi chọn ngành không phải vì các em kém cỏi, mà bởi các em đang đứng trước một ngã rẽ lớn của cuộc đời, vượt ngoài những trải nghiệm quen thuộc của tuổi 18.

Việc học sinh phân vân khi chọn ngành không phải vì các em kém cỏi, mà bởi các em đang đứng trước một ngã rẽ lớn của cuộc đời, vượt ngoài những trải nghiệm của tuổi 18 (Ảnh: Nam Anh).

TS Lê Anh Đức đề xuất: “Chúng ta vẫn nên nới ra để đảm bảo các em có nhiều cơ hội hơn, không bị “sốc” so với năm ngoái. Cá nhân tôi cho rằng nên nới tối đa 15-20 nguyện vọng, phù hợp nhất là 20 nguyện vọng”.

Theo ông Đức, phương án này vừa giảm tải cho hệ thống công nghệ thông tin, vừa tạo thời gian để thí sinh và các trường thích nghi. Việc giảm số lượng nguyện vọng nên thực hiện theo lộ trình để tránh rủi ro trong tuyển sinh và đảm bảo quyền lợi cho người học.

Trưởng phòng Tuyển sinh một trường đại học phía Nam cũng nhận định con số 10 nguyện vọng là “quá ít”, đặc biệt trong bối cảnh năm nay thí sinh phải đối mặt với chương trình học và hình thức thi mới. Ông ủng hộ quan điểm của TS Lê Anh Đức về việc nên nới giới hạn lên 20 nguyện vọng có thể tạo vùng đệm an toàn, giúp thí sinh vững tâm hơn trong mùa tuyển sinh năm nay.

Việc nới số nguyện vọng cũng giúp các cơ sở đào tạo cũng cần thêm thời gian để phân tích dữ liệu và tư vấn cho thí sinh ở từng phân khúc điểm số. Sự điều chỉnh có lộ trình không chỉ giúp hệ thống vận hành ổn định mà còn đảm bảo mục tiêu quan trọng nhất là quyền lợi của người học.

Thí sinh “chọn mặt gửi nguyện vọng” như thế nào khi chỉ còn 10 lựa chọn?

Ở góc độ cơ sở đào tạo, ông Đức cho rằng việc giới hạn 10 nguyện vọng sẽ là thách thức, đặc biệt với các trường có nhiều mã ngành, nhiều phương thức xét tuyển.

“Khi không còn cơ chế đăng ký “rải thảm”, một số ngành có nguy cơ không còn nhiều nguyện vọng đăng ký, nhất là những ngành không thuộc nhóm thu hút tuyển sinh”, ông nói.

Trong trường hợp quy định được áp dụng, ông Đức khuyên thí sinh phải nghiên cứu kỹ về các trường, ngành, phương thức xét tuyển trước khi đăng ký. Các nguyện vọng được lựa chọn phải là phương án tối ưu, vừa đảm bảo sự yêu thích, vừa tránh rủi ro trượt toàn bộ.

Ông Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công thương TPHCM, khuyên các thí sinh cần có chiến lược chọn nguyện vọng dựa trên ba yếu tố: hiểu mình, hiểu ngành và hiểu trường. Thí sinh cần đánh giá đúng năng lực, điểm thi dự kiến, tổ hợp thế mạnh và các yếu tố ưu tiên. 

Ông Sơn cũng lưu ý các ngành tuyển sinh “nóng” như trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, luật kinh tế hay logistics chưa chắc phù hợp với mọi thí sinh. 

Thí sinh phải giải đáp liệu bản thân có đủ khả năng theo học trong suốt 4 năm và sẵn sàng theo đuổi nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp hay không. Việc chọn ngành phù hợp với năng lực và tính cách sẽ giúp tăng khả năng trúng tuyển cũng như hoàn thành chương trình học.

Ngoài ra, mỗi cơ sở đào tạo có định hướng và thế mạnh riêng trong tuyển sinh. Có trường nổi bật về kỹ thuật – công nghệ, có trường mạnh về khối kinh tế, quản trị, luật, trong khi một số trường có học phí, môi trường học tập và cơ hội thực tập phù hợp với nhiều đối tượng sinh viên. 

Do đó, thí sinh không nên chỉ quan tâm đến tên trường mà cần tìm hiểu thêm về chuẩn đầu ra, tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp và các chính sách hỗ trợ người học.

ThS Phùng Quán lại nhấn mạnh vào sự cần thiết phải có tư vấn, trợ giúp cho thí sinh trong việc chọn nguyện vọng.

Thầy cô, bố mẹ nên cùng con xem lại học bạ, nhìn thẳng vào năng lực thực tế và cân nhắc liệu con đường nghề nghiệp dự kiến có thực sự phù hợp hay không. Sự phù hợp này nằm ở câu trả lời cho câu hỏi: Thí sinh có thể ngồi học 4 năm những môn học thuộc ngành nghề đó hay không và có thể làm công việc đó mỗi ngày trong tương lai mà không cảm thấy quá sức không?

Thay đổi nào cũng cần có lộ trình, không gây thêm áp lực cho thí sinh

Ở bình diện rộng hơn, dự thảo quy chế tuyển sinh 2026 cho thấy một vấn đề lớn: Nhiều thay đổi đang được đề xuất cùng lúc và đều tác động trực tiếp đến chiến lược học tập của học sinh THPT.

Từ không giới hạn đến giới hạn 10 nguyện vọng, từ không áp tiêu chí phụ cho phương thức xét học bạ đến ràng buộc ngưỡng điểm thi tốt nghiệp THPT tối thiểu 16/30, từ xét học bạ cả năm lớp 12 đến yêu cầu phải xét đủ 3 năm 6 học kỳ, hay yêu cầu tổ hợp xét học bạ phải tương thích với tổ hợp môn thi tốt nghiệp…

Mỗi điều chỉnh riêng lẻ đều có lý do quản lý và mục tiêu nâng chất lượng tuyển sinh, nâng chuẩn đầu vào. Tuy nhiên, khi các thay đổi này được đặt cạnh nhau và dự kiến áp dụng trong cùng một thời điểm, câu hỏi đặt ra là mức độ thích ứng của người học đến đâu.

Với học sinh lớp 12 – nhóm chịu tác động trực tiếp, quy chế tuyển sinh là căn cứ để các em xây dựng kế hoạch học tập suốt ba năm phổ thông. Khi “luật chơi” thay đổi sát kỳ thi, những tính toán trước đó có thể bị đảo lộn, đặc biệt là những thay đổi liên quan tới xét học bạ.

Ông Đinh Quang Dũng, Hiệu trưởng Trường THPT Lạc Long Quân, Hà Nội, cho biết sau khi dự thảo được công bố, nhiều học sinh trường ông băn khoăn và lo lắng.

Theo ông Dũng, điều chỉnh để khắc phục bất cập là cần thiết, song không nên thay đổi đột ngột. Ông dẫn ví dụ, nếu áp dụng xét 6 kỳ học bạ ngay trong năm nay, một số học sinh lớp 10 chưa định hướng nghề nghiệp những bứt phá ở lớp 11-12 có thể sẽ thiệt thòi so với các em giữ mức học tập ổn định tủng bình.

Bên cạnh đó, việc đồng thời “chặn trên”, “chặn dưới” bằng quy định điểm sàn 16 và yêu cầu tổ hợp xét tuyển có thể khiến một bộ phận thí sinh rơi vào tình huống học bạ tốt nhưng không đủ điều kiện xét tuyển, dù xác định sớm con đường đại học theo hướng ứng dụng.

“Tôi cho rằng quy định ràng buộc để đảm bảo chất lượng là cần thiết. Tuy nhiên, xét tuyển đại học nên ổn định và có lộ trình, tránh gây xáo trộn tâm lý. Tốt nhất nên công bố sớm đủ một vòng 3 năm từ lớp 10 đến lớp 12”, ông Dũng nói.

Bà Văn Thùy Dương, Phó Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Lương Thế Vinh, Hà Nội, đồng quan điểm. Bà cho rằng tuyển sinh đại học cần sự ổn định để học sinh và phụ huynh có thời gian chuẩn bị.

“Thay đổi ngay trước kỳ thi khiến học sinh trở tay không kịp. Lộ trình nên kéo dài ít nhất 2 năm, tốt nhất là trọn một khóa từ lớp 10 đến lớp 12”, bà Dương nêu quan điểm.

Theo bà, nhiều học sinh đã lựa chọn tổ hợp môn học và môn thi từ đầu cấp dựa trên định hướng ban đầu. Nếu quy chế thay đổi sát thời điểm thi, đặc biệt liên quan đến cách tính điểm hoặc điều kiện xét tuyển, thí sinh không tránh được xáo trộn lớn về tâm lý.

PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh – Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, cũng cho rằng những quy định liên quan đến xét tuyển bằng học bạ cần có lộ trình rõ ràng vì gắn với toàn bộ quá trình học tập 3 năm THPT. Học sinh cần biết sớm để chủ động điều chỉnh kế hoạch học tập thay vì rơi vào thế bị động ở năm cuối.

Một chuyên gia tuyển sinh nhận định, ở góc độ quản lý, việc áp điểm sàn 16/30 đối với phương thức xét học bạ hay giới hạn 10 nguyện vọng đều là những giải pháp kỹ thuật để tăng hiệu quả vận hành của hệ thống tuyển sinh chung, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn sau mùa tuyển sinh nhiều biến động. 

Tuy nhiên, trong bối cảnh tuyển sinh đại học đang phân tầng mạnh, không ít trường, ngành phải tuyển ở mức điểm 14-16, việc đồng thời siết điều kiện đầu vào và thu hẹp không gian lựa chọn có thể tạo ra tác động cộng hưởng ngoài dự kiến.

“Ở chiều tích cực, thí sinh sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn, giảm tình trạng đăng ký dàn trải hàng chục, thậm chí hàng trăm nguyện vọng như trước. Hệ thống lọc ảo cũng có thể vận hành gọn nhẹ hơn, hạn chế những trục trặc kỹ thuật từng xảy ra.

Nhưng ở chiều ngược lại, một bộ phận thí sinh dù chỉ chiếm 1,5% theo thống kê có thể mất đi cơ hội học tập phù hợp. Với học sinh phổ thông và cha mẹ các em, khi phải đối mặt với hàng loạt thay đổi cùng lúc, áp lực thi cử trở nên nặng nề hơn bởi cảm giác “luật chơi” thay đổi ngay trước vạch đích”, vị chuyên gia nêu ý kiến.

Từ thực tế, ông cho rằng cần có cách thức chuyển tiếp chính sách phù hợp. Những thay đổi trong tuyển sinh cần đi kèm một lộ trình đủ dài và thông tin đủ sớm để đảm bảo sự ổn định tâm lý và quyền lựa chọn của người học. 

Kỳ 1: Áp điểm sàn 16 cho xét học bạ, hơn 1/3 trường ĐH sẽ khó tuyển sinh?

Kỳ 2: Tuyển sinh đại học 2026: Tại sao chốt điểm “sàn” 16/30 mà không phải 15/30?