Trung Đông chìm trong khói lửa chiến sự những ngày qua (Ảnh: AFP).
Các đồng minh của Washington tại Vịnh Ba Tư đang rơi vào tình thế mà họ từ lâu cố tránh: Đứng ở tuyến đầu và hứng chịu phần lớn tác động của một cuộc xung đột Trung Đông đang mở rộng.
Sau khi bị lôi kéo vào một cuộc chiến do Mỹ bắt đầu trước, cả 6 quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đều đã trở thành mục tiêu của các đòn trả đũa từ Iran.
Các cơ sở quân sự tại Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đều đã bị tấn công. Tuy nhiên, tên lửa và UAV từ Iran cũng nhắm vào cơ sở hạ tầng khác như sân bay, cảng biển, hạ tầng năng lượng.
Tình thế sinh tử của Iran
Xét về quy mô và phạm vi, loạt tấn công này đánh dấu sự thay đổi lớn so với cách Iran phản ứng trước đây trước các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025, Tehran chỉ tấn công một căn cứ tại Qatar, và thậm chí còn cảnh báo trước cho chính quyền Doha.
Trái lại, điều đang diễn ra hiện nay là kịch bản mà các nhà hoạch định chiến lược tại các thủ đô Vùng Vịnh từ lâu đã cảnh báo: Một nỗ lực của Tehran nhằm mở rộng xung đột và nhằm vào các quốc gia mà họ coi là đồng minh của phương Tây.
Kể từ sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023 của Hamas và các nhóm vũ trang Palestine vào Israel, các nhà hoạch định chính sách tại Vùng Vịnh đã tìm cách tránh để xung đột lan rộng ra toàn khu vực.
Thiệt hại của các bên tính đến ngày 3/3 (Ảnh: Al Jazeera).
Qatar đóng vai trò trung gian giữa Israel và Hamas. Oman làm trung gian giữa Mỹ và Iran. Ả Rập Xê Út duy trì đối thoại thường xuyên với Iran nhằm giảm căng thẳng khu vực.
Các đợt leo thang giữa Israel và Iran vào tháng 4 và tháng 10 năm 2024, rồi tháng 6 năm 2025 khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công chung, đều đưa khu vực đến sát bờ vực chiến sự toàn diện, nhưng chưa vượt qua ngưỡng đó.
Tuy nhiên, các hành động của Iran trong những ngày đầu sau chiến dịch không kích của Mỹ cho thấy sự kiềm chế tương đối của Tehran trong cuộc chiến 12 ngày trước đây đã chấm dứt.
Iran đang bị đẩy vào tình thế sinh tử. Vì vậy, họ đang đặt cược vào việc gây áp lực lên quốc gia Vùng Vịnh. Iran đồng thời cũng cảnh báo nổ súng vào các tàu đi qua eo biển huyết mạch Hormuz, ảnh hưởng tới hàng loạt hoạt động giao thương tỷ USD quan trọng qua tuyến đường chiến lược này.
Logic của chiến lược này là: Các quốc gia Vùng Vịnh có thể gây sức ép lên Mỹ, quốc gia có thể lo ngại về chi phí leo thang của một cuộc chiến khu vực kéo dài. Iran hy vọng rằng ván cược tỷ USD nhằm vào các nước láng giềng sẽ là cách gây áp lực lên Mỹ, quốc gia mạnh hơn hẳn Tehran về tiềm lực kinh tế cũng như quân sự.
Tác động dây chuyền
Các quốc gia Vùng Vịnh cũng là mục tiêu dễ thấy đối với Iran. Do không có khả năng tấn công lãnh thổ Mỹ bằng vũ khí thông thường, Tehran có thể nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ rải rác khắp khu vực Vịnh, vốn nằm trong tầm bắn của kho tên lửa đạn đạo Iran.
Quy mô các cuộc tấn công của Iran trong 2 ngày đầu của cuộc xung đột cho thấy mức độ khác biệt lớn so với tháng 6/2025. Chỉ trong hai ngày, Iran đã phóng ít nhất 390 tên lửa đạn đạo, 830 UAV nhằm vào các quốc gia Vùng Vịnh. Trong khi đó, cuộc tấn công vào căn cứ Al-Udeid tại Qatar năm ngoái chỉ sử dụng 14 tên lửa đạn đạo và là một cuộc tấn công đơn lẻ vào một mục tiêu duy nhất.
Trung Đông chìm trong khói lửa chiến sự dồn dập (Video: AP).
Cho đến nay, các hệ thống phòng không của các quốc gia Vùng Vịnh đã đánh chặn tên lửa Iran, nên thiệt hại và thương vong thực tế tương đối hạn chế, với chỉ vài trường hợp tử vong và vài chục người bị thương.
Tuy nhiên, tác động tâm lý đối với các thành phố Vùng Vịnh đang bị tấn công mới là yếu tố có thể gây tổn hại nghiêm trọng. Trong những năm gần đây, các quốc gia Vùng Vịnh đã quảng bá khu vực này như một “ốc đảo ổn định” và nơi lý tưởng để sống và làm việc.
Các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở tại những nước này đang làm suy yếu hình ảnh về các thủ đô Vùng Vịnh an toàn và ổn định.
Sau đó, Tehran còn nhắm vào các cơ sở dầu khí, bao gồm Ras Laffan ở Qatar, Ras Tanura ở Ả Rập Xê Út, đánh dấu một bước leo thang mới có hậu quả rất lớn.
Các quốc gia Vùng Vịnh cũng lo ngại rằng mục tiêu bị ảnh hưởng tiếp theo có thể là các nhà máy khử mặn, vốn cực kỳ quan trọng để giải quyết tình trạng khan hiếm nước trong khu vực.
Với vai trò là một trong những trung tâm quan trọng của nền kinh tế toàn cầu nhờ trữ lượng dầu khí lớn và vị trí chiến lược trong vận tải biển và hàng không, các quốc gia Vùng Vịnh đặc biệt dễ tổn thương trước sự leo thang của chiến sự ở Iran.
Dubai, Abu Dhabi và Doha đã đầu tư mạnh vào các hãng hàng không “siêu kết nối”, cho phép kết nối bất kỳ 2 điểm nào trên thế giới với một điểm dừng tại Vùng Vịnh.
Việc đóng cửa không phận Qatar, UAE, Bahrain và Kuwait đã khiến hàng chục nghìn hành khách bị mắc kẹt, tạo ra sự gián đoạn lớn nhất đối với giao thông hàng không toàn cầu kể từ đại dịch Covid-19.
Ngoài ra, hoạt động vận tải hàng hóa quan trọng cho chuỗi cung ứng địa phương bị ảnh hưởng nặng nề. Trong khi đó, thương mại đường biển qua eo biển Hormuz cũng bị gián đoạn.
Khác với năm ngoái, khi giá dầu và phí bảo hiểm tăng mạnh lúc đầu nhưng nhanh chóng giảm khi hạ tầng năng lượng không bị tấn công đáng kể, thì lần này điều ngược lại đang xảy ra.
Kể từ khủng hoảng Vùng Vịnh 1990-1991, khu vực này chưa từng đối mặt với mức độ nguy hiểm và bất ổn lớn như hiện nay.
Iran dường như đang đặt cược rằng các động thái của họ sẽ làm tăng đáng kể chi phí đối với Mỹ và các đối tác Vùng Vịnh. Hy vọng của Tehran là tác động kinh tế sẽ khiến các lãnh đạo Vùng Vịnh gây sức ép lên Tổng thống Donald Trump để tìm lối thoát cho cuộc chiến.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/van-cuoc-ty-usd-cua-iran-truoc-doi-thu-ap-dao-ve-tiem-luc-quan-su-20260305173142048.htm
