Có một quy luật bất thành văn trên thị trường tài chính: Khi lo sợ về tương lai, người ta mua vàng; nhưng khi áp lực ập đến ngay trước mắt, họ lại mang vàng ra bán. Quy luật nghiệt ngã này đang tái hiện rõ nét trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị hiện nay, buộc giới đầu tư toàn cầu phải định hình lại toàn bộ chiến lược phòng thủ.
Giá vàng giảm gần 25% so với mức đỉnh lịch sử, dù cuộc chiến tại Iran vẫn đang phủ bóng lên kinh tế toàn cầu (Ảnh: AP).
Cú sốc thanh khoản và tháng tồi tệ nhất 17 năm
Theo dữ liệu từ Reuters, tính từ đầu tháng 3, giá vàng đã bốc hơi hơn 13%. Đây là mức lao dốc hàng tháng mạnh nhất kể từ tháng 10/2008, thời điểm đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Trước đó, kim loại quý này từng thiết lập đỉnh lịch sử 5.600 USD/ounce vào cuối tháng 1. Nhưng ngay khi căng thẳng leo thang, giá đã rơi tự do mất gần 25%, có thời điểm chạm đáy quanh mốc 4.100 USD/ounce.
Không riêng gì vàng, bạc cũng chịu chung số phận với biên độ biến động thậm chí còn khốc liệt hơn. Từng chạm đỉnh 121 USD/ounce, giá bạc đã bốc hơi khoảng 50%, rơi xuống vùng 61 USD trước khi phục hồi nhẹ.
Sự sụt giảm này bắt nguồn từ một làn sóng “xả đòn bẩy” khổng lồ trên thị trường. Khi sự hoảng loạn kích hoạt các lệnh gọi ký quỹ, nhà đầu tư buộc phải bán những tài sản có tính thanh khoản cao nhất để bù đắp thua lỗ. Vàng, với đặc tính dễ mua bán, nhanh chóng biến thành một “van thanh khoản” thay vì hầm trú ẩn.
Áp lực vĩ mô lấn át “hào quang” trú ẩn
Bên cạnh yếu tố thanh khoản, bức tranh vĩ mô đang tạo ra những cơn gió ngược đối với kim loại quý. Xung đột tại Trung Đông đã trực tiếp đẩy giá dầu và năng lượng leo thang, từ đó làm sống lại nỗi lo lạm phát dai dẳng.
Theo phân tích từ Bloomberg, cú sốc năng lượng này đã buộc thị trường phải định giá lại lộ trình chính sách tiền tệ của Mỹ. Trước khi chiến sự nổ ra, công cụ FedWatch của CME Group cho thấy giới đầu tư kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ có 2 lần cắt giảm lãi suất trong năm 2026.
Nhưng hiện tại, kỳ vọng này gần như đã bị xóa sổ hoàn toàn. Lãi suất neo cao khiến lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng vọt, kéo theo sự mạnh lên của đồng USD. Đối với một tài sản không sinh lãi như vàng, chi phí cơ hội để nắm giữ lúc này là quá đắt đỏ.
Hơn nữa, đồng bạc xanh mạnh lên cũng khiến vàng trở nên kém hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư nắm giữ ngoại tệ khác. Sự kết hợp của lãi suất cao và USD mạnh đã hoàn toàn lấn át lực cầu trú ẩn an toàn.
Một yếu tố khác được giới phân tích chỉ ra là vàng có thể đã bị “mua quá mức” từ trước. Phần lớn “phí rủi ro” địa chính trị thực chất đã được phản ánh vào đà tăng giá bùng nổ hồi tháng 1. Khi rủi ro thực sự xảy ra, thị trường lại hành động theo tâm lý chốt lời.
Nghiên cứu mới đây trên Global Finance Journal cũng củng cố góc nhìn này. Dữ liệu cho thấy từ năm 2006 đến nay, vai trò phòng vệ của vàng đã trở nên kém nhất quán hơn hẳn so với hai thập kỷ trước đó. Trong những giai đoạn biến động mạnh, vàng đôi khi lại giảm cùng nhịp với thị trường cổ phiếu, thay vì đi ngược chiều như lý thuyết truyền thống.
“Cá mập” ngân hàng Trung ương đổi chiều
Sự dịch chuyển cấu trúc lớn nhất trên thị trường vàng hiện nay đến từ các ngân hàng Trung ương. Trong 4 năm qua, đây chính là lực đẩy chính giúp vàng liên tục lập đỉnh.
Các quốc gia đã mua gom để đa dạng hóa dự trữ, giảm sự phụ thuộc vào đồng USD. Hiện tại, khu vực chính thức đang nắm giữ khối lượng vàng trị giá hơn 4.300 tỷ USD, chiếm tới 1/5 quy mô toàn thị trường.
Nhưng khi khủng hoảng nổ ra, chính những “cá mập” này lại đang phải cân nhắc việc mở kho. Giá năng lượng đắt đỏ đang vắt kiệt nguồn lực của các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu, trong khi chi tiêu quốc phòng ngày một tăng cao.
Theo Hội đồng Vàng Thế giới, Nga đang là bên bán ròng vàng lớn nhất trong năm nay, động thái được cho là nhằm bảo vệ đồng nội tệ. Ngân hàng Trung ương Ba Lan cũng đã để ngỏ khả năng bán ra, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ đang cân nhắc dùng vàng làm tài sản thế chấp.
Lực mua từ khu vực này đang chững lại rõ rệt. Thống kê cho thấy các ngân hàng Trung ương chỉ mua ròng khoảng 5 tấn vàng trong tháng 1 so với mức trung bình 27 tấn/tháng của năm ngoái.
Điều này cho thấy vàng đang thực hiện đúng chức năng dự trữ của nó: được tích lũy trong thời bình và mang ra sử dụng khi có biến.
Giá năng lượng tăng đang gây áp lực lớn lên các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu khiến một số ngân hàng trung ương, bán bớt vàng hoặc dùng làm tài sản thế chấp (Ảnh: WSJ).
Phép thử lịch sử và tín hiệu mới từ thị trường
Đà bán tháo hiện tại đang đi ngược hoàn toàn “kịch bản kinh điển” của vàng. Trong suốt nửa thế kỷ qua, mỗi cú sốc địa chính trị thường là bệ phóng cho kim loại quý. Nhưng lần này, thị trường lại phản ứng khác và thực tế, điều đó không phải chưa từng xảy ra.
Theo phân tích của Bloomberg, trong cả khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 lẫn cú sốc đầu đại dịch Covid-19 vào tháng 3/2020, vàng cũng từng lao dốc ở giai đoạn đầu. Khi đó, áp lực lớn nhất không phải là rủi ro, mà là nhu cầu tiền mặt, nhà đầu tư bán mọi thứ để đảm bảo thanh khoản. Kịch bản này dường như đang lặp lại.
Một báo cáo trên Global Finance Journal chỉ ra rằng vai trò “tài sản trú ẩn” của vàng đã thay đổi đáng kể. Nếu trong giai đoạn 1987-2005, vàng gần như luôn là công cụ phòng vệ ổn định, thì từ 2006-2024, hành vi này trở nên thất thường hơn. Mối tương quan âm với cổ phiếu không còn bền vững, thậm chí có những thời điểm, vàng và chứng khoán cùng giảm sâu.
Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn tiêu cực. Tính chung quý I/2026, vàng vẫn tăng khoảng 5%, cho thấy xu hướng dài hạn chưa bị phá vỡ.
Ở chiều ngược lại, thị trường cũng bắt đầu xuất hiện những tín hiệu “dịu lại”. Theo The Wall Street Journal, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bày tỏ sẵn sàng chấm dứt chiến dịch quân sự tại Iran, ngay cả khi eo biển Hormuz vẫn chưa được khai thông hoàn toàn. Thông tin này nhanh chóng kích hoạt tâm lý “ưa rủi ro” trên thị trường toàn cầu.
Diễn biến này được Reuters ghi nhận ngay trong phiên châu Á – Thái Bình Dương, khi giá vàng có nhịp hồi phục nhẹ nhờ kỳ vọng căng thẳng sẽ sớm hạ nhiệt.
Về dài hạn, các định chế lớn vẫn giữ góc nhìn tích cực. Goldman Sachs dự báo vàng có thể chạm mốc 5.400 USD/ounce vào cuối năm 2026, nhờ xu hướng các ngân hàng trung ương tiếp tục đa dạng hóa dự trữ và kỳ vọng chính sách tiền tệ sẽ dần nới lỏng trở lại.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/vang-rot-manh-nhat-trong-17-nam-kenh-tru-an-khong-con-an-toan-20260331141040388.htm
