Viettel, VNPT, FPT đồng loạt kiến nghị khẩn về giá điện, vì sao?

Loạt công ty công nghệ lớn của Viettel, VNPT, FPT Telecom, CMC và VNG Data Center vừa đồng loạt có văn bản khẩn gửi Bộ Công Thương kiến nghị xem xét lại việc áp dụng giá điện kinh doanh đối với các trung tâm dữ liệu, thay cho mức giá điện sản xuất như trước đây.

Chi phí “đội” lên 50% sau 3 tháng áp dụng giá mới

Căn cứ Thông tư số 60/2025/TT-BCT ban hành ngày 2/12/2025 về thực hiện giá bán điện, cơ quan điện lực đã xếp hoạt động trung tâm dữ liệu vào nhóm “cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung”, từ đó áp dụng khung giá điện theo mục đích kinh doanh.

Cách phân loại này đã thay thế mức giá điện theo mục đích sản xuất vốn được áp dụng ổn định, thống nhất cho toàn bộ trung tâm dữ liệu tại Việt Nam trong nhiều năm qua.

Điều này theo các doanh nghiệp đã và đang làm tiêu tốn chi phí kinh doanh đáng kể. Cụ thể, từ đầu tháng 12/2025, chi phí điện – khoản chi lớn nhất trong tổng chi phí vận hành trung tâm dữ liệu – đã tăng mạnh. Đơn cử như tại trung tâm dữ liệu do CMC đầu tư và vận hành, chỉ sau ba kỳ hóa đơn đầu tiên áp dụng mức giá mới, chi phí điện đã tăng trên 50% so với trước.

Các doanh nghiệp này nêu mức tăng đột ngột này đang làm xáo trộn nghiêm trọng phương án tài chính, cấu trúc giá dịch vụ cũng như khả năng duy trì hoạt động ổn định và mở rộng đầu tư trong tương lai. Không chỉ dừng lại ở một vài dự án riêng lẻ, các doanh nghiệp cho biết nhiều trung tâm dữ liệu khác cũng đang nằm trong diện kiểm tra, rà soát để áp dụng đồng loạt giá điện kinh doanh.

Cũng theo quan điểm các doanh nghiệp công nghệ “kêu cứu”, trung tâm dữ liệu không phải là cơ sở kinh doanh dịch vụ thông thường mà là một “nhà máy hạ tầng số”. Điện năng tại trung tâm dữ liệu theo đó là đầu vào trực tiếp, thiết yếu và không thể thay thế để “sản xuất” ra hạ tầng số.

Do vậy, Viettel, VNPT, FPT Telecom, CMC, VNG… kiến nghị Bộ Công Thương xem xét giữ nguyên việc áp dụng giá điện sản xuất đối với trung tâm dữ liệu như cách đã thực hiện thống nhất trong thời gian qua.

Hệ thống điện chằng chịt phục vụ trung tâm dữ liệu (Ảnh: IT).

Thế giới ưu đãi giá điện cho “thủ phủ” AI như thế nào?

Trên thế giới, dù gây áp lực thiếu điện, nhiều quốc gia vẫn ưu tiên phát triển công nghệ bằng cách duy trì chính sách giá điện ưu đãi cho các trung tâm dữ liệu. Giá điện cho các trung tâm này theo đó chỉ bằng phân nửa giá điện thương mại.

Đơn cử tại Virginia (bang quy tụ nhiều trung tâm dữ liệu tại Mỹ), giá điện bình quân cho khối công nghiệp năm 2025 chỉ khoảng 7,24 cent cho mỗi kWh – thấp hơn nhiều so với mức 10,68 cent khối thương mại dịch vụ phải trả.

Nhờ được xếp vào nhóm khách hàng công nghiệp hoặc áp dụng biểu giá riêng như Schedule GS-3 và mới nhất là GS-5, các trung tâm dữ liệu của Google hay Microsoft đang hưởng mức giá thấp hơn khoảng 30% so với các tòa nhà văn phòng hay trung tâm mua sắm.

Tương tự Ohio (Mỹ), thỏa thuận tháng 7/2025 giữa AEP Ohio và các hãng công nghệ cũng chốt mức cam kết công suất 85%, giúp giá điện thực tế của các nhà máy số này luôn ổn định ở mức 7-10 cent, thấp hơn đáng kể so với mức 10-12 cent của khối kinh doanh, dịch vụ thông thường

Hay tại Ireland, một chính sách tương tự đang được áp dụng khi Ủy ban Điều tiết Tiện ích (CRU) đã định danh trung tâm dữ liệu là nhóm “Người sử dụng năng lượng lớn” (Large Energy Users), tách bạch hoàn toàn với nhóm khách hàng thương mại.

Không chỉ hưởng lợi về giá, các trung tâm dữ liệu còn được xem là nguồn thu tăng thêm, giúp góp phần cải thiện hạ tầng lưới điện. Báo cáo độc lập từ hãng nghiên cứu E3 công bố tháng 12/2025, dựa trên dữ liệu vận hành của Amazon, chỉ ra rằng một trung tâm dữ liệu 100MW có thể tạo ra khoản thặng dư doanh thu 3,4 triệu USD mỗi năm cho công ty điện lực để tái đầu tư lưới điện.

Trung tâm dữ liệu của Amazon. (Ảnh: AWS).

Nỗi ám ảnh về cơn khát điện cho AI

TS Nguyễn Xuân Thành – Chuyên gia kinh tế, Giảng viên Đại học Fulbright Việt Nam – cảnh báo việc đầu tư vào hạ tầng, trung tâm dữ liệu AI sẽ tạo ra nhu cầu rất lớn về điện. Điều này rất cần tính toán trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực phát triển các ngành kinh tế với nhu cầu tiêu thụ điện rất lớn.

GS.TS Trần Thọ Đạt cũng cho rằng khi vận hành trung tâm dữ liệu cho AI tại Việt Nam sẽ tốn điện và nước. Như vậy, khi ấy sẽ nảy sinh bài toán giữa “Ứng dụng AI và bảo vệ tài nguyên môi trường Việt Nam”.

Đây không chỉ là câu chuyện của Việt Nam, mà là một nỗi ám ảnh lớn toàn cầu hiện nay. Khi phía sau mỗi thành tựu AI đều có một trung tâm dữ liệu hoạt động với cơn khát điện dường như vô tận. Các trung tâm dữ liệu chứa vô số giá đặt máy chủ dùng để lưu trữ và xử lý tệp dữ liệu đồ sộ, tiêu hao năng lượng lớn chưa từng thấy.

Chưa kể, lưới điện hiện đại là hệ thống phức tạp bao gồm nhà máy điện, trạm biến áp và đường dây truyền tải phân phối điện trên khu vực rộng lớn. Mỗi nhà máy đều có công suất cung cấp điện tối đa. Việc tăng thêm những trung tâm dữ liệu AI khổng lồ có thể khiến lưới điện địa phương quá tải, đặc biệt ở khu vực đang vật lộn với tình trạng thiếu điện.

Thực tế, nhiều nơi ở Mỹ như California và Arizona chật vật cắt điện luân phiên khi nhu cầu cao điểm. Đưa những trung tâm dữ liệu mới quy mô GW (gigawatt) vào các khu vực này có thể khiến thách thức thêm trầm trọng. Ngay cả ở bang có công suất thặng dư như Texas, North Dakota, và Wyoming, nhà chức trách cũng phải cân nhắc xây dựng hoặc nâng cấp đường dây, xây nhà máy điện và quản lý tác động tiềm ẩn đối với điện dân dụng.

Một chuyên gia thậm chí dự báo nhu cầu gia tăng đột ngột có thể đẩy giá điện lên cao hơn. “Nếu nguồn cung không thể đáp ứng nhu cầu của AI, kết quả duy nhất có thể là giá điện cao hơn. Ngoài ra, một số nhà máy điện cũ như nhà máy nhiệt điện có thể cần tái kích hoạt, dấy lên lo ngại về môi trường”, ông cho biết.