Xe điện chạy năng lượng mặt trời sẽ thay đổi ngành giao thông vận tải ở châu Phi

Đây là kết luận từ nghiên cứu mới do Viện Nghiên cứu ETH Zurich (Thụy Sĩ) và Viện Paul Scherrer (Thụy Sĩ) dẫn đầu, hợp tác với các nhà nghiên cứu châu Phi từ Đại học Makerere (Uganda), Đại học Port Harcourt (Nigeria) và Đại học Stellenbosch (Nam Phi).

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng xe điện trên lục địa này có thể tăng tốc nhanh hơn so với dự đoán trước đây – với điều kiện cơ sở hạ tầng sạc được thiết kế phù hợp với thực tế năng lượng địa phương.

Điều này diễn ra trong bối cảnh dự kiến số lượng xe hơi ở châu Phi sẽ tăng gấp đôi vào năm 2050, tốc độ tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu. Câu hỏi đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách và ngành công nghiệp không còn là liệu giao thông vận tải có mở rộng hay không, mà là công nghệ nào sẽ hỗ trợ sự tăng trưởng đó, nghiên cứu cho thấy.

Các giải pháp năng lượng mặt trời ngoài lưới điện sẽ giúp việc sạc xe điện trở nên khả thi ngay cả ở những nơi không có hoặc có lưới điện không ổn định. Theo nghiên cứu, xe điện, kết hợp với các giải pháp sạc điện ngoài lưới bằng năng lượng mặt trời, có thể trở nên hiệu quả về mặt chi phí ở nhiều quốc gia châu Phi trước năm 2040.

Chuyên gia Bessie Noll, nhà nghiên cứu cấp cao tại Nhóm chính sách năng lượng và công nghệ tại ETH Zurich, cho biết: “Nhiều mô hình đã giả định rằng xe sử dụng động cơ đốt trong sẽ tiếp tục chiếm ưu thế ở châu Phi cho đến giữa thế kỷ này. Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy rằng, trong một số điều kiện nhất định, việc chuyển đổi sang xe điện là khả thi sớm hơn nhiều người nghĩ”.

Xe điện không còn được coi là những sản phẩm độc đáo trên toàn cầu. Thay vào đó, việc áp dụng chúng đã trở nên phổ biến khi ngày càng nhiều hãng sản xuất ô tô cam kết loại bỏ dần các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong.

Theo nghiên cứu, yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng chi trả của xe điện ở châu Phi là việc sạc điện. Ở nhiều khu vực, điện lưới không đáng tin cậy hoặc hoàn toàn không có, khiến các nhà nghiên cứu phải mô hình hóa một con đường thay thế.

Nhóm nghiên cứu đã phân tích số liệu từ 52 quốc gia châu Phi và hơn 2.000 địa điểm, xem xét một kịch bản trong đó xe điện được sạc bằng hệ thống quang điện mặt trời chuyên dụng kết hợp với pin cố định và hoạt động độc lập với lưới điện.

Theo nghiên cứu, kết quả cho thấy các hệ thống phi tập trung như vậy có thể vừa tiết kiệm chi phí vừa đáng tin cậy.

Sự sụt giảm nhanh chóng chi phí điện mặt trời và lưu trữ pin, kết hợp với sự sẵn có ngày càng tăng của các mẫu xe điện giá thấp hơn – đặc biệt là từ Trung Quốc – đang cải thiện hiệu quả kinh tế. Xe điện hai và ba bánh đã nổi bật là lựa chọn hấp dẫn nhất về mặt tài chính tại nhiều thị trường châu Phi.

Mô hình cho thấy một hệ thống năng lượng mặt trời nhỏ gọn có thể hỗ trợ một chiếc xe điện nhỏ di chuyển khoảng 50km mỗi ngày, với chi phí sạc chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chi phí sở hữu xe.

Theo công ty tư vấn Benchmark Mineral Intelligence, doanh số bán xe điện toàn cầu đã tăng 20% vào năm ngoái, đạt 2,1 triệu chiếc trên toàn thế giới.

Tuy nhiên báo cáo lưu ý rằng tốc độ tăng trưởng có thể sẽ chậm lại vào năm 2026, do sự suy giảm ở Trung Quốc và việc nới lỏng các mục tiêu điện khí hóa trên toàn thế giới.

Nam Phi vẫn là thị trường xe điện tiên tiến nhất châu Phi về xe chở khách, cơ sở hạ tầng sạc và chiều sâu ngành công nghiệp ô tô.

Theo Hội đồng Kinh doanh ô tô, ước tính sẽ có khoảng 15.300 xe điện (bao gồm cả các mẫu xe điện hoàn toàn) được đăng ký lưu hành trên đường phố Nam Phi vào năm 2025 – gần gấp đôi so với con số năm 2024.

Ở những nơi khác tại châu Phi, việc sử dụng xe điện đang đi theo những con đường đa dạng và thường thực tế hơn.