Yếu tố quyết định cục diện xung đột quân sự tại Ukraine năm 2026

Binh sĩ Ukraine chiến đấu gần Pokrovsk (Ảnh: Reuters).

Trong bối cảnh cuộc xung đột quân sự Nga – Ukraine sắp kéo dài sang năm thứ 5 và số lượng thương vong tiếp tục gia tăng tại các vùng giao tranh, hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực phục vụ quân sự đang trở thành “biến số then chốt” quyết định bên nào giữ được thế chủ động trên chiến trường trong năm 2026.

Trong một boong-ke gỗ ẩm ướt, ánh sáng le lói qua khe hở, một sĩ quan Ukraine cao lớn, giọng trầm ấm, lần lượt bắt tay từng binh sĩ. “Chúc các anh may mắn”, ông nói, mắt nhìn thẳng vào những gương mặt mệt mỏi. Những người lính – hầu hết đã ngoài 40 tuổi, mặc quân phục dã chiến tiêu chuẩn, vai vác súng trường, đáp lại bằng cái gật đầu hờ hững, ánh mắt vô hồn hướng về phía trước.

Đoạn video lan truyền trên mạng xã hội từ “Trung đoàn Tấn công số 425” của Ukraine, hay còn gọi là Skelia, không chỉ là khoảnh khắc bình thường của cuộc chiến ác liệt hiện nay. Nó phản ánh một cuộc khủng hoảng sâu sắc, theo đó nhân lực đang trở thành “gót chân Achilles” của Kiev, khi cuộc xung đột quân sự với Nga chuẩn bị bước sang năm thứ năm.

Báo Kyiv Independent mô tả trong phân tích mới nhất, Skelia từng là biểu tượng của lực lượng tấn công tinh nhuệ Ukraine, được thành lập vào mùa thu năm 2025 từ các đơn vị độc lập trung thành với Tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky. Nhưng nay, đơn vị này phải đối mặt với thương vong cao do các đợt tấn công như vũ bão từ phía Nga những tháng qua, trong khi nhiều lữ đoàn khác thiếu quân nghiêm trọng.

Khi nhiệt độ tháng 1 giảm sâu dưới mức đóng băng, đà tiến công của Nga chững lại theo quy luật mùa đông, nhưng mùa xuân và hè sẽ mang theo những chiến dịch khốc liệt hơn. Năm 2026, cục diện xung đột Ukraine không chỉ phụ thuộc vào vũ khí hay hỗ trợ quốc tế, mà chính là cách hai bên quản lý “nguồn lực con người”, yếu tố then chốt quyết định ai giữ thế chủ động trên chiến trường dài hơn 1.000km.

Khủng hoảng nhân lực – gánh nặng của Ukraine

Ukraine đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân lực mang tính hệ thống, ảnh hưởng đến cả những đơn vị tinh nhuệ nhất. Theo Euronews, quân đội Ukraine hiện thiếu hụt nghiêm trọng binh sĩ, hàng chục nghìn trường hợp đào ngũ và tuyển mộ không đạt chỉ tiêu. Tổ chức nghiên cứu Atlantic Council cảnh báo rằng, lợi thế nhân lực của Nga so với Ukraine ngày càng lớn trong năm tới, dựa trên quỹ đạo hiện tại của cuộc chiến.

Các chuyên gia quốc tế đồng tình với nhận định này. Michael Kofman, nhà phân tích cấp cao tại Viện Carnegie vì Hòa bình quốc tế có trụ sở tại Mỹ, cho biết trong bài viết trên tạp chí Foreign Affairs rằng Ukraine đang “bị bào mòn” bởi thương vong cao và thiếu bổ sung, dẫn đến tình trạng các lữ đoàn phòng thủ bị suy yếu.

Tại mặt trận phía nam gần Huliaipole (tỉnh Zaporizhzhia), Nga đã kiểm soát khu vực này vào dịp Giáng sinh 2025, sau khi Ukraine rút quân hỗn loạn do “Lữ đoàn Phòng vệ Lãnh thổ số 102” (đơn vị thiếu quân và trang bị) không thể cầm cự. Tương tự, thành phố Siversk ở phía bắc Donetsk rơi vào tay Nga chỉ trong vài tuần, dù các lữ đoàn Ukraine ở đây từng dày dạn kinh nghiệm nhưng nay bị mòn mỏi do thiếu tiếp viện.

Sự chênh lệch giữa lực lượng tấn công và phòng thủ đang tạo ra những “điểm yếu” dọc chiến tuyến. Tại tỉnh Sumy, quân đội Nga tiến vào làng Hrabovske (khu vực trước đây tương đối yên tĩnh nhưng chỉ được bảo vệ bởi lực lượng mỏng) cho thấy nguy cơ mở thêm mặt trận mới. Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Nga đang tận dụng lợi thế này để tạo đột phá, trong khi Ukraine phải điều chuyển lực lượng liên tục để “vá các lỗ hổng” nhân lực.

Ông Oleksandr Vindman, cựu chuyên gia Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nhấn mạnh Ukraine có sức bền dài hạn lớn hơn Nga nếu được hỗ trợ châu Âu bền vững, nhưng khủng hoảng nhân lực có thể làm đảo ngược điều đó vào cuối 2026. Kyiv Independent dự báo rằng cách Ukraine sử dụng nhân lực hiệu quả sẽ quyết định liệu họ có thua trong cuộc chiến hay không. Nếu hàng trăm nghìn binh sĩ Ukraine không duy trì được số lượng, năng lực và tinh thần, Nga có thể đạt mục tiêu tham vọng nhất.

Nhân lực Nga: Ưu thế về số lượng

Giới chuyên gia cho rằng Nga cũng đang chịu sức ép về nhân lực, nhưng với dân số lớn hơn và động lực kinh tế mạnh mẽ, họ có lợi thế trước Ukraine. Theo Moscow Times, năm 2025 ghi nhận số lượng tổn thất nhân mạng cao nhất của Nga kể từ khi cuộc chiến nổ ra, buộc quân đội phải tìm nguồn bổ sung từ tù nhân, người nhập cư và tăng lương tuyển mộ. Tạp chí Economist ước tính tổn thất Nga tăng trong 2025, khoảng 55.000-250.000 người thiệt mạng so với giai đoạn đầu chiến tranh.