Sau mùa mua sắm cuối năm, ngành bán lẻ bước vào mùa “trả hàng hoàn tiền”, với một phần ba số hàng hoàn không thể bán lại, đồng nghĩa phần lớn thải ra bãi rác.
Phần lớn đơn “trả hàng hoàn tiền” ở Mỹ rơi vào tháng một, sau kỳ nghỉ Giáng Sinh và năm mới. Nhiều nhà bán hàng cho biết họ mở rộng thêm kênh tiếp nhận, đồng thời tăng cường nhân viên để xử lý lượng hàng trả đột biến dịp này.
Theo ước tính của Hiệp hội Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF), tỷ lệ hoàn hàng của các đơn online năm 2025 ở mức 19,3%. Tức là, cứ 5 đơn online bán ra thì có 1 đơn hoàn. Tính toàn ngành bán lẻ, tỷ lệ này thấp hơn, ở mức 15,8%, tương ứng 850 tỷ USD doanh số.
Nguồn: Hiệp hội Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF). Do phương pháp tính khác biệt, số liệu năm 2023 bị bỏ khỏi thống kê
Tỷ lệ hoàn hàng cao gia tăng áp lực lên môi trường. Khi người dùng đặt hàng, sản phẩm sẽ được bên bán đóng gói bằng túi nilon, màng co, túi bóng khí chống sốc làm từ nhựa.
Không chỉ dùng nguyên liệu gốc dầu mỏ trong khâu đóng gói, hàng hóa còn gây phát thải hoặc tiêu tốn năng lượng trong khâu vận chuyển. Món hàng ấy sẽ được chuyển từ kho người bán tới các điểm trung chuyển, kho trung tâm, rồi giao chặng cuối (last mile delivery) tới khách hàng.
Khi được yêu cầu hoàn, món hàng ấy lại trải qua các công đoạn trên một lần nữa. Joseph Sarkis, giảng viên ngành quản lý chuỗi cung ứng tại Viện Bách khoa Worcester, ước tính việc trả lại một mặt hàng làm tăng tác động lên hành tinh 25-30%.
Một nhân viên giao hàng Amazon kiểm tra các kiện hàng tại thành phố New York, Mỹ, ngày 11/7/2022. Ảnh: Reuters
Ngay cả khi được trả đến tay bên bán, nhiều mặt hàng không thể quay vòng bán lại, thường bởi yếu tố kinh tế.
Ví dụ, nếu bạn mua một chiếc điện thoại rồi gửi trả vì không thích màu sắc, người bán phải trả tiền vận chuyển, phí nhân công cho các khâu kiểm tra, xem xét bao bì, sửa lỗi sản phẩm nếu có.
Doanh nghiệp thường chấp nhận chi trả các chi phí này với món đắt đỏ như điện thoại, nhằm bán lại trên thị trường. Nhưng họ sẽ không làm vậy với một chiếc thìa silicon 6 USD bán qua Amazon, khi chi phí bỏ ra lớn hơn giá trị sản phẩm. Bên cạnh đó, một số mặt hàng đặc thù như đồ bơi, áo ngực cũng khó bán lại.
Khi không thể tân trang, sửa chữa, hàng hóa sẽ được chuyển đến cơ sở tái chế hoặc ra bãi rác. Khoảng một phần ba số hàng hoàn không có cơ hội đến tay người dùng tiếp theo.
Vì đâu người mua hay hoàn hàng?
Theo báo cáo Bức tranh hoàn hàng ngành bán lẻ 2025 của Liên đoàn Bán lẻ Mỹ, gần một nửa người mua hoàn hàng cho rằng hành vi của họ phù hợp với chính sách trên sàn thương mại điện tử.
Tính theo nhân khẩu học, Gen Z (những người sinh trong giai đoạn 2007-2012) có tỷ lệ hoàn hàng cao nhất. Họ sẵn sàng thử nghiệm sản phẩm và thương hiệu mới. Nhưng một bộ phận có xu hướng mua nhiều kích cỡ và màu sắc với cùng một mặt hàng, trong khi chỉ giữ lại một vài sản phẩm. Thói quen này làm tăng tỷ lệ trả hàng.
Một số có ý định mặc một lần rồi trả lại (với mặt hàng thời trang), thậm chí có trường hợp cố tình trả sai hàng hoặc gửi hộp rỗng. Khi được hỏi, hai phần ba người mua Gen Z cho rằng việc nêu sai lý do “trả hàng hoàn tiền” là chấp nhận được, trong trường hợp họ không hài lòng với sản phẩm hoặc cửa hàng có chính sách “trả hàng” nghiêm ngặt.
Tuy nhiên, ở góc độ kinh tế, người bán sẽ không chịu thiệt. Christopher Faires, trợ lý giáo sư ngành logistics và quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học Georgia Southern, cho biết các chi phí sửa chữa, kiểm tra, đóng gói, vận chuyển hàng hoàn sẽ được tính vào giá bán lẻ. Tức là, chính sách gọi là miễn phí hoàn hàng thực tế không hề “miễn phí”.
Khuyến nghị tới người mua và người bán
Để giảm thiểu tác động môi trường, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp bán hàng cung cấp thêm tác động môi trường, hoặc chi phí trả hàng trong cấu phần giá mua, bên cạnh thông tin mô tả sản phẩm.
Amazon hiện đã yêu cầu khách hàng trả phí hoàn hàng trong một số trường hợp. Tính toàn ngành, 72% nhà bán lẻ đã tính phí cho một số tùy chọn trả hàng, theo NRF. Lý do tính phí được viện dẫn là chi phí vận chuyển tăng cao cùng tình trạng gian lận trong thương mại điện tử. Những biện pháp này giúp bảo vệ biên lợi nhuận, nhưng nhiều doanh nghiệp thừa nhận rằng chúng làm tăng lượng khiếu nại và mất khách.
Với người mua, Danni Zhang, giảng viên về logistics và quản lý vận hành tại Đại học Cardiff, cho rằng họ nên chung tay giúp tăng khả năng bán lại hàng hóa. Ví dụ, họ có thể tránh làm hỏng sản phẩm, tái sử dụng bao bì để trả hàng. Bên cạnh đó, thời gian hoàn hàng nhanh chóng sẽ giúp sản phẩm có cơ hội bán lại cao hơn. Một chiếc áo len màu đỏ hợp với dịp Giáng sinh sẽ dễ bán hơn nhiều trong ngày 20/12, thay vì ngày 5/1 năm sau.
Thêm vào đó, mua trực tiếp sẽ tốt hơn online, với tỷ lệ trả hàng thấp hơn. Nếu phải trả hàng, việc trả tại cửa hàng vật lý cũng mang lại lợi ích môi trường và kinh tế hơn trả qua shipper, khi hàng hoàn có thể nhanh chóng được trưng bày trên quầy, kệ. Tỷ lệ bán được cao giúp giảm thiểu rác thải ra bãi chôn lấp.
Các chuyên gia nhấn mạnh điều tốt nhất người mua nên làm là giảm thiểu việc hoàn hàng. Thói quen mua nhiều đồ về thử rồi trả lại hoàn toàn không bền vững cả về môi trường và kinh tế.
Bảo Bảo (theo AP, NRF)
Nguồn: https://vnexpress.net/tra-hang-hoan-tien-phuong-thuc-mua-sam-gay-o-nhiem-5000639.html
