Từ ngày 9-2, Nghị định 340/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng chính thức có hiệu lực, với nhiều quy định mới theo hướng tăng nặng mức xử phạt đối với hành vi mua bán ngoại tệ trái phép. Tuy nhiên, hiện nay, không ít người dân vẫn giữ thói quen đổi USD tại các tiệm vàng không được cấp phép (không có biển ghi rõ “điểm thu đổi ngoại tệ”) , thậm chí tự trao đổi với nhau không qua ngân hàng.
Chưa nắm rõ quy định mới (?!)
Theo ghi nhận của phóng viên, hoạt động mua bán USD tại một số tiệm vàng trên địa bàn TP HCM hiện vẫn khá nhộn nhịp. Ngày 8-1, tại một tiệm vàng trên đường Quang Trung (phường Thông Tây Hội), phóng viên chứng kiến một khách hàng mang 100 USD đến đổi sang tiền đồng, sau đó hỏi mua thêm 50 euro. Chủ tiệm lấy từ ngăn kéo ra nhiều loại ngoại tệ, cho biết không còn euro nhưng sẵn sàng đổi 100 USD với giá khoảng 2,6 triệu đồng. Khi khách hỏi tiếp về khả năng mua 5.000 USD, người này khẳng định “lúc nào cũng có hàng”. Trong khi theo quan sát, tiệm vàng này không có biển ghi rõ là “điểm thu đổi ngoại tệ”.
Tương tự, tại khu vực chợ Tân Định, một số tiệm vàng ở đây cho biết sẵn sàng thu mua USD từ người dân mà không cần thủ tục phức tạp. Trái ngược với hoạt động diễn ra khá kín đáo tại các tiệm vàng nhỏ lẻ, ở những điểm thu đổi ngoại tệ được cấp phép, lượng khách, chủ yếu là du khách nước ngoài đến đổi ngoại tệ sang tiền đồng.
Một điểm thu đổi ngoại tệ được cấp phép ở trung tâm TP HCM. Ảnh: THY THƠ
Nhiều người dân thừa nhận vẫn chưa nắm rõ các quy định mới. Anh Mạnh Khang (ngụ phường Hiệp Bình, TP HCM) cho biết mỗi lần đi công tác hay du lịch nước ngoài, anh thường ra tiệm vàng gần nhà mua ngoại tệ cho tiện. “Tôi biết ngân hàng thương mại có bán ngoại tệ theo quy định, nhưng do quen và nhanh nên vẫn ra tiệm vàng. Tôi không nghĩ việc này có thể bị phạt nặng như quy định mới từ ngày 9-2” – anh Khang nói.
Nghị định 340/2025 quy định hành vi mua bán ngoại tệ giữa cá nhân với nhau hoặc tại tổ chức không được phép (thị trường tự do, thường gọi là “chợ đen”) sẽ bị xử phạt tùy theo giá trị giao dịch. Cụ thể, giao dịch dưới 1.000 USD có thể bị phạt cảnh cáo; từ 1.000 đến dưới 10.000 USD bị phạt tiền từ 10-20 triệu đồng; từ 10.000 đến dưới 100.000 USD bị phạt 20-30 triệu đồng. Đặc biệt, giao dịch từ 100.000 USD trở lên có thể bị phạt tới 80-100 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu số ngoại tệ hoặc tiền đồng liên quan đến giao dịch trái phép.
Cần mở rộng mạng lưới thu đổi
Theo chuyên gia vàng Trần Duy Phương, việc tăng nặng mức xử phạt sẽ buộc thói quen đổi ngoại tệ tại tiệm vàng không phép của người dân dần thu hẹp. Tuy nhiên, để quy định đi vào cuộc sống, cơ quan quản lý cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân và cả các tiệm vàng hiểu rõ ranh giới pháp lý. “Không loại trừ khả năng một số điểm thu đổi trái phép sẽ hoạt động kín đáo hơn. Muốn thị trường tự do hết “đất sống”, hệ thống ngân hàng cần mở rộng mạng lưới dịch vụ, đáp ứng đầy đủ và thuận tiện nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của người dân” – ông Phương nêu quan điểm.
Thực tế thời gian qua cho thấy giá USD trên thị trường tự do không chênh lệch nhiều so với giá niêm yết tại ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, thủ tục mua ngoại tệ tại ngân hàng vẫn là rào cản với một bộ phận người dân, nhất là khi phải xuất trình giấy tờ chứng minh mục đích sử dụng.
Trao đổi với phóng viên, bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh khu vực 2, nhấn mạnh việc mua bán ngoại tệ tiền mặt của cá nhân phải tuân thủ đúng quy định quản lý ngoại hối. Người dân chỉ được thực hiện giao dịch tại các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép hoạt động ngoại hối, hoặc tại các đại lý đổi ngoại tệ đã được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy chứng nhận.
Theo bà Liên, các đại lý đổi ngoại tệ chỉ được dùng tiền đồng để mua ngoại tệ tiền mặt của cá nhân, không được bán ngoại tệ tiền mặt cho cá nhân lấy tiền đồng, trừ một số trường hợp đặc thù tại khu cách ly ở cửa khẩu quốc tế. Khi giao dịch, người dân phải cung cấp đầy đủ giấy tờ, chứng từ phù hợp với mục đích mua bán và được cấp hóa đơn, chứng từ để bảo đảm quyền lợi. “Các đại lý đổi ngoại tệ hợp pháp đều có bảng hiệu ghi rõ là đơn vị được phép thu đổi ngoại tệ. Người dân cần lưu ý nhận diện đúng các điểm giao dịch hợp pháp, tránh mua bán ngoại tệ tự do vừa vi phạm pháp luật, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro” – bà Ngọc Liên khuyến cáo.
Cẩn trọng khi đổi tiền mới
Không chỉ nhu cầu đổi ngoại tệ tăng mạnh vào dịp cận Tết, thị trường đổi tiền mới để đi chùa, lì xì cũng đang “nóng” lên từng ngày. Trên mạng xã hội và các chợ online, nhiều đầu mối chào mời đổi tiền mới với đủ mệnh giá, kèm mức phí chênh lệch từ 5%-10%, thậm chí cao hơn đối với các tờ tiền mệnh giá nhỏ, số lượng lớn.
Theo luật sư Lê Quang Vũ, Giám đốc Công ty Luật Công Bình – Đoàn Luật sư TP HCM, cần phân biệt rõ giữa nhu cầu đổi tiền hợp pháp và hành vi đổi tiền để trục lợi. Về nguyên tắc, theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, việc đổi tiền chỉ được thực hiện trong trường hợp tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông như rách, nát, hư hỏng. Còn việc cá nhân hoặc tổ chức tự ý thu gom, đổi tiền mới còn đủ điều kiện lưu thông để hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm pháp luật. “Đổi tiền lì xì, đổi tiền mới nếu chỉ mang tính trao đổi ngang giá giữa các cá nhân với nhau thì pháp luật không cấm. Tuy nhiên, khi gắn với mục đích kinh doanh, thu phí phần trăm thì đã vượt ranh giới cho phép” – luật sư Vũ phân tích.
Luật sư Vũ cũng cảnh báo, việc đổi tiền tại các điểm tự phát tiềm ẩn nhiều rủi ro như bị lừa chuyển khoản nhưng không nhận được tiền, nhận tiền giả hoặc tiền kém chất lượng. “Người dân nên cân nhắc kỹ, tránh vì tiện lợi hay tâm lý sính tiền mới ngày Tết mà rơi vào bẫy vi phạm pháp luật hoặc mất tiền oan” – ông Vũ khuyến nghị.
C.Linh
Nguồn: https://nld.com.vn/doi-ngoai-te-phai-dung-cho-196260112214127119.htm
