Lần đầu tiên trong lịch sử, con người phải xây ‘két sắt’ để lưu trữ băng

Từ lâu, băng vẫn được xem là biểu tượng của sự bền vững và vĩnh cửu. Các lõi băng hình thành qua hàng nghìn năm tích tụ tuyết và băng, lưu giữ những dữ liệu quý giá về khí hậu trong quá khứ, giúp các nhà khoa học tái dựng lịch sử nhiệt độ, lượng mưa và các biến động tự nhiên của trái đất.

Nhưng nghịch lý của thời đại ngày nay, khi thứ từng được xem là vĩnh cửu lại trở thành thứ cần được bảo vệ khẩn cấp. Trước tác động ngày càng khắc nghiệt của biến đổi khí hậu, con người buộc phải xây dựng một công trình đặc biệt để lưu giữ chính những gì từng tồn tại bền bỉ nhất.

Sự trớ trêu này phản ánh tốc độ chưa từng có của hiện tượng nóng lên toàn cầu, khi các sông băng đang tan chảy nhanh hơn khả năng khoa học có thể phân tích và lưu trữ dữ liệu. Nếu không được bảo quản kịp thời, những “hồ sơ tự nhiên” tích tụ qua hàng thiên niên kỷ sẽ tan chảy cùng những sông băng, để lại khoảng trống không thể bù đắp trong hiểu biết của nhân loại về quá khứ trái đất.

“Tủ lạnh” vĩnh cửu giữa lòng Nam Cực

Dự án đầy tham vọng này do Quỹ Ice Memory khởi xướng và khánh thành hôm 14.1. Sau gần một thập niên chuẩn bị, kho lưu trữ tại Concordia đã hiện lên, không phải như một phòng thí nghiệm đầy máy móc, mà là một “thánh đường” bằng băng được tạo nên bởi chính sự khắc nghiệt của thiên nhiên.

Tọa lạc tại Concordia, cách đường bờ biển khoảng 1.000 km, công trình là một hang tuyết dài 35 m, rộng và cao 5 m, được đào sâu 10 m dưới lớp tuyết nén chặt. Ở độ sâu này, nhiệt độ luôn ổn định ở mức âm 52 độ C, một điều kiện lý tưởng để bảo quản các lõi băng trong nhiều thế kỷ mà không cần đến bất kỳ hệ thống làm lạnh nhân tạo nào.

Chia sẻ với AFP, bà Anne-Catherine Ohlmann, Giám đốc Quỹ Ice Memory, khẳng định việc bảo quản những di sản này là rất quan trọng và kho lưu trữ sẽ đảm bảo những lõi băng này sẵn sàng phục vụ nhân loại trong vài thập kỷ, thậm chí vài thế kỷ tới.

Cứu vãn trước khi quá muộn

Mục đích cốt lõi của “két sắt” lưu trữ này không phải để nghiên cứu ngay lập tức, mà là sự thừa nhận khiêm tốn về giới hạn của khoa học hiện tại. Bên trong mỗi lõi băng chứa vô số bí mật, từ bụi, đồng vị nước đến tro núi lửa, thứ mà công nghệ ngày nay chưa thể giải mã hết. Vì thế, việc lưu giữ những mẫu vật này là cách gửi “nguyên liệu thô” này một cách nguyên vẹn tới các nhà khoa học của 100 hay 200 năm sau, khi công cụ phân tích đã tiên tiến hơn.

Hơn nữa, dự án này ra đời trong bối cảnh khẩn cấp khi các cơ quan khí hậu xác nhận 2025 là năm nóng thứ ba lịch sử. Trong khi các lõi băng được niêm phong an toàn tại Nam Cực, thì các sông băng tại Alps hay Himalaya đang tan chảy nhanh chóng, ảnh hưởng lớn “kho dữ liệu tự nhiên” của hành tinh. Vì thế, hầm băng tại Concordia (Nam Cực) chính là nỗ lực để con người chạy đua với thời gian, giữ lại những bằng chứng về một trái đất nguyên bản.