Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Turnberry, Scotland hồi tháng 7/2025 (Ảnh: Getty).
Trong một bước leo thang bất thường nhằm theo đuổi mục tiêu Greenland, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 17/1 tuyên bố Mỹ sẽ áp thuế 10% từ ngày 1/2 đối với hàng hóa nhập khẩu từ Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển và Anh. Mức thuế này sẽ tăng lên 25% nếu các bên không đạt được thỏa thuận trước ngày 1/6.
Trước cảnh báo này, các nhà lãnh đạo châu Âu đang chạy đua để đáp trả Mỹ nếu mọi việc xảy ra đúng như vậy. Theo các nguồn tin, châu Âu có cả “kho vũ khí trả đũa” gồm nhiều lựa chọn như trả đũa thương mại, giảm quan hệ quốc phòng và cả vũ khí thương mại để chống lại đòn sức ép kinh tế từ Washington.
Xét về mặt riêng lẻ, các quốc gia mà Tổng thống Trump đe dọa thực hiện các biện pháp trừng phạt kinh tế khó có thể làm gì để đối phó với mức thuế 10% của Mỹ. Nhưng nếu đoàn kết, châu Âu có thể tăng chi phí sử dụng các loại thuế này để yêu cầu Washington những nhượng bộ về Greenland, một vùng lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch – một quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU).
EU có một danh sách hàng hóa của Mỹ trị giá hơn 100 tỷ USD mà họ có thể áp đặt thuế trả đũa. Khối này cũng có quyền giữ lại các phần quan trọng trong thỏa thuận thương mại với Mỹ, mà ông Trump gọi là “một thỏa thuận khổng lồ”.
Trong các cuộc đàm phán khẩn cấp hôm 18/1, các đại sứ EU cũng đã thảo luận về việc sử dụng kích hoạt công cụ chống cưỡng ép, thường được gọi một cách không chính thức là “bazooka thương mại”.
Theo các chuyên gia, những đe dọa áp thuế mới nhất của Tổng thống Trump liên quan đến Greenland, cùng các biện pháp đáp trả tiềm tàng bằng công cụ chống cưỡng ép từ châu Âu, có thể khiến cả hai nền kinh tế suy yếu.
Các đại sứ EU vẫn chưa đưa ra quyết định sẽ theo đuổi hướng đi nào. Các nhà ngoại giao cho biết vẫn còn thời gian để đàm phán với Mỹ và thảo luận nội bộ trước khi khối quyết định cách phản ứng.
Các nhà lãnh đạo châu Âu dự kiến sẽ gặp nhau để thảo luận về vấn đề này vào cuối tuần này, sau khi Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, nơi ông Trump dự kiến sẽ tham dự, khai mạc.
Khi ông Trump tuyên bố áp thuế mạnh mẽ hồi năm ngoái, các nhà lãnh đạo châu Âu, nhiều người trong số họ là đồng minh NATO, đã do dự trong việc phản công, hy vọng giữ ông chủ Nhà Trắng vẫn tham gia vào liên minh quân sự này và đặc biệt là trong việc hỗ trợ Ukraine. Nhưng quyết định của nhà lãnh đạo Mỹ về việc gắn kết thương mại một cách công khai với an ninh đang khiến họ phải đánh giá lại.
“Lần này, có cảm giác rằng EU phải phản ứng và cái giá họ phải trả cho sự hỗ trợ của Mỹ đang trở nên quá đắt đỏ”, ông Mujtaba Rahman, Giám đốc điều hành khu vực châu Âu tại Eurasia Group, một công ty tư vấn quản lý rủi ro, cho biết.
Tuy nhiên, ông nói thêm rằng EU khó có thể thực hiện bất kỳ động thái lớn nào trước khi các mức thuế mới có hiệu lực, điều mà ông Trump cho biết sẽ diễn ra vào ngày 1/2.
Và theo các chuyên gia, EU có một số lựa chọn tối ưu khi muốn đáp trả đòn thuế của Mỹ.
“Đóng băng” phê duyệt thỏa thuận thương mại với Mỹ
EU, một khối kinh tế duy nhất với 450 triệu người tiêu dùng, là đối tác thương mại khu vực lớn nhất của Mỹ.
Mùa hè năm 2025, khối này đã đồng ý một thỏa thuận thương mại không cân xứng với Mỹ, trong đó có việc áp mức thuế 15% đối với hầu hết hàng hóa EU nhập khẩu vào Mỹ, và kế hoạch loại bỏ các mức thuế hiện hành đối với nhiều sản phẩm của Washington nhập khẩu vào EU.
Nghị viện châu Âu vẫn cần phải phê duyệt việc giảm thuế này. Cảnh báo áp thuế của Tổng thống Trump hôm 17/1 đã khiến một số nhóm chính trị quyền lực nhất của Nghị viện châu Âu kêu gọi tạm dừng quá trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ.
Ông Manfred Weber, Chủ tịch đảng Nhân dân châu Âu (EPP), cho biết căng thẳng leo thang giữa Mỹ và EU đồng nghĩa việc Nghị viện sẽ không bỏ phiếu ủng hộ thỏa thuận này. “EPP ủng hộ thỏa thuận thương mại EU – Mỹ nhưng với những đe dọa của ông Trump liên quan đến Greenland, việc phê chuẩn là không thể ở thời điểm hiện tại”, ông nói.
Áp đặt thuế quan trả đũa mới
EU đã lập ra một danh sách các sản phẩm của Mỹ trị giá hơn 100 tỷ USD mà họ có thể áp đặt thuế quan trả đũa nhằm đáp trả các động thái áp thuế của Tổng thống Trump hồi năm ngoái.
Danh sách này bao gồm kẹo cao su, xe máy và bơ đậu phộng, nhưng đã bị gác lại sau khi khối này đạt được thỏa thuận thương mại với Mỹ, với việc giảm một nửa mức thuế quan mà ông Trump đe dọa áp đặt.
Giờ đây, với việc một số thành viên của khối phải đối mặt với mức thuế mới 10% và tăng lên 25% vào tháng 6, EU có thể quay lại danh sách đó.
Việc trả đũa này sẽ có nguy cơ khiến chính quyền ông Trump nổi giận và làm bùng nổ tình trạng “ăn miếng trả miếng”.
Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng, hành động kinh tế liên quan đến Greenland có thể đủ để thúc đẩy khối này phản công bằng thuế quan của riêng mình.
Sử dụng công cụ chống cưỡng ép
“Bazooka” là công cụ chống cưỡng ép, cho phép khối áp dụng biện pháp trừng phạt với các đối tác thương mại tìm cách đe dọa EU. Những biện pháp này gồm hạn chế đầu tư, tiếp cận các chương trình mua sắm công, cũng như giới hạn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Về nguyên tắc, công cụ chống cưỡng ép sẽ cho phép EU hạn chế khả năng tiếp cận thị trường châu Âu của Mỹ, áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, cùng nhiều biện pháp trả đũa khác.
Một cuộc biểu tình cuối tuần ở Greenland phản đối yêu cầu của Tổng thống Trump về việc nhượng lại hòn đảo này (Ảnh: Getty).
Nó bắt nguồn từ một quy định của EU có hiệu lực hơn 2 năm trước nhưng chưa bao giờ được sử dụng để áp đặt các biện pháp thương mại. Theo luật, EU có thể chính thức coi hành động của một quốc gia khác là cưỡng ép kinh tế, bước đi sẽ mở ra cánh cửa cho một loạt các biện pháp đáp trả kinh tế nếu hành vi cưỡng ép bị cáo buộc không chấm dứt.
“Nếu có một trường hợp nào đó hoàn toàn biện minh cho việc kích hoạt công cụ chống cưỡng ép, thì đó chính là trường hợp này”, ông Ignacio García Bercero, cựu quan chức thương mại của EU nói, đề cập đến mối đe dọa áp thuế đối với Greenland của Tổng thống Trump.
Để sử dụng công cụ này chống lại Mỹ, Ủy ban châu Âu, cơ quan điều hành của EU, cần sự chấp thuận từ hơn một nửa số quốc gia thành viên, đồng thời các quốc gia này cũng phải là nơi sinh sống của ít nhất 65% tổng dân số của khối. Nhưng về mặt chính trị, nó sẽ cần nhiều sự ủng hộ hơn thế nữa, một nhà ngoại giao EU cho biết hôm 18/1.
Một khi được đưa vào sử dụng, công cụ này sẽ cho phép EU dễ dàng hơn trong việc điều chỉnh phản ứng thương mại của mình.
Hiện tại, Chủ tịch Ủy ban Thương mại của Nghị viện châu Âu Bernd Lange cũng ủng hộ triển khai công cụ chống cưỡng ép. Theo ông, nếu chính sách thương mại bị sử dụng như công cụ gây sức ép chính trị, EU có thể chống lại bằng nhiều biện pháp khác nhau. “Tôi kêu gọi Ủy ban châu Âu lập tức khởi động thủ tục và tiến hành điều tra”, ông nói.
Tăng cường quốc phòng, đóng cửa các căn cứ của Mỹ
Một số nhà lãnh đạo EU lo ngại nếu khối này cho phép ông Trump kiểm soát Greenland, các vùng lãnh thổ khác của châu Âu có thể sẽ là mục tiêu tiếp theo.
Điều này cũng đe dọa tính toàn vẹn của liên minh quân sự NATO và có tác động đến Ukraine.
Châu Âu có thể mở rộng sự hiện diện quân sự ở Greenland, đẩy nhanh kế hoạch chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng hoặc chuyển một số hoạt động mua sắm thiết bị quân sự ra khỏi Mỹ. Nhưng vấn đề là nhiều loại vũ khí và hệ thống quân sự quan trọng chỉ được sản xuất tại Mỹ, và châu Âu đang phải vật lộn để củng cố nền tảng công nghiệp quân sự của riêng mình.
Một lựa chọn khó khăn đối với châu Âu là hạn chế hoặc chấm dứt việc Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên khắp châu Âu, chẳng hạn như Căn cứ Không quân Ramstein rộng lớn ở Đức, nơi có hơn 12.000 quân nhân và nhân viên dân sự Mỹ đóng quân.
Căn cứ này chính là trung tâm chỉ huy quan trọng cho các hoạt động của Không quân Mỹ tại châu Âu (USAFE) và NATO, hoạt động như một “thành phố thu nhỏ” với đầy đủ tiện ích, phục vụ các nhiệm vụ quân sự toàn cầu, đặc biệt là hỗ trợ các chiến dịch ở châu Âu, châu Phi và Trung Đông.
Vì vậy, nếu châu Âu làm vậy, phản ứng này làm leo thang căng thẳng đáng kể và có thể khiến Tổng thống Trump rút quân Mỹ khỏi lục địa này, điều mà cả hai bên đều nói rằng họ không muốn vào lúc này.
Tăng cường hợp tác với phần còn lại của thế giới
Thuế quan của ông Trump đã khiến EU quan tâm tới các thỏa thuận thương mại với các quốc gia khác nhằm nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.
EU đã ký một hiệp định thương mại với 4 quốc gia Nam Mỹ vào hôm 17/1 – cùng ngày Tổng thống Trump đe dọa áp thuế mới đối với Greenland – và khối này hy vọng sẽ công bố một thỏa thuận thương mại với Ấn Độ ngay trong tháng này. EU cũng có thể sẽ ký một thỏa thuận tương tự với Australia.
Cảnh báo áp thuế mới nhất của Tổng thống Trump cũng có thể khiến EU xem xét lại cái mà họ gọi là chiến lược giảm thiểu rủi ro với Trung Quốc, theo đó khối này đã có lập trường cứng rắn hơn đối với việc nhập khẩu các sản phẩm được trợ cấp của Bắc Kinh và các hạn chế của quốc gia châu Á này đối với các doanh nghiệp châu Âu.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/chau-au-len-cac-phuong-an-san-sang-cho-cuoc-chien-thuong-mai-voi-my-20260119103911238.htm
