Thí sinh dự thi lớp 10 TPHCM năm 2025 (Ảnh: Long Phạm).
Qua theo dõi thực tế, có thể thấy cách thức tuyển sinh giữa các địa phương hiện nay còn khá khác nhau: nơi tổ chức thi tuyển cho tất cả các trường, nơi chỉ thi vào một số trường, số còn lại xét tuyển.
Từ góc nhìn của một giáo viên đã nhiều năm gắn bó với ngành, với mong muốn góp phần xây dựng một nền giáo dục công bằng, giảm áp lực cho học sinh, tôi xin mạnh dạn đề xuất phương án tuyển sinh vào lớp 10 theo hướng chỉ tổ chức thi tuyển đối với trường THPT chuyên, còn trường THPT không chuyên thực hiện xét tuyển theo địa bàn.
Thi tuyển vào trường THPT chuyên
Trường THPT chuyên có sứ mệnh, tầm nhìn và kỳ vọng rất riêng. Đây là môi trường đào tạo mũi nhọn, nơi phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực vượt trội ở từng môn học, góp phần tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho mỗi địa phương.
Việc tuyển sinh bằng thi tuyển đối với trường chuyên là cần thiết và hiển nhiên. Kỳ thi không chỉ giúp sàng lọc học sinh có năng lực thực sự, mà còn tạo cơ hội để các em được học tập, rèn luyện trong môi trường học thuật chuyên sâu, đặt nền móng vững chắc cho con đường đại học và nghiên cứu sau này.
5 ưu điểm khi không thi lớp 10 đại trà
Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó hướng đến hoàn thành phổ cập giáo dục THPT vào năm 2035. Trên diễn đàn Quốc hội, nhiều đại biểu cũng đã đề xuất bỏ kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 vì tạo áp lực lớn cho học sinh.
Từ thực tế đó, tôi đề xuất một số trường THPT nội thành tại Hà Nội và TPHCM – nơi nhu cầu chỗ học lớn, tính cạnh tranh cao – có thể tiếp tục tổ chức thi tuyển.
Các trường THPT còn lại, đặc biệt ở ngoại thành và các địa phương không quá áp lực về chỗ học, nên thực hiện xét tuyển theo địa bàn.
Phương án này mang lại nhiều lợi ích rõ rệt.
Thứ nhất, bảo đảm công bằng và phù hợp mục tiêu phổ cập THPT.
Học sinh ở phường, xã nào đăng ký học tại trường THPT trên địa bàn đó sẽ giúp ngành giáo dục dễ quản lý, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học. Tuyển sinh theo địa bàn giúp thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường, giảm tâm lý “chạy trường”, dồn ép vào một số trường được coi là “điểm nóng”.
Một trường THPT đại trà (không phải trường chuyên) cần có sự đa dạng về đối tượng học sinh. Chính điều đó đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt, thích ứng với nhiều trình độ khác nhau – đúng bản chất của hoạt động dạy học phổ thông. Những học sinh có năng lực vượt trội hoàn toàn có thể lựa chọn thi vào trường chuyên, hiện nay hầu hết các tỉnh, thành đều đã có hệ thống trường chuyên đáp ứng nhu cầu này.
Thứ hai, giảm áp lực học tập cho học sinh và gia đình.
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 hiện nay tạo ra áp lực rất lớn, khi mọi học sinh – dù học lực khác nhau – đều phải tham gia thi. Ở lứa tuổi này, việc đặt nặng thi cử dễ làm mất đi sự hồn nhiên, trong sáng vốn có của các em.
Nếu bỏ thi tuyển đại trà, tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan cũng sẽ giảm bớt. Học sinh có thêm thời gian tham gia các hoạt động thể thao, nghệ thuật, câu lạc bộ, từ đó phát triển toàn diện hơn. Một nền giáo dục phổ thông tốt là nền giáo dục tạo cơ hội để mọi học sinh được tiếp tục con đường học tập, không bị “loại” chỉ vì thiếu vài điểm thi.
Thứ ba, tiết kiệm nguồn lực cho xã hội.
Tổ chức một kỳ thi tuyển sinh quy mô lớn đòi hỏi rất nhiều chi phí và nhân lực: ra đề, coi thi, chấm thi, phúc khảo, giải quyết khiếu nại, tố cáo… Tổng chi phí có thể lên tới hàng chục tỷ đồng mỗi năm.
Chưa kể, khi học sinh không trúng tuyển trường gần nhà, phải đi học xa sẽ kéo theo nhiều hệ lụy như an toàn giao thông, chi phí sinh hoạt, ở trọ. Học trường gần nơi cư trú giúp phụ huynh yên tâm hơn và quản lý con em hiệu quả hơn.
Thứ tư, học bạ THCS là cơ sở đủ để xét tuyển.
Học sinh đã trải qua 4 năm học THCS với nhiều bài kiểm tra thường xuyên, giữa kỳ, cuối kỳ, kết quả được tổng hợp đầy đủ trong học bạ. Đây là căn cứ tương đối toàn diện để đánh giá quá trình học tập của học sinh. Các sở giáo dục hoàn toàn có thể xây dựng đề án tuyển sinh phù hợp, làm cơ sở cho các trường THPT xét tuyển.
Thứ năm, giảm áp lực cho đội ngũ quản lý và giáo viên.
Sau một năm học với nhiều kỳ kiểm tra, việc không phải tiếp tục gánh thêm kỳ thi tuyển sinh lớp 10 sẽ giúp cán bộ quản lý, giáo viên có thời gian nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng, đồng thời đầu tư cho phát triển chuyên môn và đời sống gia đình.
Theo tôi, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 chỉ thực sự cần thiết khi nó mang lại giá trị giáo dục rõ ràng, giúp học sinh phát triển tư duy và khẳng định năng lực – đó chính là kỳ thi vào trường THPT chuyên. Còn với hệ THPT đại trà, hướng đến mục tiêu phổ cập, việc xét tuyển là lựa chọn hợp lý và nhân văn hơn.
Thạc sĩ Nguyễn Quang Thi
Trường THPT Bảo Lộc, Lâm Đồng
Nguồn: https://dantri.com.vn/giao-duc/nen-bo-ky-thi-lop-10-dai-tra-chi-thi-tuyen-vao-truong-chuyen-20260211070348268.htm
