Chủ tịch Hà Nội Vũ Đại Thắng: Giãn dân nội đô để giữ lõi di sản

Trả lời phỏng vấn nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh Hà Nội đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tái thiết không gian phát triển trong tầm nhìn 100 năm. Việc giãn dân khỏi khu vực nội đô lịch sử không chỉ nhằm giảm áp lực hạ tầng và bảo tồn di sản, mà còn mở ra cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm, tạo các động lực tăng trưởng mới gắn với hạ tầng hiện đại và quản trị thông minh.

– Thưa ông, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm hướng tới mục tiêu xây dựng “Thủ đô Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”. Tư duy xuyên suốt và những đột phá cốt lõi của quy hoạch lần này là gì, thưa ông?

– Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là quy hoạch tích hợp giữa phát triển kinh tế – xã hội với tổ chức không gian và kế hoạch thực hiện, nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn. Khát vọng đặt ra là kiến tạo một Thủ đô “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”.

Về tư duy, Hà Nội xác định lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc làm thước đo cao nhất cho mọi quyết sách quy hoạch. Điểm mới là thành phố không phát triển theo hướng “hút” nguồn lực từ các địa phương khác, mà giữ vai trò “bộ não” dẫn dắt, lan tỏa và điều phối phát triển cho Vùng Thủ đô và Vùng Đồng bằng sông Hồng.

Theo đó, Hà Nội tập trung vào các chức năng cao cấp như quản trị, tài chính, nghiên cứu phát triển và thiết kế công nghệ lõi; các địa phương lân cận đảm nhiệm vai trò sản xuất và logistics. Thành phố đồng thời quy hoạch các vùng đệm tiếp giáp các tỉnh để bảo tồn môi trường và dự trữ không gian cho các thế hệ sau.

Về tổ chức không gian, Hà Nội kiến tạo mô hình “đô thị đa cực – đa trung tâm” với 9 cực tăng trưởng động lực, 9 trung tâm lớn và 9 trục phát triển. Cấu trúc này nhằm phân bổ lại dân cư, hình thành các cực kinh tế tự chủ, hiện đại tại các cửa ngõ Thủ đô.

Cùng với đó là phương châm “Hạ tầng đi trước, dẫn dắt đô thị”. Trọng tâm là mạng lưới 15 tuyến đường sắt đô thị, gắn với mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng, hình thành các đô thị nén quanh nhà ga. Giải pháp này giúp khai thác hiệu quả giá trị đất đai, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và thúc đẩy lối sống xanh.

Để giải quyết quỹ đất hạn hẹp, Hà Nội khai thác tối đa “tài nguyên không gian” theo chiều thẳng đứng và thực hiện tái cấu trúc đô thị. Thành phố triển khai lộ trình giãn dân khỏi nội đô lịch sử nhằm giảm tải áp lực cho lõi di sản; di dời trụ sở bộ, ngành, đại học, bệnh viện ra các đô thị vệ tinh, dành quỹ đất trung tâm cho không gian công cộng và các trung tâm tài chính, dịch vụ chất lượng cao. Quá trình di dời được thực hiện theo nguyên tắc nhân văn, bảo đảm người dân tái định cư có điều kiện sống, hạ tầng và sinh kế tốt hơn nơi ở cũ.

– Mô hình 9 cực, 9 trung tâm và 9 trục động lực sẽ được triển khai thế nào để vận hành hiệu quả?

– Việc xác lập 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực là chiến lược phân bổ lại động lực tăng trưởng, giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển, giữa quá tải tại lõi di sản và thiếu hụt hạ tầng ở khu vực ngoại vi. Để cấu trúc này vận hành thực chất, thành phố tập trung vào 3 nhóm giải pháp.

Thứ nhất là hoàn thiện hạ tầng kết nối, trong đó đường sắt đô thị giữ vai trò chủ đạo. Theo quy hoạch, Hà Nội đầu tư 15 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 616,9 km. Giai đoạn đến năm 2035, thành phố phấn đấu hoàn thành khoảng 410,8 km, kết nối lõi nội đô với các đô thị phía Bắc, phía Tây và phía Nam. Cùng với đó, mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng được triển khai để hình thành các đô thị nén quanh nhà ga, tối ưu hóa giá trị đất đai và tái đầu tư cho hạ tầng.

Thứ hai là tạo đột phá về thể chế. Thành phố xây dựng, sửa đổi Luật Thủ đô theo hướng trao cơ chế đặc thù vượt trội trong các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư, đất đai, nhằm tháo gỡ nhanh điểm nghẽn và rút ngắn quy trình thủ tục. Trọng tâm là chính sách ưu đãi để thu hút nhà đầu tư chiến lược vào các trung tâm lớn như Khu công nghệ cao Hòa Lạc và các khu đô thị thông minh, qua đó giải quyết áp lực vốn cho hạ tầng.

Thứ ba là nâng cao năng lực quản trị và giảm tải cho lõi đô thị. Hà Nội triển khai Trung tâm Điều hành đô thị thông minh làm hạ tầng quản trị số, giám sát và điều phối mạng lưới đa cực trên nền tảng dữ liệu thời gian thực. Song song với đó là lộ trình di dời các trụ sở bộ, ngành, đại học, bệnh viện ra khỏi nội đô lịch sử; quỹ đất sau di dời được ưu tiên cho không gian xanh và hạ tầng xã hội, gắn với định hướng phát triển trục sông Hồng thành trục cảnh quan trung tâm của Thủ đô.

– Quy hoạch trục sông Hồng được xác định là đột phá chiến lược của Thủ đô. Vậy tầm nhìn và cách triển khai là gì để vừa bảo đảm phòng chống lũ, gìn giữ giá trị văn hóa – lịch sử, vừa khai thác hiệu quả quỹ đất và tạo động lực tăng trưởng mới?

– Quy hoạch trục cảnh quan sông Hồng được xác định là một đột phá quan trọng trong chiến lược phát triển Thủ đô. Thành phố không coi đây chỉ là dự án hạ tầng, mà là sự tái tổ chức không gian phát triển, chuyển từ tư duy “đô thị quay lưng vào sông” sang “đô thị hướng sông”, đưa sông Hồng trở thành trục cảnh quan trung tâm và một cực phát triển của Hà Nội.

Tầm nhìn xuyên suốt là phát triển nhưng phải bảo đảm an toàn lâu dài. Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên là không thu hẹp không gian thoát lũ và không xây dựng đê bối mới. Không gian hai bên sông được tổ chức theo phân lớp cao độ: khu vực trên 11,5 m được xây dựng công trình thông thường; từ 9,5 m đến 11,5 m bố trí công trình thích ứng, chấp nhận ngập trong một số thời điểm; dưới 7,5 m dành cho công viên ngập nước và đường dạo. Cách làm này nhằm dung hòa giữa yêu cầu phát triển đô thị và bảo đảm an toàn phòng chống lũ.

Song song với đó là gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa – lịch sử. Sông Hồng là mạch nguồn văn hóa Thăng Long, vì vậy thành phố rà soát, bảo tồn các làng cổ như Bát Tràng, giữ lại không gian cây xanh, các nghề truyền thống trồng đào, trồng quất và hệ thống di tích, lễ hội ven sông. Trục sông Hồng được định hướng trở thành “trục di sản”, kết nối các không gian văn hóa sáng tạo, bảo tàng và công viên chuyên đề, hình thành bản sắc riêng cho Hà Nội.

Về sử dụng đất và tái thiết đô thị, với quy mô nghiên cứu khoảng 11.000 ha, thành phố thực hiện tái cấu trúc các khu dân cư hiện hữu theo hướng nhân văn, không phát triển nhà ở mật độ cao tại bãi sông mà ưu tiên công viên, quảng trường và tiện ích cộng đồng. Mô hình “đô thị tái định cư tiêu chuẩn” được triển khai tại chỗ hoặc trên quỹ đất đối ứng, bảo đảm người dân di dời có điều kiện sống hiện đại, hạ tầng tốt hơn nơi ở cũ.

Để mở rộng không gian phát triển, Hà Nội đầu tư 16 cầu qua sông Hồng, xóa bỏ sự chia cắt hai bờ. Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng dài khoảng 80-92 km được xác định là xương sống giao thông, gắn với tuyến đường sắt đô thị dài 84 km chạy dọc hai bờ. Các tuyến vận tải thủy và bến du lịch cũng được phát triển nhằm tăng khả năng tiếp cận mặt nước.

Trên nền tảng hạ tầng đó, thành phố triển khai Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng và lựa chọn nhà đầu tư chiến lược để phát triển đồng bộ hạ tầng, các tổ hợp tài chính, dịch vụ, du lịch và công trình kiến trúc biểu tượng như Bảo tàng Sông Hồng hay các tòa tháp cao tầng tại vị trí chiến lược. Với cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô, Hà Nội hướng tới hình thành một không gian phát triển mới, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số và tạo động lực dài hạn cho Thủ đô.

– Năm 2026, thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng từ 11% trở lên, hướng tới tăng trưởng hai con số bền vững. Trong bối cảnh dư địa truyền thống thu hẹp, đâu là động lực quyết định và giải pháp bảo đảm tăng trưởng nhanh nhưng vẫn giữ chất lượng?

– Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVIII và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Chúng tôi xác định đây không chỉ là năm tăng tốc, mà còn là năm định hình mô hình tăng trưởng mới cho Thủ đô. Hà Nội chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động và đất đai sang tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Mục tiêu GRDP tăng từ 11% trở lên là yêu cầu chiến lược để tạo bước bứt phá, đóng góp vào “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm. Thành phố thống nhất thực hiện phương châm hành động “Kỷ cương, chuyên nghiệp – Đột phá, sáng tạo – Hiệu quả, bền vững” cùng tinh thần “Hà Nội đã nói là làm – làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”, coi đây là kim chỉ nam trong tổ chức thực hiện.

Các động lực mới được xác lập trên 6 trụ cột. Trụ cột thứ nhất là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với mục tiêu TFP đóng góp 57-60% vào tăng trưởng và kinh tế số đạt khoảng 50% GRDP vào năm 2030. Trụ cột thứ hai là phát triển văn hóa – di sản và kinh tế ven sông, trong đó công nghiệp văn hóa phấn đấu đạt 8% GRDP, gắn với hình thành Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Trụ cột thứ ba là phát triển đô thị đa cực theo mô hình TOD, xử lý đồng bộ các điểm nghẽn như ùn tắc, ngập úng, ô nhiễm và an toàn thực phẩm.

Cùng với đó là cải thiện môi trường đầu tư, hướng tới hình thành Khu Thương mại tự do và trung tâm tài chính với cơ chế ưu đãi vượt trội; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung xây dựng Khu công nghệ cao Hòa Lạc thành trung tâm đào tạo AI và bán dẫn chuẩn quốc tế; đồng thời nâng cao năng lực quản trị theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm.

Để bảo đảm tăng trưởng nhanh nhưng vẫn giữ vững chất lượng và các cân đối lớn, thành phố triển khai ba nhóm giải pháp trọng tâm: hoàn thiện thể chế, huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội và tăng cường kỷ luật, kỷ cương thực thi. Kịch bản tăng trưởng được xây dựng chi tiết theo quý, theo ngành và theo địa bàn; việc giải ngân được theo dõi hằng tháng, đánh giá bằng kết quả cụ thể gắn với trách nhiệm cá nhân. Song song với đó là kiểm soát chặt lạm phát, thu chi ngân sách, bảo vệ môi trường và bảo đảm an sinh xã hội.

Với quyết tâm chính trị cao và tinh thần hành động rõ ràng ngay từ những ngày đầu năm 2026, Hà Nội đặt mục tiêu biến khát vọng tăng trưởng hai con số thành kết quả cụ thể, xây dựng Thủ đô xanh hơn, thông minh hơn, văn minh hơn trong giai đoạn phát triển mới.

– Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVIII và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Ông muốn gửi thông điệp hành động gì tới cán bộ, doanh nghiệp và người dân Thủ đô?

– Những kết quả đạt được trong năm 2025 mới chỉ là bước khởi đầu cho chặng đường phát triển mới. Thay mặt UBND thành phố, tôi trân trọng cảm ơn sự tin tưởng, đồng hành của nhân dân; cảm ơn đội ngũ cán bộ, công chức đã nỗ lực triển khai mô hình chính quyền hai cấp theo hướng gần dân, sát dân, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Bước sang năm 2026, bên cạnh thời cơ là không ít thách thức. Thành phố mong toàn hệ thống chính trị tiếp tục nêu cao tinh thần trách nhiệm, giữ vững kỷ cương, nâng cao hiệu quả thực thi; đồng thời mong nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục ủng hộ, chung sức cùng thành phố hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc.

Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, tôi xin gửi tới toàn thể cán bộ, công chức, người dân và doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội lời chúc năm mới sức khỏe, bình an và thành công.

Võ Hải