Hội chứng Horner: Cách phòng ngừa & chữa bệnh

Định nghĩa

Hội chứng Horner (còn gọi là liệt giao cảm mắt) xảy ra do gián đoạn đường dẫn truyền của hệ thần kinh giao cảm nối từ thân não đến mắt và mặt. Các dây thần kinh này kiểm soát những chức năng không tự ý như tiết mồ hôi và sự co – giãn đồng tử. Đây là dấu hiệu cho thấy có tổn thương thần kinh tiềm ẩn, với nhiều nguyên nhân khác nhau.

Triệu chứng

Thông thường, triệu chứng bệnh chỉ xuất hiện ở một bên mặt, gồm sụp mi trên (ptosis), đồng tử co nhỏ (miosis), gây lệch kích thước hai bên đồng tử, giảm hoặc mất tiết mồ hôi ở mặt (anhidrosis).

Nguyên nhân

Hội chứng Horner thường do tắc nghẽn hoặc tổn thương các dây thần kinh giao cảm dẫn đến mắt. Nguyên nhân rất đa dạng, từ viêm tai giữa, bóc tách động mạch cảnh đến khối u vùng ngực trên.

Trong một số ít trường hợp, bệnh có thể bẩm sinh do chấn thương khi sinh hoặc tổn thương dây thần kinh, động mạch cảnh trong quá trình sinh nở. Bệnh có thể có yếu tố gia đình, dù chưa xác định được gene cụ thể, song ít gặp.

Nhóm nguy cơ

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Khoảng 5% trường hợp là bẩm sinh (xuất hiện từ khi sinh).

Phân loại

Ba đường dẫn truyền thần kinh khác nhau có thể bị ảnh hưởng, nên hội chứng Horner được chia thành ba nhóm chính:

Hội chứng Horner bậc một (trung ương)

Do tổn thương dây thần kinh từ vùng dưới đồi đi qua thân não và tủy sống. Nguyên nhân có thể gồm:

• Gián đoạn đột ngột dòng máu đến thân não
• U vùng dưới đồi
• Tổn thương tủy sống
• Đa xơ cứng (MS)
• Dị dạng Chiari
• Viêm não, viêm màng não
• Hội chứng hành tủy bên (Wallenberg)
• Rỗng tủy (syringomyelia)

Hội chứng Horner bậc hai (trước hạch)

Do tổn thương đường thần kinh từ ngực lên đỉnh phổi và dọc động mạch cảnh ở cổ. Nguyên nhân gồm:

• Khối u vùng đỉnh phổi hoặc lồng ngực
• Chấn thương cổ hoặc ngực do phẫu thuật hay tai nạn
• Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay
• Áp xe răng hàm

Hội chứng Horner bậc ba (sau hạch)

Do tổn thương đường thần kinh từ cổ đến tai giữa và mắt. Nguyên nhân có thể gồm:

• Tổn thương động mạch cảnh
• Nhiễm trùng tai giữa
• Chấn thương nền sọ
• Đau nửa đầu hoặc đau đầu cụm
• Hội chứng Raeder
• Bóc tách hoặc phình động mạch cảnh trong
• Zona (herpes zoster)
• Viêm động mạch thái dương

Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân, gọi là hội chứng Horner vô căn.

Chẩn đoán

Bác sĩ chẩn đoán hội chứng Horner dựa trên khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh. Do nguyên nhân rất đa dạng và có thể trùng lặp với bệnh lý khác, việc xác định nguyên nhân nền có thể phức tạp.

Các xét nghiệm có thể được chỉ định gồm:

• Chẩn đoán hình ảnh: X-quang ngực, MRI, CT scan hoặc siêu âm.
• Xét nghiệm máu như công thức máu toàn bộ (CBC), tốc độ lắng hồng cầu (ESR).

Điều trị

Điều trị tập trung vào nguyên nhân gây bệnh. Phương pháp điều trị tùy thuộc từng nguyên nhân cụ thể. Trong một số trường hợp, nếu không có triệu chứng đau hay khó chịu đáng kể, có thể không cần điều trị đặc hiệu.

Phòng ngừa

Do hội chứng Horner có nhiều nguyên nhân khác nhau, không có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu. Tuy nhiên, trong các trường hợp liên quan chấn thương (như bóc tách động mạch cảnh), việc bảo vệ vùng cổ và tuân thủ hướng dẫn an toàn có thể giúp giảm nguy cơ.

Bảo Bảo (Theo Phòng khám Cleveland)