Bệnh tự miễn – khi ‘hàng rào bảo vệ’ quay sang tấn công cơ thể

TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng, Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, giải thích bệnh tự miễn rất phổ biến với hàng trăm thể bệnh khác nhau. Trung bình cứ 100 người thì có 5-8 người mắc. Đây là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ.

Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai. Nhóm có nguy cơ cao hơn gồm: Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ; người có người thân mắc bệnh tự miễn; người nhiễm khuẩn, tiếp xúc hóa chất, một số loại thuốc hoặc tia cực tím có thể trở thành “ngòi nổ” kích hoạt bệnh.

Bệnh tự miễn ảnh hưởng đến hầu hết cơ quan trong cơ thể. Hệ cơ xương khớp xảy ra viêm đa khớp dạng thấp, viêm da cơ. Ở da và mạch máu có bệnh vảy nến, Pemphigus, viêm mao mạch dị ứng. Ở hệ nội tiết bị tiểu đường type 1, Basedow, viêm tuyến giáp tự miễn. Còn ở hệ thần kinh có bệnh nhược cơ, xơ cứng rải rác. Với bệnh hệ thống (toàn thân), một số bệnh điển hình như lupus ban đỏ hệ thống, xơ cứng bì hệ thống.

Việc chẩn đoán bệnh tự miễn thường gặp nhiều khó khăn do triệu chứng ban đầu mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường. Các dấu hiệu như sốt nhẹ kéo dài, mệt mỏi, chán ăn; sụt cân, đau nhức toàn thân, thiếu máu.

Các dấu hiệu bệnh cũng biểu hiện đặc trưng theo từng bệnh. Lupus ban đỏ hệ thống thường có ban hình cánh bướm ở mặt. Viêm khớp dạng thấp gây sưng, đau và biến dạng khớp. Viêm tuyến giáp có thể dẫn đến suy giáp với biểu hiện sợ lạnh, nhịp tim chậm.

Một đặc điểm quan trọng của bệnh tự miễn là diễn tiến thành từng đợt: xen kẽ giữa giai đoạn bùng phát và giai đoạn lui bệnh. Điều này khiến nhiều người chủ quan, lầm tưởng bệnh đã khỏi.

Hiện nay, y học chưa thể điều trị khỏi hoàn toàn bệnh tự miễn. Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển bệnh. Tùy từng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm như glucocorticoid, thuốc chống viêm không steroid. Thuốc ức chế miễn dịch như cyclosporin A, etanercept. Một số phương pháp chuyên sâu như ghép tủy xương, ghép tế bào gốc trong những trường hợp đặc biệt.

Ngoài ra, lối sống cũng là yếu tố hỗ trợ quan trọng với bệnh nhân mắc bệnh tự miễn. Người bệnh cần ăn cân đối, tăng cường rau xanh, hạn chế dầu mỡ; không lạm dụng vitamin tổng hợp. Tập luyện nhẹ nhàng khoảng 30 phút mỗi ngày. Ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Giữ tinh thần tích cực, giảm căng thẳng, duy trì các hoạt động thư giãn như đọc sách, nghe nhạc.

Người bệnh có thể sống tích cực và năng động nếu tuân thủ điều trị. Khi xuất hiện dấu hiệu đợt cấp (triệu chứng đột ngột nặng lên), cần liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc ngừng thuốc.

Lê Nga