Chính sách tiền tệ không còn nới lỏng: Kinh tế 2026 sẽ xoay trục ra sao?

“Quá nhiều thay đổi đang diễn ra từng phút, từng ngày, tác động đến nền kinh tế. Có người vui, người buồn, đan xen lẫn lộn”, ông Nguyễn Xuân Thành – giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright (Đại học Fulbright Việt Nam) – chia sẻ tại tọa đàm Triển vọng các kênh đầu tư 2026 do báo Tuổi Trẻ tổ chức vào chiều 2-3.

Nền kinh tế “hình chữ K” lý giải GDP tăng trưởng 8%

Theo ông Nguyễn Xuân Thành, kinh tế Việt Nam năm vừa qua ghi nhận mức tăng trưởng GDP 8%. Tuy nhiên, đằng sau con số này là sự phân hóa rõ rệt. Nền kinh tế nằm trong mô hình chữ K: một số lĩnh vực đi lên mạnh, trong khi nhiều khu vực khác vẫn chật vật.

Nhóm tăng trưởng tốt gồm sản xuất cho xuất khẩu, đầu tư công, du lịch và thương mại điện tử. Ngược lại, sản xuất phục vụ thị trường nội địa, thương mại truyền thống, doanh nghiệp nhỏ và khu vực phi chính thức chưa thoát khỏi khó khăn.

Chuyên gia giải thích chẳng hạn ở lĩnh vực sản xuất công nghiệp, công bố tăng khoảng 10%. Nhưng lượng điện tiêu thụ – phản ánh hoạt động thực tế, chỉ tăng 4,9% với điện thương phẩm và 7,2% với điện dùng cho công nghiệp.

Sức mua ở thị trường nội địa vẫn yếu, nên tiêu dùng dân cư khó tăng được 8% như thống kê chính thức. Điện cho dịch vụ – thương mại chỉ tăng 4,8% và điện sinh hoạt tăng 1,1%.

Chưa kể chỉ số PMI của ngành sản xuất trong tháng 8 và 9 của năm vừa qua chỉ quanh mức 50 điểm, ngưỡng thể hiện không tăng không giảm, và chỉ cải thiện từ tháng 10. Cho thấy sản xuất chưa thực sự bứt tốc.

Năm vừa qua, xuất khẩu đạt 475 tỉ USD (17% so với năm liền trước), nhưng nhập khẩu đạt 455 tỉ USD (19,4%), tức nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu.

Dù vậy chuyên gia cũng nhấn mạnh du lịch là một trong những điểm sáng rõ nét. Doanh thu dịch vụ lữ hành tăng 21,7%. Thu ngoại tệ đạt 15,2 tỉ USD (24,4%). Lượng khách quốc tế tăng mạnh, đặc biệt từ châu Âu và châu Á.

Về đầu tư nước ngoài, tổng vốn FDI đăng ký đạt 38,4 tỉ USD, tăng nhẹ. Vốn thực hiện đạt 27,62 tỉ USD. Trung Quốc trở thành nhà đầu tư lớn nhất nếu tính cả vốn qua Hong Kong và Singapore. Trong khi đó vốn đăng ký mới giảm, còn các dự án đang hoạt động lại tăng vốn và hoạt động mua bán – sáp nhập tăng mạnh.

Mục tiêu tăng trưởng GDP 10% năm 2026

Về bức tranh kinh tế 2026, ông Nguyễn Xuân Thành cho biết Quốc hội đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Trong khi lạm phát bình quân 4,5%, xuất khẩu tăng 8%, tăng trưởng tín dụng 15%, tổng đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP.

Để đạt được mục tiêu này, chuyên gia cho rằng động lực hàng đầu sẽ là đầu tư công. Du lịch tiếp tục giữ vai trò tích cực. Xuất khẩu được dự báo chậm lại so với năm trước, nhưng mức tăng 8% vẫn có thể đạt nếu kim ngạch hàng hóa sang Mỹ không suy giảm. Trong khi đó khả năng phục hồi của thị trường nội địa chưa thực sự rõ ràng.

Cần lưu ý rằng bước sang năm 2026, kế hoạch đầu tư công là 995.400 tỉ đồng. Nếu tính cả vốn chuyển sang và các nguồn khác, tổng quy mô có thể lên tới 1,2 triệu tỉ đồng (46 tỉ USD).

Ở lĩnh vực thương mại, tháng 1-2026 xuất khẩu đạt 43,2 tỉ USD, tăng 29,7% so với cùng kỳ. Nhập khẩu đạt 45 tỉ USD (49,2%). Như vậy, nhập khẩu tiếp tục tăng nhanh hơn xuất khẩu, đặt ra rủi ro thâm hụt cán cân thương mại hàng hóa trong năm 2026.

Theo kịch bản dự báo, xuất khẩu sang EU, Hàn Quốc và Nhật Bản có thể duy trì đà tăng, trong khi sang Trung Quốc có thể tăng khoảng 18%. Tuy nhiên thị trường Mỹ tiềm ẩn rủi ro khi tăng trưởng có thể chững lại, thậm chí giảm.

Về ổn định vĩ mô, lạm phát chưa phải áp lực lớn trong năm nay.

Đối với điều hành tín dụng năm 2026, Ngân hàng Nhà nước lựa chọn kịch bản thận trọng. Mục tiêu tăng trưởng tín dụng được đặt ở mức 15%.

Dù thấp hơn mức 19% của năm vừa qua, dự báo thực tế tín dụng năm nay vẫn có thể đạt khoảng 16%, cao hơn mục tiêu đề ra. Cơ quan điều hành tiếp tục duy trì cơ chế giao hạn mức tăng trưởng tín dụng cho từng ngân hàng thương mại.

“Nếu đọc vị nhà điều hành, thì tăng trưởng hai con số đến từ lĩnh vực sáng tạo, nâng cao năng suất chứ không phải tín dụng. Do đó có thể chúng ta phải sống với mặt bằng lãi suất cao, bù lại không phải lo tiền đồng bị mất giá. Tuy nhiên điều này có nghĩa khả năng tiếp cận tín dụng sẽ khó khăn cho các doanh nghiệp trong năm 2026”, ông Nguyễn Xuân Thành bình luận. 

Chờ nới lỏng chính sách tín dụng

Theo chuyên gia Nguyễn Xuân Thành, chính sách tiền tệ trong quý 1-2026 được điều hành chặt chẽ và nhất quán. Tuy nhiên từ quý 2, nếu áp lực hỗ trợ tăng trưởng và giảm lãi suất gia tăng, khả năng cơ quan điều hạnh sẽ nới lỏng linh hoạt hơn.

“Với mục tiêu tăng trưởng GDP cao, chính sách tiền tệ vẫn nằm trong trạng thái hỗ trợ tăng trưởng, nhưng khó còn nới lỏng mạnh như trước”, ông Nguyễn Xuân Thành lưu ý thêm.