Đó là kịch bản tận thế mà giới văn phòng từng rỉ tai nhau trong sợ hãi, và nay nó đã thành sự thật. Ngay khi CEO Jack Dorsey thông báo công ty công nghệ tài chính Block cắt giảm gần một nửa nhân sự (khoảng 4.000 người) với lý do ứng dụng AI, các diễn đàn việc làm đã thực sự bùng nổ.
Theo ghi nhận của tờ Wall Street Journal (WSJ), làn sóng phẫn nộ lan nhanh trong giới công nghệ. Không ít người lao động cảm thấy cay đắng khi bản thân trở thành “nạn nhân” của cuộc cách mạng tối ưu hóa, trong khi giới đầu tư lại ngầm định giá lại bức tranh lợi nhuận của các doanh nghiệp bạo tay tinh gọn bộ máy.
Block – gã khổng lồ công nghệ tài chính thuộc nhóm S&P 500 – vừa thẳng tay cắt giảm gần một nửa lượng nhân sự, tương đương 4.000 người vì AI (Ảnh: Shutterstock).
Nỗi ám ảnh mang tên “kẻ cướp cơm” chốn công sở
Sự phản kháng với trí tuệ nhân tạo không phải mới chớm nở. Từ nỗi lo hóa đơn tiền điện tăng vọt cho đến nguy cơ mất sinh kế, nhiều cộng đồng tại Mỹ đã tìm cách trì hoãn các dự án trung tâm dữ liệu khổng lồ. Một khảo sát của YouGov cho thấy có tới 77% người tham gia thừa nhận họ lo ngại AI sẽ đe dọa con người.
Trước đây, giới tinh hoa thung lũng Silicon luôn tô vẽ AI bằng những ngôn từ hoa mỹ về tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo. Nhưng giờ đây, bầu không khí đã thay đổi. Nỗi lo sợ AI dường như đã lây lan sang cả thị trường tài chính, làm chao đảo cổ phiếu của hàng loạt công ty phần mềm, bảo hiểm và thậm chí là ứng dụng giao đồ ăn.
Theo phân tích từ Conference Board và ESGAUGE được tờ WSJ trích dẫn, có tới 72% công ty thuộc chỉ số S&P 500 đã chính thức đưa AI vào danh sách “rủi ro trọng yếu” trong hồ sơ năm qua, một cú nhảy vọt so với con số 12% của năm 2023.
Giới tinh hoa cũng không còn giấu giếm sự thật khốc liệt. CEO Verizon, ông Dan Schulman từng thẳng thừng dự báo AI có thể đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên mức 20-30% trong 2 đến 5 năm tới, đồng thời nhấn mạnh robot hình người sẽ sớm xâm lấn cả những công việc tay chân vốn được cho là “miễn nhiễm”. Lời cảnh báo này đi liền với hành động khi bản thân Verizon cũng đã thông báo cắt giảm 13.000 việc làm, đợt sa thải kỷ lục dù công ty khẳng định không trực tiếp do AI.
Rõ ràng, xu hướng xây dựng những đội ngũ nhỏ gọn, ít quan liêu và hiệu quả hơn đang trở thành kim chỉ nam cho các CEO trong bối cảnh thắt lưng buộc bụng.
Lát cắt từ JPMorgan: Thích nghi hay bị đào thải?
Nếu Block là bức tranh của sự đào thải tàn khốc, thì JPMorgan Chase lại mang đến một lăng kính thực tế về cách một đế chế tài chính xoay sở với AI. Theo tờ CNBC, CEO Jamie Dimon không ngần ngại thừa nhận ngân hàng này đã có những nhân viên thực sự bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, thay vì đẩy họ ra đường, ngân hàng lớn nhất thế giới đang thực hiện một chiến dịch “tái bố trí quy mô lớn”, luân chuyển nhân sự sang các vị trí mới.
Với ngân sách công nghệ khổng lồ lên tới 20 tỷ USD mỗi năm, JPMorgan là minh chứng sống động cho sự xê dịch cấu trúc lao động thời đại mới. Nhìn lướt qua, tổng số nhân sự của định chế này gần như đi ngang ở mức hơn 318.000 người. Nhưng sâu bên trong, một cuộc đại phẫu đang diễn ra. Khối vận hành giảm 4% nhân sự, khối hỗ trợ giảm 2%, nhưng các vị trí trực tiếp tạo ra doanh thu và chăm sóc khách hàng lại tăng 4%.
Việc ứng dụng AI giúp chi phí xử lý gian lận tại JPMorgan giảm 11%, nâng cao hiệu suất của kỹ sư phần mềm thêm 10%, và mỗi nhân viên vận hành giờ đây có thể xử lý lượng tài khoản tăng thêm 6%. Đây chính là lý do vì sao thị trường chứng khoán thường “thưởng” cho các công ty mạnh tay ứng dụng công nghệ, bất chấp những hệ lụy ngắn hạn đối với một bộ phận người lao động.
Dù vậy, ông Dimon vẫn cảnh báo rằng xã hội cần chuẩn bị ngay từ bây giờ cho rủi ro gián đoạn nghề nghiệp trên diện rộng, bởi mọi thứ có thể diễn biến nhanh hơn khả năng thích ứng của con người.
Cuộc cách mạng AI đang diễn ra với tốc độ vũ bão, vượt xa khả năng thích ứng của đám đông (Ảnh: Futurism).
Lịch sử gọi tên: Đừng hoảng loạn, hãy “cưỡi lên con sóng”
Dù những con số sa thải gây chấn động dư luận, nhưng dưới góc nhìn kinh tế vĩ mô, bức tranh tăm tối đó dường như đang bị thổi phồng. Theo phân tích của tờ MarketWatch, nỗi lo lớn nhất hiện nay là AI sẽ phá hủy việc làm cũ nhanh hơn tốc độ tạo ra công việc mới. Tuy nhiên, vấn đề duy nhất của lập luận này là chưa hề có bằng chứng thực tế xác đáng.
Trái ngược với cơn hoảng loạn, thị trường lao động Mỹ vẫn cho thấy sức chống chịu đáng ngạc nhiên. Tỷ lệ sa thải đang loanh quanh ở mức thấp kỷ lục, số người xin trợ cấp thất nghiệp thấp nhất trong nửa thế kỷ và tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp hiếm thấy là 4,3%. Sự chững lại của việc tuyển dụng trong ngành công nghệ cao thời gian qua được nhiều chuyên gia lý giải là hậu quả của việc tuyển dụng ồ ạt quá mức thời đại dịch, hơn là lỗi do AI cướp việc.
Nhìn lại chiều dài lịch sử các cuộc cách mạng công nghệ, chưa từng có một phát minh nào gây ra sự sụt giảm ròng việc làm vĩnh viễn trong dài hạn. Năm 1900, 90% người Mỹ làm nông nghiệp, nhưng khi cơ giới hóa ập đến, họ đã chuyển dịch vào các nhà máy công nghiệp tráng lệ. Hay như sau Thế chiến II, sự ra đời của máy giặt, tủ lạnh đã giải phóng phụ nữ khỏi việc nhà, đưa hàng triệu người vào lực lượng lao động trí óc.
Trí tuệ nhân tạo, suy cho cùng, có lẽ cũng chỉ là một phiên bản nâng cấp tinh vi hơn, giúp con người làm việc với năng suất cao hơn chứ không triệt tiêu hoàn toàn sự hiện diện của họ.
Như chuyên gia Thomas Kerr chia sẻ trên tờ WSJ, quá trình chuyển đổi này sẽ có những người tổn thương và cần được xã hội nâng đỡ để tìm thấy mục đích sống mới. Tuy nhiên, thay vì hoang mang lo sợ một cỗ máy vô tri, người lao động và cả các doanh nghiệp cần chủ động định vị lại bản thân.
Giám đốc nghiên cứu kinh tế của Indeed Hiring Lab, bà Laura Ullrich đã đưa ra lời khuyên: “Bạn phải đặt mình vào vị thế cưỡi trên con sóng AI, chứ không phải để nó cuốn trôi”.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/khi-the-gioi-bat-on-vi-chien-su-cong-so-lai-chao-dao-vi-ai-20260302142622363.htm
