7% GDP toàn cầu ‘bốc hơi’ vì ô nhiễm môi trường

Ngày 2-3, Liên minh Toàn cầu về sức khỏe và ô nhiễm (GAHP) phối hợp cùng Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) tổ chức Diễn đàn Ô nhiễm khu vực với chủ đề “Giải quyết ô nhiễm để nâng cao sức khỏe cộng đồng tại TP.HCM”.

Ô nhiễm gây tử vong nhiều hơn cả HIV, lao, sốt rét

Phát biểu tại sự kiện, bà Maria Paola Lia – Giám đốc điều hành Liên minh Toàn cầu về sức khỏe và ô nhiễm (GAHP) – cho biết ô nhiễm hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn cầu. Ước tính mỗi năm có khoảng 9 triệu ca tử vong liên quan đến ô nhiễm, phần lớn tập trung tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Theo bà, gánh nặng tử vong do ô nhiễm thậm chí còn cao hơn nhiều bệnh truyền nhiễm như HIV/AIDS, lao hay sốt rét. Tuy nhiên mức đầu tư dành cho kiểm soát ô nhiễm vẫn chưa tương xứng với quy mô tác động thực tế.

“Những tổn thất kinh tế và xã hội mà các quốc gia phải gánh chịu sẽ còn nặng nề hơn nếu không đầu tư đúng mức cho phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm môi trường. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là vấn đề phát triển quốc gia”, bà nhấn mạnh.

Ở góc nhìn toàn cầu, bà Jacqueline Alvarez – Trưởng Chi nhánh Hóa chất và Sức khỏe thuộc Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) – ước tính thiệt hại kinh tế do ô nhiễm tương đương khoảng 7% GDP toàn cầu và có thể còn bị đánh giá thấp.

Trong các dạng ô nhiễm môi trường, ô nhiễm không khí và bụi mịn được các chuyên gia đánh giá là một trong những vấn đề nhức nhối và khó giải quyết nhất.

Bà Enkhtsetseg Shinee – đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) – cho biết tại khu vực Tây Thái Bình Dương, nồng độ trung bình hằng năm của bụi mịn PM2.5 cao gấp 6 – 8 lần so với mức khuyến nghị của WHO.

Đáng lo hơn, nhiệt độ cao những năm qua làm gia tăng và khuếch đại tác động sức khỏe của ô nhiễm, thúc đẩy các bệnh tim mạch như nhồi máu cơ tim, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều bệnh không lây nhiễm khác.

Kinh nghiệm quốc tế nào cho TP.HCM và Việt Nam?

Theo các chuyên gia, để cải thiện chất lượng không khí, cần bắt đầu từ việc rà soát tiêu chuẩn hiện hành, đánh giá hiệu quả thực thi và xác định khoảng cách so với khuyến nghị quốc tế.

Một ví dụ được nêu tại diễn đàn là Indonesia đã gia tăng sử dụng các công cụ định lượng để đánh giá tác động sức khỏe của ô nhiễm không khí. Các mô hình kịch bản giảm phát thải giúp dự báo lợi ích sức khỏe tương ứng, từ đó hỗ trợ quá trình ra quyết định dựa trên bằng chứng.

Nhiều quốc gia như Úc, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đã áp dụng lộ trình siết chặt tiêu chuẩn theo từng giai đoạn thay vì chuyển đổi đột ngột. Việc xác định rõ thời hạn và mức giảm cụ thể giúp tăng tính minh bạch, tạo điều kiện để các ngành phát thải lớn như giao thông, năng lượng và công nghiệp điều chỉnh chiến lược đầu tư và công nghệ.

Là tổ chức xã hội hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ thiên nhiên và môi trường từ năm 1988, ông Nguyễn Ngọc Sinh – Chủ tịch Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) – cam kết sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại, kết nối khoa học với chính sách và hành động thực tiễn, góp phần kiểm soát ô nhiễm và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Trong bối cảnh dữ liệu môi trường ngày càng đầy đủ, theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay là chuyển hóa dữ liệu thành chính sách cụ thể, có tính ràng buộc và mang lại thay đổi thực chất đối với chất lượng không khí và sức khỏe người dân.