Vùng Vịnh kẹt giữa hai làn đạn

Không lâu sau khi Mỹ và Israel oanh tạc các mục tiêu Iran ngày 28.2, Tehran đã có đòn đáp trả, không chỉ nhắm vào Israel mà gần như hầu hết láng giềng tại vùng Vịnh. Tính đến nay, toàn bộ 6 thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) gồm Ả Rập Xê Út, Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar và UAE đều đã hứng chịu đòn tấn công của Iran. 

Mặc dù Iran tuyên bố chỉ tấn công căn cứ quân sự Mỹ nhưng trên thực tế nhiều hạ tầng dân sự như sân bay, khách sạn, cơ sở dầu khí cũng bị thiệt hại. Tình cảnh này đặt các nước vùng Vịnh trước bài toán nan giải là tiếp tục chịu đựng hay tấn công Iran và có thể bị coi là cùng phe với Israel.

Tính toán của Iran

Vốn lo ngại về một cuộc xung đột toàn diện với Iran, các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ từ lâu đã thắt chặt quan hệ với Washington, chi nhiều tỉ USD để mua vũ khí Mỹ và cho phép nước này đặt căn cứ quân sự, theo Đài Al-Jazeera. Tuy nhiên, những thương vong và thiệt hại vừa qua đã giáng một đòn nặng nề lên hình ảnh mà các nước vùng Vịnh đã cố gắng xây dựng lâu nay như những ốc đảo ổn định giữa khủng hoảng và xung đột triền miên khắp Trung Đông.

Trước chiến sự, nhiều nước vùng Vịnh đã cố gắng ngăn căng thẳng Mỹ – Iran leo thang, điển hình là Oman dẫn đầu nỗ lực làm trung gian đàm phán về một thỏa thuận hạt nhân để ngăn chặn chiến tranh. Phái đoàn Mỹ và Iran đã có 3 vòng đối thoại và hôm 27.2, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi nói với CBS News rằng “thỏa thuận có thể được nhất trí trong ngày mai”. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, bom đạn đã rơi xuống Iran.

Nhà ngoại giao Jeffrey Feltman, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ về các vấn đề Cận Đông và là một trong số ít người Mỹ từng gặp cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, nhận định chiến lược của Iran là gây thiệt hại tối đa nhằm thôi thúc các nước vùng Vịnh gây sức ép để Mỹ dừng tay, theo tờ Politico. Toàn bộ 6 nước GCC đều là đồng minh thân thiết của Mỹ. Tính toán của Iran là nếu ra đòn đủ mạnh, các nước này có thể sẽ yêu cầu Tổng thống Mỹ Donald Trump xuống thang.

Một số nhà ngoại giao cấp cao Ả Rập đánh giá đây là chiến lược sai lầm khiến Iran bị cô lập và láng giềng giận dữ, theo NBC News. Ông Hamad bin Jassim bin Jaber Al-Thani, cựu Thủ tướng Qatar, cho rằng Tehran đã đánh mất sự ủng hộ của vùng Vịnh qua hành động đáp trả, nhưng cảnh báo việc tấn công Iran sẽ làm cạn kiệt nguồn lực của các nước vùng Vịnh và “mang lại cơ hội cho nhiều lực lượng khác kiểm soát dưới cái cớ là giúp chúng ta thoát khỏi khủng hoảng”.

Một cuộc chiến khu vực là kịch bản tồi tệ nhất đối với các nước vùng Vịnh. Việc đáp trả trực tiếp có thể biến xung đột thành chiến tranh kéo dài, phá hủy hoàn toàn ổn định khu vực, điều mà các lãnh đạo GCC đã cố gắng ngăn chặn. Bên cạnh đó, các nền kinh tế trong khu vực phụ thuộc lớn vào xuất khẩu dầu khí, du lịch, đầu tư nước ngoài, logistics. Chiến sự kéo dài sẽ bóp nghẹt eo biển Hormuz, làm tăng chi phí, gây thiệt hại cơ sở hạ tầng, mất niềm tin của nhà đầu tư, dòng vốn tháo chạy và làm sụp đổ kế hoạch đa dạng hóa mà một số nước đang theo đuổi, theo Politico.

Lựa chọn còn bỏ ngỏ

Hiện vẫn chưa có sự đồng thuận tại vùng Vịnh về những bước đi tiếp theo. Theo tờ The Economist, một số quan chức vẫn hy vọng khôi phục lại hoạt động ngoại giao, trong khi những ý kiến khác cho rằng mọi chuyện đã an bài. Đến nay, chiến lược của các quốc gia vùng Vịnh có vẻ vẫn là kiên nhẫn cầm cự và đoàn kết. Trong tuyên bố chung hôm 1.3, GCC lên án hành động của Iran, khẳng định quyền tự vệ nhưng cũng nhấn mạnh về phòng thủ và ngoại giao. Tuy nhiên, khi cuộc chiến lan rộng và chưa có dấu hiệu sớm kết thúc, chưa rõ các nước vùng Vịnh sẽ kiên nhẫn được đến bao giờ.

Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham, đồng minh của Tổng thống Trump và là người có quan điểm cứng rắn về Iran, hôm 3.3 dự báo các nước vùng Vịnh sẽ tham gia cùng Mỹ theo cách trực tiếp hơn, theo báo The Hill. “Iran đã tính toán sai khi tấn công Kuwait, Qatar và Ả Rập Xê Út. Các nước giờ đây quyết tâm chấm dứt mối đe dọa hơn bao giờ hết”, ông Graham tuyên bố.

Một số chuyên gia nhận định nếu Iran tiếp tục tấn công, các quốc gia vùng Vịnh có thể cân nhắc phản ứng bằng cách cho phép Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công từ lãnh thổ của họ. Theo trang Middle East Eye, Quốc vụ khanh về hợp tác quốc tế Reem Al-Hashimy của UAE đã gợi ý về khả năng mở cửa không phận và căn cứ để hỗ trợ Mỹ nếu những đòn đáp trả tiếp diễn. Một số nhà phân tích khác nói với Đài Al-Jazeera rằng GCC cũng có thể tự tấn công Iran thông qua cơ chế quân sự chung của tổ chức này nếu không muốn bị cho là hợp tác với Israel.