Vì sao nhiều người trẻ bỗng dưng “quỵ ngã” trên đường chạy, sân bóng?
Pickleball là môn thể thao đang được nhiều người tham gia (Ảnh minh họa: CTV).
ThS.BS Dương Thu Anh, Trưởng khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City, cho biết định nghĩa về “khỏe mạnh” của nhiều người đôi khi chỉ dựa vào cảm nhận bề ngoài.
Bác sĩ dẫn lại một trường hợp xảy ra vào cuối năm 2022: một học sinh 12 tuổi trong cùng khu đô thị khi đang chơi bóng rổ bất ngờ mất ý thức. Gia đình lập tức gọi cấp cứu và đội ngũ y tế Vinmec có mặt chỉ sau khoảng 3 phút. Trong lúc chờ xe cấp cứu, người nhà được hướng dẫn thực hiện ép tim cho trẻ.
Khi được đưa tới bệnh viện, bệnh nhi được đặt nội khí quản, ép tim và sử dụng thuốc hỗ trợ tim mạch. Kết quả điện tâm đồ sau đó cho thấy trẻ mắc hội chứng tiền kích thích, một dạng rối loạn nhịp tim chỉ có thể phát hiện thông qua thăm khám và xét nghiệm chuyên sâu.
“Chỉ khi làm điện tâm đồ, chúng tôi mới phát hiện hình ảnh hội chứng tiền kích thích. Vì vậy, một người còn trẻ chưa chắc đã thực sự khỏe mạnh nếu chưa được kiểm tra y khoa đầy đủ”, bác sĩ Thu Anh nói.
Theo chuyên gia tim mạch, trước khi tham gia các môn thể thao, đặc biệt là những hoạt động cường độ cao hoặc tập luyện chuyên nghiệp, mỗi người nên kiểm tra sức khỏe tổng quát. Ngay cả khi chỉ tập luyện để giải trí, việc đánh giá nguy cơ tim mạch cũng rất cần thiết, bởi các biến cố tim mạch khi xảy ra thường diễn tiến nhanh và có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.
ThS.BS Dương Thu Anh, Trưởng khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City (Ảnh: Hữu Nghị).
Trong trường hợp nêu trên, bệnh nhân mới 12 tuổi nhưng đã rơi vào tình trạng ngừng tuần hoàn ngay tại sân thể thao.
Theo bác sĩ Thu Anh, trong tim mạch, những bệnh lý thường gây ra biến cố nghiêm trọng ở người trẻ bao gồm rối loạn nhịp tim và các bệnh lý cơ tim.
Bác sĩ cho biết, khi một vận động viên đang tập luyện mà đột ngột ngã quỵ và mất ý thức, có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, hai nhóm nguyên nhân chính thường liên quan đến tim mạch hoặc não bộ.
Về tim mạch, nhiều cơ chế khác nhau có thể dẫn đến tình trạng mất ý thức đột ngột. Người bệnh có thể bị ngừng tim do rối loạn nhịp, nhồi máu cơ tim, hoặc trong một số trường hợp là tăng huyết áp đột ngột gây vỡ mạch máu lớn.
Các yếu tố nguy cơ tim mạch cũng rất đa dạng, bao gồm yếu tố cá nhân, môi trường tập luyện và loại hình thể thao tham gia. Theo đó, tuổi càng cao thì nguy cơ tim mạch càng tăng. Ngoài ra, nếu người tập luyện mang sẵn các bệnh lý nền, nguy cơ xảy ra biến cố sẽ cao hơn.
ThS.BS Mai Xuân Thiên, Giám đốc IPU Đột quỵ kiêm bác sĩ cấp cứu tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City, cho biết thêm rằng nếu một người đột ngột bất tỉnh khi đang chạy hoặc vận động cường độ cao, nguyên nhân có thể là rối loạn nhịp tim gây cơn mất ý thức.
Ngoài ra, tình trạng mất nước hoặc rối loạn điện giải nghiêm trọng trong quá trình vận động cũng có thể dẫn đến tổn thương não, gây ra các biến cố thần kinh.
“Những tình huống này đều có thể dẫn đến các biến cố nghiêm trọng, thậm chí gây đột quỵ ngay trong quá trình vận động”, bác sĩ Thiên cho biết.
Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm trong khi đang tập luyện, chơi thể thao
Theo BS Thiên, dấu hiệu chóng mặt, buồn nôn có thể xuất hiện trong những trường hợp gắng sức, khi chúng ta chơi thể thao, mất nước, hoặc mất điện giải. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn những yếu tố nguy cơ bệnh lý như đột quỵ não hoặc vấn đề về tim mạch.
Vì thế, chúng ta cần đi kiểm tra, sàng lọc các yếu tố nguy cơ để đánh giá xem bản thân có dấu hiệu hoặc nguy cơ về các bệnh lý đột quỵ hoặc rối loạn nhịp tim hay không. Trong trường hợp đã loại trừ hoàn toàn các dấu hiệu nguy cơ đó, thì chúng ta cần cân nhắc lại quá trình tập luyện, có thể sẽ phải giảm bớt.
“Việc tập luyện thể thao dưới trời lạnh cũng không được khuyến cáo nhiều. Do đó, ngoài việc bạn tập luyện vì đam mê, cũng cần cân nhắc về vấn đề sức khỏe. Thứ nhất, nên tập luyện chơi thể thao với cường độ vừa phải. Khi chúng ta đã có những dấu hiệu bất thường nên giảm bớt.
ThS.BS Mai Xuân Thiên, Giám đốc IPU Đột quỵ kiêm bác sĩ cấp cứu tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City (Ảnh: Hữu Nghị).
Thứ hai, lưu ý với thời tiết lạnh như thế này để tránh những điều đáng tiếc xảy ra”, BS Thiên lưu ý.
Các dấu hiệu của đột quỵ cũng rất đa dạng, từ dễ nhận biết cho đến khó nhận biết. Dễ bị bỏ qua nhất thuộc nhóm khó nhận biết hoặc ngay cả dễ nhận biết mà chúng ta chưa có kiến thức thì cũng sẽ bỏ qua.
Lý do là vì có rất nhiều trường hợp nhập viện với triệu chứng đã có từ trước, cũng tương đối điển hình nhưng họ vẫn không vào viện, mà lại chờ đợi ở nhà, chứng tỏ do bệnh nhân chưa thể nhận biết được.
Một số các dấu hiệu dễ nhận biết nhất, lâu nay tất cả các chương trình về đột quỵ vẫn nhấn mạnh chữ FAST. Ở đây viết tắt của bốn chữ:
– F (FACE): Miêu tả sự biến đổi của khuôn mặt, bệnh nhân có thể bị liệt, méo miệng, nhân trung (đoạn nối giữa điểm dưới mũi đến môi trên) bị lệch, thể hiện rõ nhất khi bệnh nhân cười mở miệng lớn.
– A (ARM): Bệnh nhân cử động khó hoặc không thể cử động tay chân, tê liệt một bên cơ thể. Cách xác nhận nhanh chóng nhất là yêu cầu bệnh nhân giơ hai tay lên và giữ lại cùng một lúc.
– S (SPEECH): Bệnh nhân khó nói, phát âm không rõ, nói dính chữ, nói ngọng bất thường. Bạn có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu người nghi ngờ bị đột quỵ lặp lại một câu đơn giản bạn vừa nói.
– T (TIME): Khi xuất hiện đột ngột các triệu chứng trên, hãy nhanh chóng gọi 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
Ngoài ra, có một số yếu tố, tức các dấu hiệu mà chúng ta nhầm lẫn với các vấn đề khác mà người bệnh cũng có thể bỏ qua, đặc biệt đối với những vận động viên. Chẳng hạn, họ là những người khỏe mạnh nên cho rằng những dấu hiệu đó là bình thường thoáng qua và đôi khi không để ý tới.
Ví dụ như đau đầu. Trong trường hợp đau đầu và đột quỵ, sẽ có những đặc trưng như đau đầu rất dữ dội, nhưng cũng có những trường hợp đau đầu không điển hình, chỉ là những cơn đau đầu nhẹ hoặc biểu hiện cơn chóng mặt.
Các dấu hiệu báo hiệu đột quỵ khi chúng ta đang chơi thể thao có thể chỉ là chóng mặt thoáng qua. Tâm lý người chơi sẽ chờ đợi xem diễn biến tiếp theo như thế nào, thậm chí có thể tự hết.
Tuy nhiên, đó có thể là một cơn đột quỵ thực sự mà người dân thông thường, hoặc những người đang chơi thể thao có thể bỏ qua.
Làm gì để chơi thể thao an toàn?
VĐV tham gia giải Aqua Warriors Quảng Trị 2025 do Dân trí và Bolt Event phối hợp tổ chức (Ảnh: Hải Long).
BS Thiên cho biết, với các vận động viên bán chuyên, để có thể chạy an toàn, trước hết cần hiểu rõ cơ thể mình và nhận diện các bệnh lý nền tiềm ẩn. Đó có thể là các bệnh lý di truyền, yếu tố gen, các tác động bệnh lý hoặc những bệnh tim bẩm sinh chưa được phát hiện do không có biểu hiện lâm sàng rõ ràng.
Thứ hai là cần có chế độ tập luyện phù hợp, chẳng hạn thực hiện các bài khởi động để làm nóng cơ thể trước khi chạy.
Thứ ba là phải xác định được cường độ vận động phù hợp với bản thân, hiểu đâu là giới hạn của mình. Mỗi người có một giới hạn khác nhau và nếu không có sự hỗ trợ của y học thì rất khó để lượng hóa chính xác.
Trong lĩnh vực tim mạch, các bác sĩ có thể sử dụng nghiệm pháp gắng sức để đánh giá phản ứng của cơ thể ở các mức cường độ khác nhau. Thông qua việc đo nhịp tim, huyết áp và các chỉ số sinh lý khác, bác sĩ có thể xác định mức vận động an toàn, từ đó giúp hạn chế nguy cơ xảy ra các biến cố.
Đối với vận động viên chuyên nghiệp, các bác sĩ và nhân viên y tế luôn theo dõi, kiểm tra sức khỏe thường xuyên để xác định giới hạn chịu đựng của cơ thể, tránh tình trạng gắng sức quá mức dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.
BS Thu Anh cho biết thêm, theo khuyến cáo của Hội Tim mạch Hoa Kỳ, mỗi người nên tập luyện khoảng 150 phút mỗi tuần với cường độ trung bình để bảo vệ sức khỏe tim mạch. Việc tập luyện hiệu quả nhất khi được chia đều khoảng 30 phút mỗi ngày trong 5 ngày mỗi tuần, xen kẽ với 1-2 ngày nghỉ ngơi.
Việc bỏ tập cả tuần rồi dồn toàn bộ thời gian vận động vào một hoặc hai ngày cuối tuần không chỉ làm giảm hiệu quả tập luyện mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe.
Trong quá trình tập luyện, cường độ vận động cần được tăng dần để cơ thể thích nghi, từ mức nhẹ, trung bình đến nặng và rất nặng. Sự thay đổi từng bước trong quá trình tập giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với cường độ vận động.
Ngược lại, nếu không tập luyện thường xuyên mà dồn toàn bộ sức lực vào cuối tuần, điều này không chỉ phản khoa học mà còn làm tăng nguy cơ chấn thương và các biến cố tim mạch. Khi vận động quá sức, nhịp tim và huyết áp tăng nhanh, có thể dẫn đến những tình huống nguy hiểm nếu cơ thể chưa kịp thích nghi.
Các bác sĩ cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sàng lọc sức khỏe trước khi tham gia các môn thể thao, đặc biệt là những môn có cường độ cao. Bởi việc quan sát bên ngoài không thể đánh giá chính xác tình trạng bệnh lý bên trong cơ thể. Chỉ khi đi khám, thực hiện các xét nghiệm và thăm dò cần thiết mới có thể xác định một người có thực sự khỏe mạnh để tham gia tập luyện hay không.
Lý do là những môn thể thao cường độ cao có thể gây tác động lớn đến tim mạch, khiến nhịp tim và huyết áp tăng cao trong quá trình vận động.
Nguồn: https://dantri.com.vn/suc-khoe/nhung-nguy-co-tim-mach-it-nguoi-de-y-khi-choi-the-thao-20250108222924681.htm
