Nghịch lý: Dầu tăng sốc, sao vàng lại lao dốc?

Giá dầu thế giới vừa trải qua một trong những phiên tăng mạnh nhất lịch sử khi căng thẳng Trung Đông leo thang. Tuy nhiên, thay vì bùng nổ như thông lệ trong khủng hoảng địa chính trị, vàng, tài sản trú ẩn truyền thống, lại bất ngờ giảm sâu.

Sự phân kỳ hiếm thấy này đang khiến giới đầu tư toàn cầu phải nhìn lại cách vận hành của thị trường trong bối cảnh những biến số vĩ mô ngày càng phức tạp.

Giá dầu thế giới bùng nổ với mức tăng kỷ lục 25% chỉ trong một ngày, trong khi giá vàng lại cắm đầu lao dốc (Minh họa: Munsif Daily).

Cú sốc dầu mỏ làm rung chuyển thị trường hàng hóa

Phiên giao dịch sáng 9/3 ghi nhận đợt bứt phá hiếm thấy của thị trường năng lượng khi giá dầu tăng tới 25% chỉ trong một ngày, nằm trong nhóm mức tăng mạnh nhất lịch sử.

Theo Reuters, dầu Brent có thời điểm vọt lên 119,50 USD/thùng trong khi dầu WTI của Mỹ cũng chạm 119,48 USD/thùng. Tuy nhiên, đến phiên chiều, đà tăng đã hạ nhiệt khi giá dầu điều chỉnh về quanh 104 USD/thùng đối với Brent và khoảng 102 USD/thùng với WTI.

Nếu nhìn rộng hơn, mức tăng này thậm chí còn ấn tượng hơn. Đầu tháng 1, dầu Brent vẫn chỉ quanh 59 USD/thùng. Như vậy, chỉ trong khoảng 2 tháng, giá “vàng đen” đã tăng hơn 80%.

Nguyên nhân chính nằm ở căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến Mỹ, Israel và Iran. Tâm điểm lo ngại của thị trường là eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Dù Mỹ tuyên bố sẽ đảm bảo tuyến hàng hải này được duy trì, việc thiếu một mốc thời gian rõ ràng khiến giới đầu cơ tiếp tục đặt cược vào các kịch bản tồi tệ. JPMorgan cảnh báo rằng nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, giá dầu hoàn toàn có thể vượt 120 USD/thùng.

Không chỉ vậy, áp lực nguồn cung còn gia tăng khi các quốc gia sản xuất lớn bắt đầu chạm trần lưu trữ. Theo ING, một số nhà khai thác tại Iraq, Kuwait và UAE đã phải cắt giảm sản lượng thượng nguồn.

Cú sốc năng lượng nhanh chóng lan sang toàn bộ thị trường hàng hóa. Giá dầu tăng khiến nhu cầu dầu thực vật để sản xuất nhiên liệu sinh học tăng theo. Hệ quả là dầu cọ Malaysia tăng gần 9%, trong khi dầu đậu nành tại Chicago lên mức cao nhất kể từ cuối năm 2022.

Thị trường nông sản cũng bị kéo theo. Lúa mì và ngô lần lượt chạm đỉnh 10 tháng và gần 2 năm.

Ở nhóm kim loại công nghiệp, nhôm trên Sàn Kim loại London (LME) tăng lên 3.544 USD/tấn, mức cao nhất trong 4 năm, sau khi một số nhà máy lớn tại Qatar và Bahrain tuyên bố tình trạng bất khả kháng do gián đoạn nguồn cung.

Một cú sốc năng lượng rõ ràng đang lan tỏa khắp chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chỉ trong phiên giao dịch buổi sáng đầu tuần, hợp đồng dầu Brent và WTI đã bứt phá ngoạn mục trên 110 USD/ thùng, có thời điểm chạm mốc 119 USD/thùng (Ảnh: The Star).

Vì sao vàng lại giảm?

Trong bối cảnh hàng hóa bùng nổ và địa chính trị bất ổn, việc vàng giảm khoảng 2% xuống quanh 5.350 USD/ounce, thậm chí có lúc lùi về 5.060 USD, khiến nhiều nhà đầu tư bất ngờ.

Tuy nhiên, với giới tài chính chuyên nghiệp, diễn biến này không hề khó hiểu.

Áp lực chốt lời sau chu kỳ “tăng nóng”

Trước khi giảm, vàng đã trải qua một chu kỳ tăng giá cực mạnh. Một năm trước, kim loại quý này chỉ quanh 2.624 USD/ounce. Đến tháng 1, giá đã lập đỉnh lịch sử 5.589 USD/ounce, tức tăng hơn 100%.

Theo nhóm chiến lược thị trường toàn cầu của JPMorgan, đà tăng quá mạnh đã biến vàng từ tài sản phòng vệ thành tài sản giao dịch theo đà. Khi lợi nhuận đạt mức quá hấp dẫn, các quỹ đầu tư lớn bắt đầu chốt lời, kéo theo làn sóng bán ra.

Stephen Dover từ Franklin Templeton Institute nhận định: “Những tài sản đã tăng quá mạnh trước đó thường cần thời gian điều chỉnh trước khi tiếp tục chu kỳ mới.”

Cú sốc dầu làm thay đổi kỳ vọng lãi suất

Một yếu tố quan trọng khác là lạm phát. Giá dầu tăng mạnh luôn là tín hiệu cảnh báo lạm phát toàn cầu.

Goldman Sachs cho biết trong lịch sử, khi lạm phát bị đẩy lên bởi cú sốc dầu, các ngân hàng trung ương thường duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến vàng.

Theo dữ liệu CME FedWatch, thị trường hiện đã lùi kỳ vọng cắt giảm lãi suất của Fed từ tháng 6 sang cuối năm. Khoảng 43% nhà đầu tư dự đoán lãi suất sẽ vẫn ở mức 3,25% – 3,5% vào tháng 9.

Lãi suất cao khiến chi phí cơ hội nắm giữ vàng tăng lên, vì vàng không tạo ra dòng tiền như trái phiếu hay cổ phiếu. Do đó, một phần dòng vốn đã chuyển sang trái phiếu và USD.

Đồng USD tăng mạnh

Sự mạnh lên của đồng USD cũng là lực cản lớn đối với vàng. Trong các giai đoạn bất ổn, USD thường được xem là tài sản an toàn có thanh khoản cao nhất.

Khi đồng bạc xanh tăng giá, vàng (được định giá bằng USD) trở nên đắt đỏ hơn đối với nhà đầu tư sử dụng các đồng tiền khác. Kết quả là nhu cầu quốc tế suy yếu, gây áp lực lên giá vàng.

Diễn biến giá vàng trong tuần qua (Nguồn: TradingView).

Cú sốc lan sang nền kinh tế thực

Tác động của cú sốc dầu không dừng lại ở thị trường tài chính. Với người tiêu dùng, giá năng lượng tăng giống như một loại “thuế vô hình” đánh vào thu nhập.

Hiệp hội Ô tô AA đưa ra một phép tính đơn giản, đó là mỗi khi giá dầu tăng 10 USD/thùng, giá xăng bán lẻ có thể tăng khoảng 10 cent/lít.

Trong 4 tuần qua, giá nhiên liệu tại nhiều quốc gia đã tăng khoảng 2,5%. Khi chi phí đi lại và sinh hoạt tăng lên, người dân buộc phải cắt giảm chi tiêu cho các mặt hàng không thiết yếu.

Đối với doanh nghiệp, áp lực chi phí đang lan rộng từ logistics, vận tải đến nguyên liệu sản xuất. Kinh tế trưởng Jarrod Kerr của Kiwibank nhận định: “Trong bối cảnh nhu cầu vốn đã yếu, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể chuyển toàn bộ chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng”.

Những ngành dễ bị tổn thương nhất bao gồm bán lẻ, xây dựng và sản xuất tiêu dùng. Khi biên lợi nhuận bị thu hẹp, doanh nghiệp có xu hướng hoãn đầu tư và hạn chế tuyển dụng, điều này có thể kéo chậm đà phục hồi kinh tế toàn cầu.

Thị trường chứng khoán đã phản ứng ngay lập tức. Chỉ số NZX50 của New Zealand bốc hơi khoảng 4,2 tỷ USD vốn hóa chỉ trong một buổi sáng, phản ánh tâm lý lo ngại lan rộng của nhà đầu tư.

Các nhà hoạch định chính sách hiện đứng trước một bài toán cực kỳ khó. Nếu tăng lãi suất mạnh để kiềm chế lạm phát do giá dầu, họ có thể đẩy nền kinh tế vào suy thoái. Ngược lại, nếu giữ lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng, lạm phát có thể vượt tầm kiểm soát.

Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng các ngân hàng trung ương có thể buộc phải chấp nhận mức lạm phát cao hơn trong ngắn hạn để tránh làm tổn hại đến tăng trưởng.

Phố Wall nói gì về tương lai của vàng?

Dù vàng vừa trải qua một phiên giảm mạnh, giới phân tích phố Wall vẫn chưa bi quan. Theo EBC Financial Group, miễn là vàng giữ được trên ngưỡng 5.298 USD/ounce, xu hướng dài hạn vẫn là tăng.

Việc các chỉ báo kỹ thuật như RSI hạ nhiệt khỏi vùng quá mua thậm chí được xem là tín hiệu tích cực, giúp thị trường loại bỏ các dòng tiền đầu cơ ngắn hạn.

Đáng chú ý, lực mua lớn nhất hiện không đến từ nhà đầu tư cá nhân mà từ các ngân hàng trung ương. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã mua ròng 230 tấn vàng trong quý IV/2025, và nhu cầu năm 2026 được dự báo đạt 750-900 tấn.

Bất chấp đợt lao dốc đáng sợ, phố Wall dường như không hề tỏ ra hoảng loạn với thị trường vàng (Ảnh: Mining).

Xu hướng phi đôla hóa dự trữ ngoại hối của các quốc gia như Trung Quốc, Nga và Ấn Độ đang tạo ra một “mức sàn” vững chắc cho giá vàng. Mỗi khi giá giảm sâu, lực mua từ các ngân hàng trung ương thường xuất hiện để hấp thụ nguồn cung.

Các tổ chức tài chính lớn trên phố Wall vẫn giữ quan điểm khá lạc quan về triển vọng dài hạn của vàng. Có bên dự báo giá lên 6.300 USD, thậm chí 7.200 USD/ounce. 

Diễn biến trái chiều giữa dầu và vàng cho thấy thị trường tài chính đang vận hành dưới tác động của nhiều biến số phức tạp hơn trước. Trong khi dầu tăng mạnh vì rủi ro nguồn cung, vàng lại chịu áp lực từ lãi suất cao và đồng USD mạnh.

Theo các chuyên gia, trong môi trường biến động mạnh, chiến lược hợp lý nhất với nhà đầu tư là mua tích lũy từng phần thay vì cố gắng bắt đáy. Tony Sycamore, chuyên gia phân tích tại IG, cảnh báo: “Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy căng thẳng Trung Đông sẽ sớm hạ nhiệt. Nguy cơ tổn thất kinh tế toàn cầu vẫn đang gia tăng”.

Chừng nào những điểm nóng địa chính trị chưa được giải quyết, thị trường tài chính sẽ còn tiếp tục chứng kiến những cú rung lắc và nghịch lý khó đoán.