Lừa đảo trực tuyến: Giới trẻ dễ sa bẫy, bị tội phạm lợi dụng vì ‘tâm lý mong manh’

Tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên mạng gia tăng nhanh chóng

Tại hội thảo “Giao dịch ngân hàng an toàn trên không gian mạng” do báo Tiền Phong vừa tổ chức, đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh – trinh sát Đội hình sự đặc nhiệm, Phòng PC02, Công an TP.HCM – cho biết tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong môi trường số đang gia tăng nhanh chóng với nhiều hình thức khác nhau.

Các đối tượng lừa đảo cũng thường lợi dụng tâm lý mong muốn kiếm tiền nhanh của nhiều người để thực hiện các chiêu trò lừa đảo đầu tư tài chính, hoặc tuyển cộng tác viên làm việc trực tuyến với mức thu nhập hấp dẫn. 

Có trường hợp giả vờ chuyển nhầm tiền vào tài khoản ngân hàng rồi yêu cầu hoàn trả, hoặc lợi dụng mối quan hệ tình cảm để dụ dỗ nạn nhân chuyển tiền hoặc đầu tư.

TS Võ Tiến Lộc – Phó trưởng khoa kế toán – tài chính, Trường đại học Văn Hiến – nhận định thanh toán số hiện đã trở thành một phần của hạ tầng kinh tế – xã hội, được ứng dụng rộng rãi từ các giao dịch nhỏ trong đời sống hằng ngày đến những khoản thanh toán lớn của doanh nghiệp. Tuy nhiên hình thức này cũng tiềm ẩn không ít rủi ro.

Tư duy phổ biến lâu nay là “chống lừa đảo” – tức chỉ phản ứng khi sự cố đã xảy ra. Tuy nhiên trong môi trường giao dịch số với tốc độ và quy mô lớn, cách tiếp cận này không còn phù hợp. 

Thay vào đó, xã hội cần chuyển sang tư duy quản trị rủi ro một cách chủ động, tức nhận diện nguy cơ từ sớm, thiết lập cơ chế kiểm soát và giảm thiểu rủi ro ngay từ khâu đầu của giao dịch.

Tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam trong năm 2024 ước đạt khoảng 296 triệu tỉ đồng, tương đương gần 26% GDP. 

Đáng chú ý, nhóm người từ 15 tuổi trở lên hiện đều có khả năng mở tài khoản ngân hàng nhờ hệ thống định danh điện tử và căn cước công dân. Điều này đồng nghĩa số lượng người tham gia hệ sinh thái thanh toán số ngày càng lớn, kéo theo quy mô rủi ro cũng gia tăng.

Tỉnh táo trước những kịch bản lừa đảo luôn biến hóa linh hoạt 

Số liệu thống kê cho thấy thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam năm 2024 ước tính khoảng 18.900 tỉ đồng (hơn 700 triệu USD). Tuy nhiên số vụ được báo cáo chính thức chỉ chiếm một phần nhỏ so với thực tế.

Nguyên nhân là nhiều nạn nhân e ngại trình báo, hoặc cho rằng việc này không mang lại kết quả, nên chỉ chia sẻ như một bài học với người quen. Điều này gây khó khăn lớn cho công tác thống kê, cảnh báo và phòng ngừa.

Theo ghi nhận của ngân hàng, người trẻ – đặc biệt là sinh viên – là nhóm dễ bị nhắm đến do thiếu kinh nghiệm quản lý tài chính và còn chủ quan khi giao dịch trực tuyến.

Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh khuyến cáo giới trẻ cần tỉnh táo trước các kịch bản lừa đảo luôn biến hóa theo sự kiện thực tế. Kẻ xấu thường lợi dụng các mốc thời gian như ngày lễ, ngày kỷ niệm hoặc sự kiện giải trí đang được chú ý để giăng bẫy. Chẳng hạn dịp 8-3, chúng lợi dụng nhu cầu mua sắm, đặt hoa, quà tặng hay dịch vụ du lịch để thực hiện các cuộc gọi lừa đảo.

Đáng chú ý, hình thức mạo danh chiếm đến 90% số vụ việc – từ giả danh cơ quan chức năng đến các đơn vị cung cấp dịch vụ uy tín. Khi nạn nhân đã tin tưởng, kẻ xấu chuyển sang hăm dọa và thao túng tâm lý dựa trên điểm yếu cá nhân, như việc sử dụng chất cấm hoặc thuốc lá điện tử.

“Chính nỗi sợ bị nhà trường xử lý hay bị công an triệu tập đã khiến nhiều sinh viên mất phương hướng, dẫn đến những hành vi dại dột như tự dàn dựng cảnh bị bắt cóc để tống tiền gia đình. Chìa khóa để bảo vệ bản thân là giữ bình tĩnh, nhận ra các dấu hiệu bất thường và tuyệt đối không để nỗi sợ chi phối hành động trước những lời đe dọa thiếu căn cứ”, đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh nhấn mạnh.