GS Lê Anh Vinh: Dạy STEM không khéo sẽ thành học thủ công

Tại hội thảo về giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) ngày 21/3, ông Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Giáo dục Việt Nam, chỉ ra 4 hạn chế phổ biến của việc dạy STEM trong trường phổ thông.

Đầu tiên là học thuộc và lặp lại thao tác. Theo ông, giáo dục STEM là để tăng trải nghiệm, kỹ năng cho học sinh, nhưng ở nhiều trường học, các em chỉ đơn thuần lặp lại một quy trình đã được giáo viên hướng dẫn để làm ra sản phẩm.

“Như vậy, chúng ta đang học lý thuyết để ra kết quả, thay vì thực hành để có sản phẩm khoa học, công nghệ”, ông Vinh nói. “Nhiều khi nói một tiết học STEM, không khéo lại thành học thủ công”.

Hai là thiếu tư duy bậc cao. Ông Vinh cho rằng một quy trình đầy đủ để học STEM là đặt vấn đề, nghiên cứu, đề xuất giải pháp, xây dựng lời giải, cải tiến lời giải. Nhưng do thời lượng chương trình hoặc lớp học quá đông, giáo viên không làm đủ bước, chưa thực sự khuyến khích được kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề phức tạp, sáng tạo và tư duy phản biện.

“Điều này vô tình ảnh hưởng đến việc rèn các tư duy bậc cao cho học sinh”, ông nói.

Hạn chế thứ ba là thiếu kết nối thực tiễn. Ông Vinh thấy học sinh có thể làm ra sản phẩm, đạt điểm cao nhưng lại khó áp dụng kiến thức vào thực tế, hoặc giải quyết vấn đề mới.

Cuối cùng là việc phân mảnh kiến thức. Thay vì sự giao thoa liên ngành, các môn STEM hiện vẫn được dạy tách biệt, thiếu kết nối về khái niệm và ứng dụng.

Ông Vinh coi đây là những điểm nghẽn, khiến hoạt động giáo dục STEM không toàn diện, nặng tính hình thức. Trong bối cảnh đổi mới khoa học công nghệ, chuyển đổi số, học sinh cần kiến thức nền tảng về STEM, dù có theo hướng này hay không.

Dẫn lại khảo sát sinh viên ngành STEM của Microsoft, PGS. TS Chu Cẩm Thơ, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa, cho biết 57% sinh viên quyết định học STEM từ bậc phổ thông, và nếu được tiếp cận sớm, khả năng chọn các ngành này ở bậc đại học sẽ cao gấp 2-3 lần.

Vì vậy, chuyên gia cho rằng các trường phổ thông cần đổi mới phương pháp tiếp cận và giảng dạy STEM.

Chia sẻ kinh nghiệm thực tế, thầy Lưu Văn Thông, hiệu trưởng trường THCS Cầu Giấy, Hà Nội, cho biết trường được Tổng Bí thư Tô Lâm tặng phòng STEM vào tháng 5/2025. Phòng được trang bị nhiều công nghệ tiên tiến như hệ thống robot VEX, máy cắt laser, máy in 3D, kính hiển vi điện tử, kính thực tế ảo…

Để vận hành hiệu quả, trường đưa giáo viên các môn Khoa học tự nhiên, Toán, Công nghệ đi tập huấn trong dịp hè. “Đề bài” là làm sao biết dùng thiết bị trong phòng, biết lắp robot và hiểu được các công nghệ cơ bản.

Trường cũng hướng dẫn một nhóm học sinh nòng cốt để hỗ trợ cho các bạn khác, khuyến khích các em trải nghiệm phòng STEM. Việc này vừa giảm áp lực cho giáo viên, vừa tạo hứng thú cho học sinh.

Ngoài ra, trường tổ chức nhiều cuộc thi, hoạt động khoa học thực tế, trong đó chế tạo robot được yêu thích nhất.

“Nếu như năm đầu, chúng tôi phải tìm học sinh và thuyết phục phụ huynh cho con tham gia, thì bây giờ, trường phải lựa chọn trong rất nhiều em đăng ký”, thầy Thông nói.

Bà Chu Cẩm Thơ cho rằng các đại học cũng có trách nhiệm hỗ trợ trường phổ thông, bằng cách lập các chương trình ươm mầm, mở cửa phòng thí nghiệm để “đón” học sinh.

Khi đó, những tài năng STEM sẽ được nuôi dưỡng tinh thần khoa học, có không gian để nghiên cứu và tạo ra sản phẩm thực tế. Thậm chí, với mạng lưới liên kết của các trường, sản phẩm có thể có bệ đỡ từ doanh nghiệp.

“Chúng tôi mong làm sao hội tụ được nguồn lực từ các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp để phát triển các tài năng STEM”, bà Thơ nói.

Thanh Hằng