Dài 167 km, nơi hẹp nhất khoảng 39 km, eo biển Hormuz từ lâu được xem là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Tuy nhiên, các diễn biến gần đây tại Vịnh Ba Tư cho thấy vai trò của khu vực này rộng hơn so với nhận định trước đây của giới đầu tư.
Với khoảng 30.000 lượt tàu qua lại mỗi năm, eo biển này giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi hoạt động bị gián đoạn, tác động không chỉ dừng ở giá dầu mà còn lan sang các lĩnh vực tài chính, công nghệ và lương thực. Với doanh nghiệp và các quỹ đầu tư, việc chỉ nhìn nhận Hormuz dưới góc độ năng lượng có thể dẫn đến đánh giá thiếu đầy đủ về rủi ro.
Hormuz không chỉ là điểm nghẽn năng lượng mà nó là “van động mạch chủ” của nền sản xuất toàn cầu (Ảnh: Samvada World).
Cuộc “phong tỏa vô hình” từ giới tài chính
Theo phân tích của Al Jazeera, dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) chỉ chiếm khoảng 60% lưu lượng hàng hóa qua eo biển này. Phần còn lại gồm các nguyên liệu quan trọng như ammonia, urê và lưu huỳnh – đầu vào thiết yếu của ngành phân bón và luyện kim.
Chuỗi cung ứng các mặt hàng này phụ thuộc lớn vào vận tải biển, không có phương án thay thế như đường ống. Việc gián đoạn vận chuyển có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và công nghiệp trong các tháng tiếp theo. Đối với ngành luyện kim, việc dừng lò có thể kéo dài và gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.
Ngoài yếu tố vận tải, rủi ro còn đến từ hệ thống tài chính. Theo Al Jazeera, trong vòng 48 giờ khi căng thẳng gia tăng, nhiều hãng bảo hiểm hàng hải đã dừng cung cấp bảo hiểm rủi ro tại khu vực Vùng Vịnh. Đến đầu tháng 3, bảo hiểm trách nhiệm gần như không còn trên thị trường.
Hệ quả là hoạt động vận tải bị đình trệ dù tuyến đường không bị phong tỏa về mặt vật lý, do các chủ tàu không thể chấp nhận rủi ro pháp lý. Đồng thời, các ngân hàng châu Âu cũng hạn chế cấp tín dụng thư (L/C) cho các giao dịch liên quan đến khu vực này.
Trong bối cảnh đó, các nhà giao dịch hàng hóa buộc phải huy động khoảng 7 tỷ USD tín dụng khẩn cấp để duy trì hoạt động, cho thấy tác động không chỉ dừng ở nguồn cung mà còn lan sang toàn bộ hệ thống thương mại quốc tế.
Hành lang số dưới đáy biển và tử huyệt công nghệ
Trong khi sự chú ý tập trung vào dầu mỏ, một rủi ro khác đang tác động tới lĩnh vực công nghệ. Theo Moneycontrol, dưới vùng biển của Eo biển Hormuz và Biển Đỏ là hệ thống cáp ngầm internet quy mô lớn.
Đây là tuyến kết nối dữ liệu giữa châu Á, châu Âu và Trung Đông, đóng vai trò quan trọng đối với giao dịch tài chính, điện toán đám mây, hàng không và logistics. Khi các tuyến cáp bị gián đoạn, lưu lượng dữ liệu phải chuyển hướng, làm tăng độ trễ và gây áp lực lên toàn bộ hệ thống mạng.
Việc sửa chữa cáp ngầm tốn kém, mất thời gian và phụ thuộc vào các tàu chuyên dụng. Các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái gần đây gây ảnh hưởng tới trung tâm dữ liệu của Amazon Web Services tại UAE và Bahrain cho thấy rủi ro có thể lan sang hạ tầng số, từ đó tác động tới hoạt động toàn cầu.
Ngoài ra, eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển một số nguyên liệu quan trọng, trong đó có helium. Khu vực này, đặc biệt là Qatar, chiếm khoảng 1/3 nguồn cung helium toàn cầu.
Helium là khí cần thiết trong sản xuất chip bán dẫn và vận hành thiết bị y tế. Gián đoạn nguồn cung có thể ảnh hưởng đến ngành công nghiệp bán dẫn và các lĩnh vực công nghệ liên quan, làm gia tăng rủi ro đối với năng lực sản xuất và vận hành.
Căng thẳng địa chính trị leo thang phơi bày rủi ro thảm khốc với các tuyến cáp ngầm đang gánh khoảng 30% lưu lượng Internet toàn cầu (Ảnh minh họa: Islamic Digest).
Luật chơi mới cho dòng vốn tỷ USD
Sự gián đoạn tại Eo biển Hormuz đang cho thấy những hạn chế trong mô hình toàn cầu hóa hiện nay. Theo bình luận trên The Hill, trong nhiều thập kỷ, chuỗi cung ứng toàn cầu được thiết kế theo hướng tối ưu chi phí, với sản xuất tập trung tại một số khu vực và vận chuyển qua các tuyến đường có chi phí thấp.
Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ rủi ro khi hơn 80% thương mại toàn cầu phụ thuộc vào vận tải biển, đi qua các điểm trung chuyển như Hormuz, Malacca, Suez hay Panama. Trong bối cảnh hiện nay, không cần phong tỏa trực tiếp, việc chi phí bảo hiểm tăng hoặc xảy ra sự cố an ninh cũng có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng.
Cấu trúc quyền lực kinh tế cũng đang thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm là kiểm soát tài nguyên và lãnh thổ, thì hiện nay là kiểm soát các dòng chảy như hàng hóa, năng lượng, dữ liệu và vốn. Những chủ thể kiểm soát hoặc duy trì các dòng chảy này có lợi thế trong hoạt động kinh tế.
Xu hướng này buộc doanh nghiệp và nhà đầu tư điều chỉnh chiến lược, trong đó yếu tố ổn định được đặt lên ngang với chi phí. Các giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung, dịch chuyển sản xuất gần thị trường tiêu thụ đang được thúc đẩy.
Một số tập đoàn đã bổ nhiệm vị trí phụ trách rủi ro địa chính trị, đồng thời tăng cường theo dõi dữ liệu thời gian thực và rà soát các điểm nghẽn trong hạ tầng như trung tâm dữ liệu, cáp ngầm hay nguồn nước.
Thực tế cho thấy việc tập trung sản xuất theo địa lý, từng giúp tối ưu chi phí, nay trở thành một rủi ro hệ thống. Diễn biến tại Hormuz được xem là phép thử đối với khả năng thích ứng của nền kinh tế toàn cầu.
Chuyên gia Maitreya Buddha Samantaray từ Moneycontrol nhận định các rủi ro tiếp theo có thể diễn ra theo chuỗi, bao gồm gián đoạn internet, thiếu hụt nguồn lực kỹ thuật và thay đổi trong cung cấp bảo hiểm, qua đó tác động đến hoạt động kinh tế trên diện rộng.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/khong-chi-dau-cu-soc-hormuz-con-de-doa-internet-chip-va-dong-von-toan-cau-20260329151528872.htm
